ራሊ የዚህን ወቅት ዝግጅቶች እያጠና ነው
ገና ከልጆች ጋር በሞጣ
ሞጣ በአማራ ክልል በምሥራቅ ጎጃም ዞን ከባሕር ጠለል በላይ 2,487 ሜትር ላይ በአባይ ወንዝ ላይ ቁልቁል የምትመለከት ከተማ ናት። ከአውሮፓ ተጓዦች አንዱ ቡድን ገበያዋን በጎጃም «ከሁሉ የሚበልጥ» ብሎ ጠርቶት ነበር።
የ2026 የገና ዝግጅቶች በኖቬምበር መጨረሻ ይደርሳሉ
በሞጣ የዚህን ዓመት የገና ዝግጅቶች ከእያንዳንዱ አዘጋጅ ጋር እያረጋገጥን ነው። ይመዝገቡ፣ ዝግጅቶቹ ይፋ በሚሆኑበት ቀን በኢሜይል እናሳውቅዎታለን።
ነጻ ነው። ዝግጅቶቹ ይፋ በሚሆኑበት ቀን ኢሜይል እንልክልዎታለን፣ ከዚያም በሞጣ የሚካሄዱ አዳዲስ ዝግጅቶችን በሳምንት አንድ ጊዜ እንልካለን። በማንኛውም ጊዜ ምዝገባዎን ማቋረጥ ይችላሉ።
የሞጣ ገና ታሪክ
የዐፄ ፋሲለደስ ልጅ የሠራችው ቤተ ክርስቲያን እና የ43 ቀን ጾም
ሞጣ አባይን ቁልቁል በምትመለከት ደጋ ላይ ትገኛለች። በከተማዋ ያለውን የወይዛዝርት ኪዳነ ምሕረት ቤተ ክርስቲያን ያሠራችው የዐፄ ፋሲለደስ ልጅ ወይዘሮ ሰብለ ወንጌል ናት፤ ይህ ጥንታዊ ደብር ዛሬም የሞጣ ምዕመናን የገና ዋዜማን የሚያሳልፉበት ቦታ ነው። ገና ጃንዋሪ 7 (ታኅሣሥ 29) ይውላል፤ ኦርቶዶክሳውያን ከኖቬምበር 25 ጀምሮ ለ43 ቀናት ይጾማሉ። በዋዜማው ምዕመናን ሻማ ይዘው ቤተ ክርስቲያኑን ሦስት ጊዜ ይዞራሉ፤ ጸሎቱ እስከ ሌሊቱ 9 ሰዓት ገደማ ይዘልቃል።
ሁለት አዛውንት ዳኞች እና ጌታና ሎሌ በአንድ ሜዳ
የገና ጨዋታ ሁለት ቡድኖች ሩር የሚባል ጠንካራ የእንጨት ኳስ በዱላ እየመቱ የሚጫወቱት የሜዳ ጨዋታ ነው። ከተመልካቹ መካከል ሁለት አዛውንቶች ይዳኛሉ፤ ጨዋታው ብዙ ጊዜ ከሰዓት በኋላ እስከ ፀሐይ መጥለቂያ ይዘልቃል። በዚህ ሜዳ ላይ ማዕረግ አይቆጠርም፤ ጌታ ከሎሌዎቹ ጋር ጎን ለጎን ሊጫወት ይችላል። አፈ ታሪኩ እንደሚለው ጨዋታው የተጀመረው እረኞች የኢየሱስን ልደት ባከበሩበት ሌሊት ነው። በጎጃም ደጋ ገጠሮች ይህ ጨዋታ ዛሬም የገና ሰሞን ደስታ ነው።
የተሰበረው ድልድይ፣ የሐሙስ ገበያ እና አንድ ሠዓሊ
በ17ኛው ክፍለ ዘመን አጋማሽ በዐፄ ፋሲለደስ ዘመን የተሠራው የድንጋይ ድልድይ «ሰባራ ድልድይ» ይባላል፤ እስከ 19ኛው ክፍለ ዘመን መጨረሻ በአባይ ላይ ከነበሩት ሁለት ድልድዮች አንዱ ነበር። በ1930ዎቹ የሞጣ የገበያ ቀን ሐሙስ ነበር፤ ነጋዴዎች ከበጌምድር፣ ከጎንደርና ከትግራይ መጥተው የጥጥ ጨርቅ፣ ከብትና ፈረስ ይሸጡ ነበር። ሠዓሊው አለቃ ኤልያስ ኃይሉ በ1861 ገደማ እዚህ ተወለደ፤ በውጭ አገር የሠለጠነ የመጀመሪያው ኢትዮጵያዊ ሠዓሊ እንደሆነ ይታመናል። Rally Takes the Train የሞጣ የገና መመሪያ የ2026 ዝግጅቶችን በኖቬምበር መጨረሻ ይጨምራል።
የዛሬ ወጎች
- ጾመ ነቢያት: ከኖቬምበር 25 ጀምሮ ለ43 ቀናት የሞጣ ኦርቶዶክሳውያን የፍስክ ምግብ ሳይቀምሱ ይጾማሉ።
- የገና ዋዜማ ሻማ: በወይዛዝርት ኪዳነ ምሕረትና በሌሎች ደብሮች ምዕመናን ሻማ ይዘው ቤተ ክርስቲያኑን ሦስት ጊዜ ይዞራሉ።
- ነጭ ነጠላ: በገና ማለዳ የሞጣ ጎዳናዎች ጠርዙ ባለቀለም በሆነ ነጭ ነጠላ ይደምቃሉ።
- የገና ጨዋታ: ሁለት ቡድኖች ሩር የተባለ የእንጨት ኳስ በዱላ እየመቱ ከሰዓት እስከ ፀሐይ መጥለቂያ ይጫወታሉ፤ ሁለት አዛውንቶች ዳኛ ይሆናሉ።
- የቡና ሥነ ሥርዓት: ከቅዳሴና ከማዕዱ በኋላ ጎረቤቶች ቡና ለመጠጣት በአንድ ቤት ይሰባሰባሉ።
- አዲስ ልብስ ለልጆች: በገና ልጆች በተለምዶ አዲስ ልብስ ይቀበላሉ።
ለልጆች አስገራሚ እውነታ
ሞጣ ላይ ያለው የድንጋይ ድልድይ «የተሰበረው ድልድይ» ተብሎ ይጠራል፤ ከ300 ዓመት በላይ በፊት የተሠራ ነው!
በሞጣ ስለ ገና የሚነሱ ጥያቄዎች
ሞጣ በኢትዮጵያ የት ትገኛለች?
ሞጣ በሰሜን ምዕራብ ኢትዮጵያ በአማራ ክልል በምሥራቅ ጎጃም ዞን ትገኛለች። የደጀንና የባሕር ዳርን መንገድ ከሚያገናኘው ሁለተኛ ደረጃ መንገድ ላይ ሆና አባይን ቁልቁል ትመለከታለች። ልጆች ሦስቱን ቦታዎች በካርታ ላይ ሊያገኙ ይችላሉ።
ሞጣ ምን ያህል ከፍታ አላት?
ሞጣ ከባሕር ጠለል በላይ 2,487 ሜትር ወይም 8,159 ጫማ ከፍታ አላት። ይህ ማለት ደጋማ ስፍራ ላይ ትገኛለች ማለት ነው። ልጆች ይህን ቁጥር ከባሕር ዳርቻ ከተሞች ከፍታ ጋር ሊያወዳድሩ ይችላሉ።
ሞጣ ስንት ነዋሪዎች አሏት?
በ2007 ቆጠራ ሞጣ 26,177 ነዋሪዎች ነበሯት፤ በ1994 ደግሞ 18,160። በ2021 ግምት 56,156 ደርሷል፤ ቁጥሮቹ ከተማዋ እያደገች መሆኗን ያሳያሉ። ሞጣ በሁለት እጁ እነሴ ወረዳ ከሚገኙ ሦስት ከተሞች ትልቋ ናት።
«የተሰበረው ድልድይ» ምንድን ነው?
ሰባራ ድልድይ በ17ኛው ክፍለ ዘመን አጋማሽ በዐፄ ፋሲለደስ ዘመን የተሠራ የድንጋይ ድልድይ ነው፤ ስሙ «የተሰበረው ድልድይ» ማለት ነው። እስከ 19ኛው ክፍለ ዘመን መጨረሻ በአባይ ላይ ከነበሩት ሁለት ድልድዮች አንዱ ነበር።
ድልድዩ ሞጣን ለምን የንግድ ማዕከል አደረጋት?
ድልድዩ ሰዎችና ዕቃዎች አባይን እንዲሻገሩ ስለፈቀደ ሞጣ የንግድ ማዕከል ሆነች። አንድ የአውሮፓ ተጓዦች ቡድን ገበያዋን በጎጃም «ከሁሉ የሚበልጥ» ብሎ ጠርቶታል። በገና ወቅት ቤተሰቦች ስለዚህ ታሪክ ለልጆች ሊነግሩ ይችላሉ።
በሞጣ የገበያ ቀን የትኛው ነበር፣ ምንስ ይሸጥ ነበር?
በ1930ዎቹ የሞጣ የገበያ ቀን ሐሙስ ነበር። ነጋዴዎች ከበጌምድር፣ ከጎንደርና ከትግራይ መጥተው የጥጥ ጨርቅ፣ ከብትና ፈረስ ይሸጡ ነበር። ልጆች ያኔ ሰዎች በፈረስ ወደ ገበያ ይመጡ እንደነበር ሲሰሙ ይደነቃሉ።
ወይዛዝርት ኪዳነ ምሕረት ቤተ ክርስቲያንን ማን ሠራች?
ቤተ ክርስቲያኑን ያሠራችው የዐፄ ፋሲለደስ ልጅ ወይዘሮ ሰብለ ወንጌል ናት። ከ300 ዓመት በላይ ያስቆጠረው ይህ ደብር ዛሬም በገና ዋዜማ ምዕመናን የሚሰበሰቡበት ቦታ ነው፤ ልጆች የቤተ ክርስቲያኑን ዕድሜ ሲሰሙ ይገረማሉ።
አለቃ ኤልያስ ኃይሉ ማን ነበር?
አለቃ ኤልያስ ኃይሉ በ1861 ገደማ ሞጣ ውስጥ የተወለደ ሠዓሊ ሲሆን በውጭ አገር የሠለጠነ የመጀመሪያው ኢትዮጵያዊ ሠዓሊ እንደሆነ ይታመናል። በትውልድ ከተማው የሚገኝ ቤተ ክርስቲያንንም በሥዕል አስጊጧል። ልጁ አለቃ ገብረ እግዚአብሔር ኤልያስ ደግሞ ጸሐፊ ነበር።
ገና በሞጣ መቼ ይከበራል?
በሞጣ ገና ታኅሣሥ 29 ማለትም ጃንዋሪ 7 ይውላል። ዕለቱን የኢትዮጵያና የኤርትራ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ምዕመናን እንዲሁም በኢትዮጵያ የሚኖሩ የፕሮቴስታንትና የካቶሊክ ማኅበረሰቦች ያከብራሉ። በዓሉ ልደት ተብሎም ይጠራል።
ጾመ ነቢያት ምን ማለት ነው፣ መቼ ይጀምራል?
ጾመ ነቢያት «የነቢያት ጾም» ማለት ነው፤ ከኖቬምበር 25 ጀምሮ 43 ቀናት ይቆያል። በዚህ ወቅት ኦርቶዶክሳውያን ሥጋ፣ ወተትና እንቁላል አይመገቡም፤ ብዙዎቹ በቀን አንድ ጊዜ ብቻ ይበላሉ። በሞጣ ደጋ ቅዝቃዜ ጾሙን መጨረስ ለቤተሰቦች ትልቅ ደስታ ነው።
በሞጣ የገና ዋዜማ ሥርዓት ስንት ሰዓት ነው?
የዋዜማው ሥርዓት ከምሽቱ 12 ሰዓት ገደማ ጀምሮ እስከ ሌሊቱ 9 ሰዓት ገደማ ይቆያል፤ ዘጠኝ ሰዓት ያህል ነው። ሞጣ በ2,487 ሜትር ከፍታ ላይ ስለምትገኝ ሌሊቱ ይቀዘቅዛል፤ ወላጆች ትናንሽ ልጆችን ቀደም ብለው ማሳረፍና ወፍራም ልብስ ማዘጋጀት ይችላሉ።
ሻማ ይዘው ቤተ ክርስቲያኑን ሦስት ጊዜ መዞር ለምን ይደረጋል?
በዋዜማው የሚመጣ ሁሉ ሻማ ይሰጠዋል፤ ምዕመናን ሻማቸውን ይዘው ቤተ ክርስቲያኑን ሦስት ጊዜ በሰልፍ ይዞራሉ፤ ከዚያ በውጭው ቅጽር ቆመው ጸሎቱን ይከታተላሉ። የሻማው ብርሃን የልደቱ ብርሃን ምልክት ነው፤ ልጆች ሥርዓቱን በጸጥታ ሊከተሉ ይችላሉ።
በሞጣ ነጠላ ምንድን ነው?
በሞጣ ነጠላ ማለት ጫፉ በቀለም የተጠለፈ ቀጭን ነጭ የጥጥ ጨርቅ ነው፤ በትከሻ ይደረባል። በሞጣ ደጋ ብርድ ብዙዎች ነጠላውን ከጋቢ ጋር ይደርባሉ። በገና ዋዜማና በገና ቀን ብዙ ምዕመናን ነጭ የባህል ልብስ ይለብሳሉ።
ልጆች በገና አዲስ ልብስ ይቀበላሉ?
አዎ፣ በኢትዮጵያ ልጆች በገና በተለምዶ አዲስ ልብስ ያገኛሉ። ከስጦታ ይልቅ የበዓሉ ትኩረት ቤተሰብ፣ ሰላምና መንፈሳዊ መታደስ ነው። የሞጣ ልጆችም አዲሱን ልብሳቸውን ለብሰው ወደ ቅዳሴ ይሄዳሉ።
የገና ጨዋታ ምንድን ነው፣ ዳኛውስ ማን ነው?
በሞጣ ዙሪያ የሚጫወተው የገና ጨዋታ ሩር በሚባል ጠንካራ የእንጨት ኳስና በዱላ ይካሄዳል። ከተመልካቹ መካከል ሁለት አዛውንቶች ይዳኛሉ። በከተሞች እየቀረ ቢሆንም በምሥራቅ ጎጃም ገጠሮች አሁንም ይጫወታል።
በገና ጨዋታ ጌታና ሎሌ አብረው ይጫወታሉ?
አዎ፣ በገና ጨዋታ ውስጥ ማዕረግ አይቆጠርም፤ ጌታ ከሎሌዎቹ ጋር ጎን ለጎን ሊጫወት ይችላል። ወላጆች ይህን በመጠቀም በጨዋታ ሜዳ ላይ ሁሉም ሰው እኩል እንደሆነ ለልጆች ማስረዳት ይችላሉ።
በሞጣ የገና ጨዋታ እንዴት ተጀመረ ይባላል?
አፈ ታሪኩ ጨዋታው የተጀመረው እረኞች የኢየሱስን ልደት ባከበሩበት ሌሊት እንደሆነ ይናገራል። ከዚያ ከእረኞች ሜዳ ወደ መንደር እየተስፋፋ እንደመጣ ይታመናል። ልጆች ይህን ታሪክ ሲሰሙ ጨዋታውን ከልደቱ ታሪክ ጋር ያያይዙታል።
በሞጣ በገና ቀን የቡና ሥነ ሥርዓት ምን ቦታ አለው?
የቡና ሥነ ሥርዓት የገና ቀን ስብሰባ ዋና አካል ነው። ቤተሰብና ጎረቤት ተሰብስበው ቡናው ሲቆላና ሲፈላ ይመለከታሉ፤ ዕጣኑም ይጨሳል። ልጆች ከአያቶቻቸው ጎን ተቀምጠው ሥርዓቱን መከታተል ይችላሉ።
ሞጣ ላይ የሚሠራው አዲስ የእግረኛ ድልድይ ምንድን ነው?
Bridges to Prosperity የሚባል ድርጅት ሞጣ አካባቢ 100 ሜትር ርዝመት ያለው የተንጠለጠለ የእግረኛ ድልድይ ለመሥራት ፕሮጀክት ጀምሯል፤ ዓላማው ሰዎች አባይን በደህና እንዲሻገሩና ገበያ በቀላሉ እንዲደርሱ ማድረግ ነው። ከ300 ዓመት በፊት የተሠራውን ሰባራ ድልድይ የሚያስታውስ ሥራ ነው።
የሞጣ የ2026 የገና ዝግጅቶች መቼ ይታወቃሉ?
Rally Takes the Train የሞጣ የገና መመሪያ የ2026 ዝግጅቶችን በኖቬምበር መጨረሻ ይጨምራል፤ ቀኖቹ እስካሁን አልታወቁም። በገጹ ላይ ኢሜይልዎን ቢያስመዘግቡ የሞጣ ዝርዝር ሲወጣ መልእክት ይደርስዎታል።
ምንጮች
- Mota, Ethiopia, Wikipedia
- Ethiopian Christmas, Wikipedia
- Unique Features of Ethiopian Christmas 'Genna', Ethiopian News Agency
- Ethiopia: The Uniqueness of Genna Celebration in Ethiopia, allAfrica
- From Processions to Price Tags: The Dual Story of Genna, The Reporter Ethiopia