ራሊ የዚህን ወቅት ዝግጅቶች እያጠና ነው
ገና ከልጆች ጋር በሚዛን ተፈሪ
ሚዛን ተፈሪ የተሰየመችው ገበሬዎች ኢፍትሐዊ መመዘኛ ስላማረሩ ወደ ንግድ ጣቢያው በተላከ ሚዛን ነው። ዛሬ የደቡብ ምዕራብ ኢትዮጵያ ክልል ትልቋ ከተማ እና የቤንች ሸኮ ዞን ዋና ከተማ ናት፤ ገና እዚህ ታኅሣሥ 29 ይከበራል።
የ2026 የገና ዝግጅቶች በኖቬምበር መጨረሻ ይደርሳሉ
በሚዛን ተፈሪ የዚህን ዓመት የገና ዝግጅቶች ከእያንዳንዱ አዘጋጅ ጋር እያረጋገጥን ነው። ይመዝገቡ፣ ዝግጅቶቹ ይፋ በሚሆኑበት ቀን በኢሜይል እናሳውቅዎታለን።
ነጻ ነው። ዝግጅቶቹ ይፋ በሚሆኑበት ቀን ኢሜይል እንልክልዎታለን፣ ከዚያም በሚዛን ተፈሪ የሚካሄዱ አዳዲስ ዝግጅቶችን በሳምንት አንድ ጊዜ እንልካለን። በማንኛውም ጊዜ ምዝገባዎን ማቋረጥ ይችላሉ።
የሚዛን ተፈሪ ገና ታሪክ
ከኦርቶዶክስ እና ከፕሮቴስታንት ቤተሰቦች ጋር የሚውለው ታኅሣሥ 29
ሚዛን ተፈሪ በደቡብ ምዕራብ ኢትዮጵያ ክልል የቤንች ሸኮ ዞን ዋና ከተማ ስትሆን ከክልሉ አራት ዋና ከተሞች አንዷ ናት። በዞኑ የሚኖሩት የቤንች ሕዝብ ቋንቋ የሰሜናዊ ኦሞቲክ ቤተሰብ ነው። በሚዛን አማን ወረዳ በ2007 ቆጠራ 45.97 በመቶው ኦርቶዶክስ፣ 33.8 በመቶው ፕሮቴስታንት፣ 17.71 በመቶው ሙስሊም ነበር። ስለዚህ በዚህ ከተማ ኦርቶዶክስና ፕሮቴስታንት ቤተሰቦች ገናን በአንድነት ታኅሣሥ 29 (ጃንዋሪ 7) ያከብራሉ። ኦርቶዶክሳውያን ከኖቬምበር 25 ጀምሮ የ43 ቀን የነቢያት ጾም ይጾማሉ።
ከገና በፊት የሚጀምረው የወጥ፣ የእንጀራ እና የእንግዳ ዝግጅት
በኢትዮጵያ የገና ዝግጅት ቀደም ብሎ ይጀምራል። የዶሮ ወጥና የእንጀራ ዝግጅት ሳምንታት ሊወስድ ይችላል፤ ከገና በፊት ባሉት ሳምንታት ቤተሰቦች በግ፣ ፍየል ወይም ዶሮ ይገዛሉ፤ ልብስና ቅመምም ይሸመታል። በአዲስ አበባ በገና ሰሞን ልዩ ባዛሮች ልብስ፣ ቅመምና ሌሎች ዕቃዎች ይሸጣሉ። በላሊበላ ደግሞ ነዋሪዎች ቤታቸውን ለተጓዦች ይከፍታሉ፤ ወጣቶችም የደከሙ ተጓዦችን እግር ያጥባሉ። ቡና በሚበቅልበት በሚዛን ተፈሪ አካባቢ ደግሞ የበዓሉ ማዕድ በቡና ሥነ ሥርዓት ይጠናቀቃል።
ከመለኪያ ሚዛን የተወሰደ ስም እና የ1966 የመንገድ ታሪክ
ሚዛን የሚለው ስም ከአማርኛ «ሚዛን» (መመዘኛ) የመጣ ነው። ገበሬዎች ስለ ኢፍትሐዊ መመዘኛ ሲያማርሩ ልጅ ተፈሪ መኮንን (በኋላ ቀዳማዊ ኃይለ ሥላሴ) ኦፊሴላዊ ሚዛን ወደ ንግድ ጣቢያው ላኩ፤ ቦታውም በሚዛኑ ስም ተሰየመ። እስከ 1966 እ.ኤ.አ. ድረስ ከተማዋ ከጎሬ በደረቅ ወቅት መንገድ ብቻ ትደረስ ነበር። ነዋሪዎቿ በ1994 ቆጠራ 10,652 ሲሆኑ በ2022 91,437 ደርሰዋል። ከባሕር ጠለል በላይ 1,451 ሜትር ትገኛለች።
የዛሬ ወጎች
- ታኅሣሥ 29 የገና በዓል: ኦርቶዶክስ እና ፕሮቴስታንት ክርስቲያኖች ገናን በኢትዮጵያ አቆጣጠር ታኅሣሥ 29፣ በአብዛኛው ጃንዋሪ 7 ያከብራሉ።
- የነቢያት ጾም: ኦርቶዶክሳውያን ከኖቬምበር 25 ጀምሮ ለ43 ቀን በቀን አንድ ጊዜ ብቻ ይመገባሉ፤ ሥጋ፣ ወተት እና እንቁላል አይበሉም።
- የዶሮ ወጥ እና እንጀራ ዝግጅት: የገና ማዕድ ዋና ምግብ ዶሮ ወጥ እና እንጀራ ሲሆን ዝግጅቱ ብዙ ጊዜ ሳምንታት ይወስዳል።
- የቡና ሥነ ሥርዓት: ዳቦው ተጋግሮ ዶሮ ወጡ ከተዘጋጀ በኋላ ቡና ተፈልቶ በመጀመሪያ ለአያቶች ይቀርባል።
- ለተጓዦች የሚከፈት ቤት: በላሊበላ በገና ወቅት ነዋሪዎች ተጓዦችን ወደ ቤታቸው ይጋብዛሉ፤ ወጣቶችም እግራቸውን ያጥባሉ።
- ማለዳ ወደ ቤተ ክርስቲያን: ትንንሽ ልጆች በገና ማለዳ ባህላዊ ልብስ ለብሰው ከእናቶቻቸው ጋር ቀደም ብለው ወደ ቤተ ክርስቲያን ይሄዳሉ።
ለልጆች አስገራሚ እውነታ
የሚዛን ተፈሪ ስም «ሚዛን» ከሚለው ቃል ይመጣል፤ ገበሬዎች እኩል መመዘን ስለፈለጉ ኦፊሴላዊ ሚዛን ወደ ንግድ ጣቢያው ተላከ።
በሚዛን ተፈሪ ስለ ገና የሚነሱ ጥያቄዎች
ሚዛን ተፈሪ የት ትገኛለች?
ሚዛን ተፈሪ በደቡብ ምዕራብ ኢትዮጵያ ከጅማ 160 ኪሎ ሜትር ወደ ደቡብ ምዕራብ ትገኛለች። የደቡብ ምዕራብ ኢትዮጵያ ሕዝቦች ክልል ትልቋ ከተማ እና ከአራቱ የክልሉ ዋና ከተሞች አንዷ ናት። ከመሄድዎ በፊት የመንገዱን ሁኔታ ያረጋግጡ።
ቤንች ሸኮ ዞን ምንድን ነው?
ቤንች ሸኮ የደቡብ ምዕራብ ኢትዮጵያ ክልል ዞን ሲሆን ሚዛን ተፈሪ የአስተዳደር ማዕከሉ ናት። ዞኑ በአብዛኛው የቤንች ሕዝብ የሚኖርበትን የቀድሞውን ቤንች አውራጃ ያካትታል። ቀደም ሲል የዞኑ ስም «ቤንች ማጂ» ነበር።
ሚዛን ተፈሪ ለምን ሚዛን ተባለች?
ስሙ ከአማርኛ «ሚዛን» ወይም መመዘኛ ይመጣል። ገበሬዎች ስለ ኢፍትሐዊ መመዘኛ ሲያማርሩ ልጅ ተፈሪ መኮንን ኦፊሴላዊ ሚዛን ወደ ንግድ ጣቢያው ላኩ። ቦታውም በሚዛኑ ስም ተሰየመ፤ «ተፈሪ» ደግሞ ከላኪው ስም ነው።
የቤንች ሕዝብ እነማን ናቸው?
ቤንች በደቡብ ምዕራብ ኢትዮጵያ የሚኖር ሕዝብ ነው፤ አብዛኞቹ በቀድሞው ቤንች አውራጃ ይኖራሉ። በ2007 ቆጠራ 353,526 የቤንች ሰዎች ተቆጥረዋል። ቋንቋቸው የሰሜናዊ ኦሞቲክ ቤተሰብ ነው፤ ልጆች በገና ሰላምታ ሲለዋወጡ የተለያዩ ቋንቋዎችን ሊሰሙ ይችላሉ።
የቤንች ሕዝብ ምን ያመርታል?
አብዛኞቹ የቤንች ሰዎች አርሶ አደሮች ናቸው፤ በቆሎ፣ ማሽላ፣ ጎደሬና ያም የመሳሰሉ ሥራ ሥሮች ያመርታሉ። ቡናና ኮረሪማ የገንዘብ ሰብሎቻቸው ናቸው። ከብት፣ በግ፣ ፍየልና ዶሮም ያረባሉ።
ቡና በሚዛን ተፈሪ አካባቢ አለ?
አዎ፣ በአቅራቢያው የበቤካ የቡና እርሻ ይገኛል፤ ቡና የቤንች ሕዝብ ዋና የገንዘብ ሰብልም ነው። በገና ቀን ብዙ ቤተሰቦች ከማዕዱ በኋላ ቡና አፍልተው በመጀመሪያ ለአያቶች ያቀርባሉ፤ በቡና አገር ይህ ልማድ ልዩ ትርጉም አለው።
የሚዛን ተፈሪ ሕዝብ ምን ያህል ነው?
በ2022 የከተማዋ ሕዝብ 91,437 ነበር። በ1994 ቆጠራ 10,652 ብቻ ነበር፤ ስለዚህ ከተማዋ በ28 ዓመት ውስጥ ከስምንት እጥፍ በላይ አደገች። ልጆች ከተማ እንዴት እያደገች እንደሄደች ለማሰብ ይህን ቁጥር ሊያወዳድሩ ይችላሉ።
ሚዛን ተፈሪ መንገድ መቼ አገኘች?
እስከ 1966 እ.ኤ.አ. ድረስ ከተማዋ ከጎሬ በደረቅ ወቅት መንገድ ብቻ ትደረስ ነበር። በዚያው ዓመት ወደ ቦንጋ እና ቴፒ የሚወስዱ መንገዶች ተሻሽለዋል። በ2006 እ.ኤ.አ. ወደ ጅማ የሚወስደውን 227 ኪሎ ሜትር መንገድ ለማንጠፍ የአፍሪካ ልማት ባንክ የ98 ሚሊዮን ዶላር ብድር ታወጀ።
በሚዛን ተፈሪ ሆስፒታል መቼ ተሠራ?
በ1989 እ.ኤ.አ. 70 አልጋ ያለው ሆስፒታል ተሠራ። በ1996 ደግሞ ከተማዋ የሃያ አራት ሰዓት ኤሌክትሪክ እና ንጹህ የመጠጥ ውሃ ነበራት። እነዚህ የቆዩ መረጃዎች ናቸው፤ ዛሬ ያለውን አገልግሎት በአካባቢው ያረጋግጡ።
በሚዛን ተፈሪ አውሮፕላን ማረፊያ አለ?
አዎ፣ ሚዛን ተፈሪ አውሮፕላን ማረፊያ አላት፤ ማኮብኮቢያው ግን ያልተነጠፈ ነው። በዓል ላይ ለመጓዝ የሚያስቡ ቤተሰቦች የበረራ መርሐ ግብሩን ከአየር መንገዱ አስቀድመው ቢጠይቁ ይሻላል።
ሚዛን ተፈሪ ዩኒቨርሲቲ አላት?
አዎ፣ ሚዛን ተፈሪ ሚዛን ቴፒ ዩኒቨርሲቲ እና አማን ጤና ሳይንስ ኮሌጅ አሏት። ወጣቶች እዚያ ይማራሉ። ልጆች ትልልቅ ተማሪዎችን ሲያዩ ትምህርት ከትንሽ ክፍል ወደ ዩኒቨርሲቲ እንደሚያድግ ሊረዱ ይችላሉ።
በሚዛን ተፈሪ ሃይማኖቶች ምን ይመስላሉ?
በሚዛን አማን ወረዳ በ2007 ቆጠራ 45.97 በመቶው ኦርቶዶክስ፣ 33.8 በመቶው ፕሮቴስታንት፣ 17.71 በመቶው ሙስሊም እና 1.05 በመቶው ባህላዊ እምነት ተከታይ ነበር። ሁሉም በአንድ ወረዳ አብረው ይኖራሉ፤ ገናን ክርስቲያኖች ያከብራሉ።
የሚዛን ተፈሪ ቤተሰቦች ገናን በየትኛው ቀን ያከብራሉ?
ገና በኢትዮጵያ አቆጣጠር ታኅሣሥ 29 ይከበራል፤ ይህም በአብዛኛው ጃንዋሪ 7 ነው። ከኦርቶዶክስ ቤተ ክርስቲያን በተጨማሪ የፕሮቴስታንት እና የካቶሊክ ክርስቲያኖች በዓሉን ያከብራሉ። የሚዛን ተፈሪ ቤተ ክርስቲያኖችን የአገልግሎት ሰዓት ከየቤተ ክርስቲያኑ ያረጋግጡ።
የገና ማዕድ ዝግጅት ለምን ሳምንታት ይወስዳል?
የዶሮ ወጥና እንጀራ ለብዙ ሰዎች ስለሚዘጋጅ ዝግጅቱ ሳምንታት ይወስዳል። ከገና በፊት ባሉት ሳምንታት ቤተሰቦች በግ፣ ፍየል ወይም ዶሮ እንዲሁም ቅመም ይገዛሉ። ልጆችም ቅመሙን በመልቀምና ዕቃ በማቀበል ሊያግዙ ይችላሉ።
በላሊበላ ተጓዦች እንዴት ይስተናገዳሉ?
ከሦስት ቀኑ የገና በዓል በፊት የላሊበላ ሕዝብ ከእጥፍ በላይ ይጨምራል። ነዋሪዎች ቤታቸውን ይከፍታሉ፣ ተጓዦችን አብረው እንዲመገቡ ይጋብዛሉ፤ ወጣቶችም የደከሙ ተጓዦችን እግር ያጥባሉ። ይህ ወግ ስለ እንግዳ ተቀባይነት ለልጆች ጥሩ ትምህርት ነው።
ኖቬምበር 25 ለምን ልዩ ቀን ነው?
ኖቬምበር 25 የነቢያት ጾም የሚጀምርበት ቀን ነው። ጾሙ 43 ቀን ይቆያል፤ ከዚያም ገና ይመጣል። በዚህ ወቅት ኦርቶዶክሳውያን በቀን አንድ ጊዜ ብቻ ይመገባሉ፤ ከእንስሳት የሚገኝ ምግብም አይበሉም።
የገና ዋዜማ አገልግሎት ምን ይመስላል?
የገና ዋዜማ አገልግሎት ሌሊቱን ሙሉ ይቆያል፤ ብዙ ጊዜ ከምሽቱ 12 ሰዓት ገደማ እስከ ሌሊቱ 9 ሰዓት ይዘልቃል። ምዕመናን በቤተ ክርስቲያኑ ዙሪያ በሰልፍ ይዞራሉ። የአካባቢዎን ቤተ ክርስቲያን ሰዓት አስቀድመው ቢጠይቁ ይሻላል።
ትንንሽ ልጆች በገና ማለዳ ምን ያደርጋሉ?
ብዙ ትንንሽ ልጆች በገና ማለዳ ባህላዊ ልብስ ለብሰው ከእናቶቻቸው ጋር በጣም ቀደም ብለው ወደ ቤተ ክርስቲያን ይሄዳሉ። ባለፈው ምሽት እናቶች ዶሮ ወጥ ያበስላሉ፣ ዳቦ ይጋግራሉ፤ ቤት ሲመለሱም ቡና ይፈላል።
ሚዛን አማን ምንድን ነው?
ሚዛን አማን ሚዛን ተፈሪን የከበበ ወረዳ ነው፤ ከተማዋ አንዳንድ ጊዜ ሚዛን አማን ተብላም ትጠራለች። በ2007 ቆጠራ የወረዳው ሕዝብ 34,080 ነበር። ይህ ቁጥር የከተማዋን ብቻ ሳይሆን የዙሪያውን አካባቢ ያካትታል።
የ2026 የሚዛን ተፈሪ የገና ዝግጅቶች መቼ ይታወቃሉ?
የ2026 የሚዛን ተፈሪ የገና ዝግጅቶች እስካሁን አልተረጋገጡም፤ ስለዚህ ቀን አንጽፍም። Rally Takes the Train የሚዛን ተፈሪ የገና መመሪያ ዝግጅቶቹን በኖቬምበር መጨረሻ ያክላል። ኢሜይልዎን በመመዝገቢያ ሳጥኑ ውስጥ ቢያስቀምጡ ማሳሰቢያ ይደርስዎታል።
ምንጮች
- Mizan Teferi, Wikipedia
- Bench people, Wikipedia
- Ethiopian Christmas, Wikipedia
- From Processions to Price Tags: The Dual Story of Genna, The Reporter Ethiopia
- Children tell us how they celebrate Christmas in Ethiopia, Children Believe
- The Uniqueness of Genna Celebration in Ethiopia, AllAfrica