ራሊ የዚህን ወቅት ዝግጅቶች እያጠና ነው
ገና ከልጆች ጋር በወሊሶ
ወሊሶ ከባሕር ጠለል በላይ 2,063 ሜትር ላይ በሜጃ ኮረብታ ዙሪያ የምትገኝ ከተማ ናት። እዚህ የገና ድግስ የሚቀርበው ከ43 ቀን ጾም በኋላ በዶሮ ወጥና በእንጀራ ነው፤ ስጦታ ሳይሆን ምክር የሚሰጠው «የገና አባት» የሚባል አዛውንትም በአፈ ታሪክ ይነገራል።
የ2026 የገና ዝግጅቶች በኖቬምበር መጨረሻ ይደርሳሉ
በወሊሶ የዚህን ዓመት የገና ዝግጅቶች ከእያንዳንዱ አዘጋጅ ጋር እያረጋገጥን ነው። ይመዝገቡ፣ ዝግጅቶቹ ይፋ በሚሆኑበት ቀን በኢሜይል እናሳውቅዎታለን።
ነጻ ነው። ዝግጅቶቹ ይፋ በሚሆኑበት ቀን ኢሜይል እንልክልዎታለን፣ ከዚያም በወሊሶ የሚካሄዱ አዳዲስ ዝግጅቶችን በሳምንት አንድ ጊዜ እንልካለን። በማንኛውም ጊዜ ምዝገባዎን ማቋረጥ ይችላሉ።
የወሊሶ ገና ታሪክ
ከሜጃ ኮረብታ ስር የሚነሳው የወሊሶ ገና
ወሊሶ ከአዲስ አበባ በስተደቡብ ምዕራብ 114 ኪሎ ሜትር ርቃ የምትገኝ የደቡብ ምዕራብ ሸዋ ዞን ዋና ከተማ ናት፤ ከባሕር ጠለል በላይ 2,063 ሜትር ከፍታ ላይ ትገኛለች። በከተማዋ የፕሮቴስታንት፣ የኦርቶዶክስና የሙስሊም ነዋሪዎች ጎን ለጎን ይኖራሉ። ገናን የኦርቶዶክስ፣ የፕሮቴስታንትና የካቶሊክ ክርስቲያኖች ታኅሣሥ 29 ማለትም ጃንዋሪ 7 ያከብራሉ። ከዚያ በፊት የኦርቶዶክስ ተከታዮች ከኖቬምበር 25 ጀምሮ 43 ቀናት ይጾማሉ፤ በዚህ ጊዜ ሥጋ፣ ወተትና እንቁላል አይበሉም። በሜጃ ኮረብታ ግርጌ ያሉ ቤቶች ጾሙ ሲፈታ በዶሮ ወጥ መዓዛ ይሞላሉ።
ከንጋት ቀለል ያለ ቁርስ እስከ ዶሮ ወጥ ድግስ
በገና ዕለት ጾመኞች ጾሙን የሚፈቱት ንጋት ላይ በቀላል ምግብ ነው። ዋናው ድግስ በኋላ ይቀርባል፤ ዶሮ ወጥ በበርበሬና በንጥር ቅቤ ቀስ ብሎ ተቀቅሎ ከእንጀራ ጋር ይበላል። ብዙ ጊዜ በወጡ ላይ እንቁላል ይጨመርበታል። ዶሮ ወጥ የማይመቻቸው ቤተሰቦች የበግ ወጥ ያዘጋጃሉ፤ ይህም በበርበሬና በሌሎች ቅመሞች የተሠራ ነው። በዓሉ የቡና ሥነ ሥርዓትንም ያካትታል። ድግሱ ከ43 ቀን ጾም በኋላ ስለሚመጣ ቤተሰቦች በጉጉት ይጠብቁታል፤ ብዙዎችም በዕለቱ ነጭ የባህል ልብስ ይለብሳሉ።
የገና አባትና በሜጃ ኮረብታ ላይ ያለው የ360 ዲግሪ እይታ
የገና አባት የተባለው አፈ ታሪካዊ አዛውንት በትከሻው የበግ ቆዳ ጥሎ የዝንብ መከላከያ በእጁ ይይዛል። እሱ ከሳንታ ክላውስ በተለየ ስጦታ አይሰጥም፤ ጥበብና ምክር ይሰጣል። ወሊሶም የራሷ አስደናቂ ቦታዎች አሏት። ሜጃ ኮረብታ በከተማዋ መሃል የሚገኝ የእሳተ ገሞራ ኮረብታ ሲሆን በዙሪያው 360 ዲግሪ ማየት ያስችላል። ከከተማዋ 32 ኪሎ ሜትር ርቆ የዎንጪ እሳተ ገሞራ ሐይቅ ይገኛል። የሞቀ ምንጭም አለ።
የዛሬ ወጎች
- ጾመ ነቢያት: ከኖቬምበር 25 ጀምሮ 43 ቀናት የሚጾም ጾም ነው፤ በገና በዓል ይፈታል።
- የዶሮ ወጥ ድግስ: ዶሮ ወጥ በበርበሬና በንጥር ቅቤ ተቀቅሎ ከእንቁላልና ከእንጀራ ጋር ይቀርባል።
- የበግ ወጥ: ከዶሮ ወጥ ሌላ ምርጫ ሆኖ የሚዘጋጅ በቅመም የተሠራ የበግ ወጥ ነው።
- የቡና ሥነ ሥርዓት: በበዓሉ ዕለት ቤተሰቦችና ጎረቤቶች ከባህላዊ ምግብ ጋር ቡና ይጠጣሉ።
- የገና አባት ታሪክ: በትከሻው የበግ ቆዳ የጣለ፣ ስጦታ ሳይሆን ጥበብ የሚሰጥ አዛውንት የሚነገር ታሪክ ነው።
- የዋዜማ አገልግሎት: ምዕመናን ከምሽቱ 12 ሰዓት እስከ ሌሊቱ 9 ሰዓት ነጭ ለብሰው በቤተ ክርስቲያን ያሳልፋሉ።
ለልጆች አስገራሚ እውነታ
የገና አባት ስጦታ አያመጣም፤ በትከሻው የበግ ቆዳ ጥሎ ጥበብ የተሞላ ምክር ይሰጣል።
በወሊሶ ስለ ገና የሚነሱ ጥያቄዎች
ወሊሶ የት ትገኛለች?
ወሊሶ በኦሮሚያ ክልል በደቡብ ምዕራብ ሸዋ ዞን ውስጥ ትገኛለች፤ የዞኑም አስተዳደር ማዕከል ናት። ከአዲስ አበባ ወደ 114 ኪሎ ሜትር ወደ ደቡብ ምዕራብ ትርቃለች። ከባሕር ጠለል በላይ ወደ 2,063 ሜትር ከፍ ባለ ቦታ ላይ ስለምትገኝ አየሯ ቀዝቀዝ ያለ ነው።
የወሊሶ ስም ከየት መጣ?
ወሊሶ የሚለው ስም ከአንድ የኦሮሞ ጎሳ ስም የመጣ ነው። አንድ አፈ ታሪክ ደግሞ ወሊሶን ሦስት ልጆች ከነበሩት የሊባን መካከለኛ ልጅ ያደርገዋል። ልጆችዎ ስለ ከተማቸው ስም ሲጠይቁ ይህን ታሪክ በአፈ ታሪክነቱ ሊያጫውቷቸው ይችላሉ።
ሜጃ ኮረብታ ምንድን ነው?
ሜጃ በወሊሶ ከተማ መሃል የሚገኝ የእሳተ ገሞራ ኮረብታ ነው። ከላይ ሲወጡ በዙሪያው የ360 ዲግሪ እይታ ያገኛሉ። ልጆች ከተማቸውን ከከፍታ የሚያዩበት ቦታ ነው፤ በገና ሰሞን የአብያተ ክርስቲያናቱን ጉልላቶች ከዚያ መቁጠር ያስደስታቸዋል።
በወሊሶ አቅራቢያ የዎንጪ እሳተ ገሞራ የት ነው?
የዎንጪ እሳተ ገሞራ ከወሊሶ ወደ 32 ኪሎ ሜትር ርቆ ይገኛል። በአናቱ ላይ የእሳተ ገሞራ ሐይቅ አለው። የሐይቁ ጉድጓድ ለልጆች ስለ እሳተ ገሞራ ለማስተማር ጥሩ ርዕስ ነው። መንገዱን ከመሄድዎ በፊት ያጥኑ።
በወሊሶ ተፈጥሯዊ የሞቀ ምንጭ አለ?
አዎ፣ በወሊሶ ተፈጥሯዊ የሞቀ ምንጭ አለ፤ ይህም ከተማዋን የጎብኚዎች መዳረሻ አድርጓታል። ከሜጃ ኮረብታና ከዎንጪ እሳተ ገሞራ ጋር ሲደመር ወሊሶ ለተፈጥሮ ወዳጆች ቤተሰቦች ብዙ የሚያሳይ ከተማ ናት፤ ልጆችም ስለ ሙቅ ውሃ ከመሬት እንዴት እንደሚፈልቅ ሊጠይቁ ይችላሉ።
በወሊሶ ገናን እነማን ያከብራሉ?
ገናን በኢትዮጵያ የኦርቶዶክስ፣ የፕሮቴስታንትና የካቶሊክ ክርስቲያኖች ያከብራሉ። በወሊሶ የፕሮቴስታንትና የኦርቶዶክስ ክርስቲያን ነዋሪዎች ብዙ ናቸው። ሁሉም ታኅሣሥ 29 ማለትም ጃንዋሪ 7 የኢየሱስን ልደት በደስታ ያስባሉ፤ ዋዜማው በጸሎት፣ ቀኑ ደግሞ በቤተሰብ ማዕድ ይከበራል።
የኢትዮጵያ ገና ለምን ጃንዋሪ 7 ይከበራል?
የኢትዮጵያ ቤተ ክርስቲያን የምትከተለው የጁሊያን አቆጣጠር ከግሪጎሪያኑ በ13 ቀናት ይዘገያል። ለዚህ ነው ታኅሣሥ 29 ጃንዋሪ 7 ላይ የሚውለው። የወሊሶ ልጆች ዲሴምበር 25ን አልፈው ሁለት ሳምንት ገደማ ጠብቀው ገናን ያከብራሉ።
የገና አባት ማን ነው?
የገና አባት በኢትዮጵያ አፈ ታሪክ ውስጥ እረኞች ጨዋታቸውን ሲጫወቱ በቦታው እንደነበረ የሚነገር አዛውንት ነው። በትከሻው የበግ ቆዳ ይጥላል፤ በእጁ የጥበብና የሥልጣን ምልክት የሆነ የዝንብ መከላከያ ይይዛል። ስለዚህ ታሪኩ ለትናንሽ ልጆች ለማጫወት የሚመች ነው።
የገና አባት ከሳንታ ክላውስ በምን ይለያል?
ሳንታ ክላውስ ስጦታ እንደሚያመጣ ይነገራል፤ የኢትዮጵያው የገና አባት ግን ስጦታ አይሰጥም፤ ጥበብ የተሞላበት ምክርና መመሪያ ይሰጣል። ይህ ሽማግሌዎችን ማክበርንና እውቀት ከትውልድ ወደ ትውልድ መተላለፉን ያሳያል። በወሊሶ ያሉ ወላጆችም ይህንን ለልጆች ሊያጫውቱ ይችላሉ።
የዶሮ ወጥ እንዴት ይዘጋጃል?
ዶሮ ወጥ ቅመም የበዛበት የዶሮ ወጥ ሲሆን ከበርበሬና ከንጥር ቅቤ ጋር ቀስ ብሎ ይበስላል። ብዙ ጊዜ እንቁላል ተጨምሮበት ከእንጀራ ጋር ይቀርባል። የገና ድግስ ዋና ምግብ ነው፤ ከ43 ቀን ጾም በኋላ ቤተሰቡን በአንድ ማዕድ ላይ ያሰባስባል።
ከዶሮ ወጥ ሌላ በገና ምን ወጥ ይቀርባል?
ከዶሮ ወጥ ሌላ የበግ ወጥ ይዘጋጃል። የበግ ወጥ እንደ ዶሮ ወጥ በበርበሬና በሌሎች ቅመሞች ይሠራል። ይህ ለቤተሰቦች ምርጫ ይሰጣል። ሁለቱም ከእንጀራ ጋር ይበላሉ። ለልጆች ቅመሙ ብዙ ከሆነ መጠኑን ማስተካከል ይቻላል።
ጾሙ በገና ቀን ጠዋት በምን ይፈታል?
ጾሙ የሚፈታው በገና ንጋት ላይ በቀላል ምግብ ነው። ከዚያ በኋላ ዋናው የዶሮ ወጥ ድግስ ይቀርባል። በ43 ቀናት ውስጥ ሥጋ፣ ወተትና እንቁላል ስለማይበላ ቤተሰቦች ይህን ቀን በጉጉት ይጠብቃሉ። ስለዚህ የገና ቀን ምግብ ልዩ ትርጉም አለው።
በገና በዓል የቡና ሥነ ሥርዓት አለ?
አዎ፣ በገና ቀን ባህላዊ ምግቦች ከቡና ሥነ ሥርዓት ጋር ይቀርባሉ። ይህ ቤተሰቦችና ጎረቤቶች የሚሰባሰቡበት ጊዜ ነው፤ አብሮነትንና ፍቅርን ያጠናክራል። በወሊሶም ከዶሮ ወጡ በኋላ ጀበናው መጣዱ የበዓሉ ልማድ ነው።
በገና ቀን የሚለበሰው ነጭ ነጠላ ምንድን ነው?
ነጠላ ጠርዙ ባለቀለም ሆኖ የተሸመነ ነጭ የጥጥ ልብስ ሲሆን በሌሎች በዓላትም ይለበሳል። በገና ዋዜማ ምዕመናን ነጭ የባህል ልብስ ለብሰው ወደ ቤተ ክርስቲያን ይሄዳሉ፤ በገና ቀንም ብዙዎች ነጭ ይለብሳሉ። በወሊሶ ደጋ ብርድ ነጠላው ከጋቢ ጋርም ይደረባል።
የወሊሶ የዋዜማ አገልግሎት እስከ መቼ ይቆያል?
የገና ዋዜማ አገልግሎት ብዙ ጊዜ ከምሽቱ 12 ሰዓት ገደማ ተጀምሮ እስከ ሌሊቱ 9 ሰዓት ይቆያል። ምዕመናን በቤተ ክርስቲያኑ ዙሪያ ረጅም ዙር እየሄዱ ይሳተፋሉ። በ2,063 ሜትር ከፍታ ላይ ሌሊቱ ስለሚቀዘቅዝ ከትናንሽ ልጆች ጋር የሚሄዱ ወላጆች ሙቀት የሚሰጥ ልብስ ቢይዙ ይሻላል።
በገና ጨዋታ እነማን ይሳተፋሉ?
የገና ጨዋታን በአብዛኛው ወንዶች ልጆችና ወጣቶች ይጫወቱታል። ጨዋታው ሆኪ ይመስላል፤ የተጠማዘዘ ዱላና ኳስ ይጠቀማል። እረኞች የልደቱን ሌሊት ሲያከብሩ ከተጫወቱት እንደመጣ ይነገራል፤ የገና አባት የሚባለው አዛውንትም በዚያ ሌሊት እንደነበር አፈ ታሪኩ ይናገራል።
ላሊበላ ለገና ለምን ልዩ ነው?
ላሊበላ በ12ኛው ክፍለ ዘመን የተሠሩ 11 ከአለት የተፈለፈሉ አብያተ ክርስቲያናት ያሉባት የዩኔስኮ የዓለም ቅርስ ናት። የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያን ላሊበላን እንደ ቅድስት ከተማ ታከብራታለች። በገና ብዙ ምዕመናን ይጎርፋሉ፤ ካህናት ከበሮ እየመቱ ክብ ሠርተው ይዘምራሉ።
የኢትዮጵያ ክርስትና መቼ ተጀመረ?
የኢትዮጵያ ክርስትና በ4ኛው ክፍለ ዘመን እንደተጀመረ ይነገራል፤ የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያን ከዓለም ጥንታውያን አብያተ ክርስቲያናት አንዷ ናት። ስለዚህ በወሊሶ የሚከበረው ገና ከአንድ ሺህ ዓመት በላይ የቆየ ወግ አካል ነው።
ገናን ለትንሽ ልጅ እንዴት ማስረዳት ይቻላል?
ገና የኢየሱስ ልደት የሚታሰብበት ቀን መሆኑን በቀላል ቃላት ይንገሩ። ከዚያ እረኞች ደስታቸውን በጨዋታ እንዳሳዩ፣ የገና አባትም ስጦታ ሳይሆን ጥበብ እንደሚሰጥ ያጫውቱ። በመጨረሻም የዶሮ ወጡን አብራችሁ እያዘጋጃችሁ ወይም እያያችሁ በዓሉን አጣጥሙ።
የወሊሶ የገና መመሪያ ምን ያሳያል?
Rally Takes the Train የወሊሶ የገና መመሪያ ለቤተሰቦች የሚሆኑ የ2026 ዝግጅቶችን በኖቬምበር መጨረሻ ያክላል። የሚወጡት የተረጋገጡ ቀኖች ብቻ ናቸው። እስከዚያው ስለ ሜጃ ኮረብታና ስለ ገና አባት ታሪክ ከልጆችዎ ጋር ማንበብ ይችላሉ።
ምንጮች
- Waliso, Wikipedia
- Ethiopian Christmas: A Vibrant Celebration of Faith and Culture, Ethiopian Gobgnu
- Ganna: Celebrating Christmas in Ethiopia, What's Out Addis
- Unique Features of Ethiopian Christmas 'Genna', Ethiopian News Agency
- Gena (Ethiopian Festivals), Ethiopian Festivals
- Ethiopian Christmas, Wikipedia