ራሊ የዚህን ወቅት ዝግጅቶች እያጠና ነው
ገና ከልጆች ጋር በመቂ
መቂ ከባሕር ጠለል በላይ 1,636 ሜትር ላይ የምትገኝ የዱግዳ ወረዳ መቀመጫ ናት። በ1927 በመቂ ወንዝ ላይ ከወደቀ የዛፍ ግንድ የተሠራ ድልድይ ነበር፤ ዛሬ ከተማዋ የካቶሊክ ሐዋርያዊ ሰበካ መቀመጫ ናት።
የ2026 የገና ዝግጅቶች በኖቬምበር መጨረሻ ይደርሳሉ
በመቂ የዚህን ዓመት የገና ዝግጅቶች ከእያንዳንዱ አዘጋጅ ጋር እያረጋገጥን ነው። ይመዝገቡ፣ ዝግጅቶቹ ይፋ በሚሆኑበት ቀን በኢሜይል እናሳውቅዎታለን።
ነጻ ነው። ዝግጅቶቹ ይፋ በሚሆኑበት ቀን ኢሜይል እንልክልዎታለን፣ ከዚያም በመቂ የሚካሄዱ አዳዲስ ዝግጅቶችን በሳምንት አንድ ጊዜ እንልካለን። በማንኛውም ጊዜ ምዝገባዎን ማቋረጥ ይችላሉ።
የመቂ ገና ታሪክ
በመቂ የካቶሊክና የኦርቶዶክስ ቤተሰቦች የሚያከብሩት ገና
መቂ በኦሮሚያ ክልል በምሥራቅ ሸዋ ዞን የምትገኝ የዱግዳ ወረዳ መቀመጫ ናት፤ ከባሕር ጠለል በላይ 1,636 ሜትር ላይ ትገኛለች። የመቂ ሐዋርያዊ ሰበካ ዋና መቀመጫ በዚችው ከተማ ነው፤ የመቂ ካቶሊክ ትምህርት ቤትና የቅዱስ ጳውሎስ ማኅበረሰብ የሚባል የካቶሊክ ማኅበርም እዚህ ይገኛሉ። ስለዚህ በመቂ የኦርቶዶክስ፣ የካቶሊክና የፕሮቴስታንት ጎረቤቶች ገናን በአንድ ቀን፣ ታኅሣሥ 29 (ጃንዋሪ 7)፣ ያከብራሉ። ከበዓሉ በፊት የኦርቶዶክስ ተከታዮች ከኖቬምበር 25 ጀምሮ ለ43 ቀናት ይጾማሉ።
በ2025 የሦስት ቀን ገና በላሊበላ
ጃንዋሪ 7 ቀን 2025 የኢትዮጵያ ገና ከአለት በተፈለፈሉ አብያተ ክርስቲያናቷ በምትታወቀው በላሊበላ በደማቅ ሁኔታ ተከበረ። በዓሉ ሦስት ቀን የፈጀ የሃይማኖት ሥርዓትና የቤተሰብ መሰባሰብ ነበር፤ የእኩለ ሌሊት ቅዳሴ ተደረገ፤ ከረጅሙ ጾም በኋላም ቤተሰቦች ተሰብስበው ተመገቡ። በሺዎች የሚቆጠሩ ምዕመናንና ጎብኚዎች ተገኙ፤ አንድ ተሳታፊ ላሊበላን «የአፍሪካ ሁለተኛዋ ኢየሩሳሌም» ብለዋታል። በዓሉ ለብዙ ዘመናት የቆዩ ልብሶችን፣ የዜማ መሣሪያዎችንና ወጎችን ያካትታል። የመቂ ቤተሰቦችም ያንኑ ቀን በየአጥቢያቸው አክብረውታል።
የ1927 የዛፍ ግንድ ድልድይና ቅድስት ማርያም ማዕከል
በ1927 ጎብኚዎች በመቂ ወንዝ ላይ አንድ አስገራሚ ድልድይ አገኙ። አንድ የውጭ ሀገር ገበሬ የወደቀን ትልቅ የዛፍ ግንድ አስተካክሎ መኪና እንኳ የሚሻገርበት ድልድይ አድርጎት ነበር። ዛሬ በመቂ የሚገኘው የቅድስት ማርያም ጉዳዮች ማዕከል ሴቶችን በምግብ ዝግጅት፣ በስፌትና በፀጉር ሥራ ያሠለጥናል፤ በሜይ 2023 380 ሠልጣኞች ነበሩት። የመቂ ካቶሊክ ትምህርት ቤት ደግሞ የአካባቢውን ልጆች የሚያገለግል የሁለተኛ ደረጃ ትምህርት ቤት ነው።
የዛሬ ወጎች
- ጾመ ነቢያት: ከኖቬምበር 25 ጀምሮ 43 ቀናት የሚጾም ጾም ነው፤ ሥጋ፣ ወተትና እንቁላል አይበሉም።
- የእኩለ ሌሊት ቅዳሴ: በገና ዋዜማ ምዕመናን ወደ ቤተ ክርስቲያን ሄደው ከምሽት እስከ ሌሊት ያመልካሉ።
- የቤተሰብ ድግስ: ከረጅም ጾም በኋላ ቤተሰቦች ተሰባስበው ዶሮ ወጥ ከእንጀራ ጋር ይመገባሉ።
- ነጭ የጥጥ ነጠላ: ብዙዎች በገና ቀን ባለ ቀለም ጠርዝ ያለው ነጭ ነጠላ ይለብሳሉ።
- የገና ጨዋታ: በእንጨት ዱላና ኳስ ከሰዓት በኋላ እስከ ፀሐይ መጥለቅ የሚጫወት ባህላዊ ጨዋታ ነው።
- የሦስት ቀን ክብረ በዓል: በ2025 በላሊበላ ገና የሦስት ቀን የሃይማኖት ሥነ ሥርዓትና የቤተሰብ መሰባሰብ ሆኖ ተከብሯል።
ለልጆች አስገራሚ እውነታ
በ1927 በመቂ ወንዝ ላይ ከወደቀ ትልቅ የዛፍ ግንድ የተሠራ ድልድይ ነበር፤ መኪናም ይሻገርበት ነበር።
በመቂ ስለ ገና የሚነሱ ጥያቄዎች
መቂ የት ትገኛለች?
መቂ በምሥራቅ መካከለኛ ኢትዮጵያ በኦሮሚያ ክልል በምሥራቅ ሸዋ ዞን ውስጥ ትገኛለች። የዱግዳ ወረዳ መቀመጫ ናት። ከባሕር ጠለል በላይ ወደ 1,636 ሜትር ከፍታ አላት። በከተማዋ አቅራቢያ የመቂ ወንዝ ይፈሳል።
የመቂ ሐዋርያዊ ሰበካ ምንድን ነው?
የመቂ ሐዋርያዊ ሰበካ የካቶሊክ ቤተ ክርስቲያን ክፍል ሲሆን ዋና መቀመጫው በመቂ ከተማ ነው። ሰበካ ማለት በአንድ ጳጳስ የሚመራ የቤተ ክርስቲያን አስተዳደር ክልል ነው። ሰበካው የመቂ ካቶሊክ ትምህርት ቤትን ይመራል። ስለዚህ ገናን የሚያከብሩ የካቶሊክ ቤተሰቦች በከተማዋ ይኖራሉ።
የመቂ ካቶሊክ ትምህርት ቤት ምንድን ነው?
የመቂ ካቶሊክ ትምህርት ቤት በመቂ የሚገኝ የሁለተኛ ደረጃ ትምህርት ቤት ሲሆን በሐዋርያዊ ሰበካው ይተዳደራል። በኢትዮጵያ ካቶሊኮችም ገናን ጃንዋሪ 7 ያከብራሉ። ትምህርት ቤቱ የከተማዋ የካቶሊክ ማኅበረሰብ አካል ሲሆን የአካባቢውን ተማሪዎች ያገለግላል።
የቅድስት ማርያም ጉዳዮች ማዕከል ምን ያደርጋል?
በመቂ የሚገኘው የቅድስት ማርያም ጉዳዮች ማዕከል ሴቶችን በምግብ ዝግጅት፣ በስፌትና በፀጉር ሥራ ያሠለጥናል። በሜይ 2023 380 ሠልጣኞች ነበሩት። ሥልጠናው ሦስት የሙያ ዘርፎችን ያቀፈ ሲሆን ማዕከሉ የከተማዋ የካቶሊክ ማኅበረሰብ ሥራ አካል ነው።
የመቂ ወንዝ ድልድይ በ1927 ምን ዓይነት ነበር?
በ1927 ጎብኚዎች በመቂ ወንዝ ላይ ከወደቀ ትልቅ የዛፍ ግንድ የተሠራ ጊዜያዊ ድልድይ አገኙ። አንድ የውጭ ገበሬ ግንዱን አስተካክሎ ነበር፤ መኪናም ሊሻገርበት ይችል ነበር። ለልጆች ይህ አስደሳች የድልድይ ታሪክ ነው።
የመቂ ቤተሰቦች ገናን ከዲሴምበር 25 በኋላ ለምን ይጠብቃሉ?
የኢትዮጵያ ቤተ ክርስቲያን የጁሊያንን አቆጣጠር ትከተላለች፤ ይህ አቆጣጠር ከግሪጎሪያኑ በ13 ቀናት ይዘገያል። ለዚህ ነው ገና ታኅሣሥ 29 ማለትም ጃንዋሪ 7 የሚውለው። የመቂ ቤተሰቦችም ከዲሴምበር 25 በኋላ ሁለት ሳምንት ገደማ ይጠብቃሉ።
በ2025 የኢትዮጵያ ገና እንዴት ተከበረ?
በ2025 ጃንዋሪ 7 የኢትዮጵያ ገና በላሊበላ ተከበረ። በዓሉ የሦስት ቀን የሃይማኖት ሥነ ሥርዓትና የቤተሰብ መሰባሰብ ነበር። የእኩለ ሌሊት ቅዳሴ ተካሂዷል፤ ከረጅም ጾም በኋላም ድግስ ተደርጓል። በሺዎች የሚቆጠሩ ሰዎች ተሳትፈዋል።
ላሊበላ የአፍሪካ ሁለተኛዋ ኢየሩሳሌም የሚባለው ለምንድን ነው?
በ2025 በዓሉ ላይ የተገኙ አንድ ምዕመን ላሊበላን «የአፍሪካ ሁለተኛዋ ኢየሩሳሌም» ብለዋታል። ከተማዋ በ12ኛው ክፍለ ዘመን ከአለት የተፈለፈሉ አብያተ ክርስቲያናት አሏት፤ ብዙ ምዕመናን በየዓመቱ ለገና ወደዚያ ይጓዛሉ። የመቂ ልጆችም በዚህ ስያሜ ሊደነቁ ይችላሉ።
የእኩለ ሌሊት ቅዳሴ ምንድን ነው?
በገና ዋዜማ ምዕመናን ወደ ቤተ ክርስቲያን ሄደው ሌሊቱን በቅዳሴ ያሳልፋሉ። አገልግሎቱ ብዙ ጊዜ ከምሽቱ 12 ሰዓት እስከ ሌሊቱ 9 ሰዓት ይቆያል። በ2025 በላሊበላም የእኩለ ሌሊት ቅዳሴ ተደርጓል። በዚህ ሌሊት ምዕመናን በቤተ ክርስቲያኑ ዙሪያ ይዞራሉ።
ከረጅም ጾም በኋላ ቤተሰቦች ምን ያደርጋሉ?
ከ43 ቀን ጾም በኋላ ቤተሰቦች በገና ቀን የድግስ ማዕድ ይሰበሰባሉ። ጾሙ በንጋት በቀላል ምግብ ይፈታል፤ ከዚያ በኋላ ዶሮ ወጥ ከእንጀራ ጋር ይቀርባል። በመቂም በሌሎች ከተሞችም ይህ ቀን የቤተሰብ መሰባሰቢያ ነው።
የመቂ ኦርቶዶክሳውያን ጾመ ነቢያትን ስንት ቀን ይጾማሉ?
ጾመ ነቢያት 43 ቀናት የሚቆይ ጾም ሲሆን ከኖቬምበር 25 ጀምሮ እስከ ገና ድረስ ይዘልቃል። በዚህ ጊዜ ሥጋ፣ ወተትና እንቁላል አይበሉም። ብዙዎች በቀን አንድ ጊዜ ብቻ ይመገባሉ። ይህ ጾም የኦርቶዶክስ ተከታዮች የሚጾሙት ነው።
ታኅሣሥ 29 ምን ማለት ነው?
ታኅሣሥ በኢትዮጵያ አቆጣጠር ከወራት አንዱ ነው፤ ታኅሣሥ 29 ደግሞ የገና ቀን ነው። ይህ ቀን በግሪጎሪያን አቆጣጠር ጃንዋሪ 7 ነው። በመቂም በመላው ኢትዮጵያም ገና በዚሁ ቀን ይከበራል። ከዚያ በፊት የኦርቶዶክስ ተከታዮች ለ43 ቀናት ይጾማሉ።
በመቂ ቤተ ክርስቲያኖች አካባቢ ነጭ የጥጥ ነጠላ ለምን ይታያል?
በገና ቀን ብዙ ሰዎች ነጭ ይለብሳሉ፤ ብዙዎቹም ጠርዙ ባለቀለም የሆነ የጥጥ ነጠላ ያጣፋሉ። ነጠላው በሌሎች በዓላትም ይለበሳል። ስለዚህ በገና ማለዳ በመቂ አብያተ ክርስቲያናት ዙሪያ ነጭ የለበሱ ሰዎችን ማየት የተለመደ ነው።
የገና ጨዋታ እንዴት ተጀመረ?
የገና ጨዋታ ኢየሱስ በተወለደበት ሌሊት መንጋቸውን ይጠብቁ የነበሩ እረኞች ከተጫወቱት ጨዋታ እንደመጣ ይታመናል። ከሆኪ ጋር ይመሳሰላል፤ በእንጨት ዱላና ኳስ ይጫወታል፤ ስሙንም ያገኘው ከገና በዓል ነው። ሜዳው በሁለት መንደሮች መካከል ያለ ድንበር የሌለው ክፍት ቦታ ነው።
የገና ጨዋታ በመቂ ይጫወታል?
የገና ጨዋታ በከተሞች እየቀነሰ ቢሆንም በገጠር አሁንም ይጫወታል። ሁለት ቡድኖች ከሰዓት በኋላ እስከ ፀሐይ መጥለቂያ ይጫወታሉ፤ ሁለት አዛውንቶች ይዳኛሉ። በመቂ ዙሪያ ባሉ የዱግዳ ገጠር መንደሮች ጨዋታውን የማየት ዕድል ሊኖር ይችላል።
በገና ቀን ልጆች ምን ያደርጋሉ?
ገና በዋነኝነት ሃይማኖታዊ በዓል ነው፤ ስጦታ መስጠት ትልቅ ቦታ የለውም። በቀኑ ቤተሰቦች ይመገባሉ፤ ወንዶች ልጆችና ወጣቶችም የገና ጨዋታ ይጫወታሉ። በከተማ ያሉ ልጆች ደግሞ ከቤተሰብ ጋር በመብላትና በመሰባሰብ ቀኑን ያሳልፋሉ። ወላጆችም ስለ ቀኑ ትርጉም ለልጆች ማውራት ይችላሉ።
ኢትዮጵያ ክርስትናን መቼ ተቀበለች?
ኢትዮጵያ ክርስትናን የተቀበለችው በ4ኛው ክፍለ ዘመን ነው፤ የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያን ከዓለም ጥንታውያን አብያተ ክርስቲያናት አንዷ ናት። በመቂ ደግሞ የካቶሊክ ሐዋርያዊ ሰበካ ስላለ፣ ከኦርቶዶክስ ጎረቤቶቻቸው ጋር ገናን የሚያከብሩ ብዙ የካቶሊክ ቤተሰቦች አሉ።
የውጭ ጎብኚዎች ስለ ላሊበላ ገና ምን አሉ?
በ2025 የላሊበላ ገና ላይ የተገኘ አንድ የሆንግ ኮንግ ጎብኚ ኢትዮጵያን ድንቅና የበለጸገ ቅርስ ያላት ሀገር ብሏታል። አንድ የጃማይካ ጎብኚ ደግሞ ላሊበላ ጥንታዊውና ዘመናዊው የሚገናኙባት ቦታ ናት ብሏል። ልጆች ባህላቸው ከሩቅ አገር እንግዶችን እንደሚስብ ሲሰሙ ይኮራሉ።
የመቂ የገና መመሪያ ምን ይዟል?
Rally Takes the Train የመቂ የገና መመሪያ ለቤተሰቦች የሚሆኑ የ2026 የገና ዝግጅቶችን ያሳያል፤ ዝግጅቶቹ በኖቬምበር መጨረሻ ይጨመራሉ። የሚታከሉት የተረጋገጡ ቀኖች ብቻ ናቸው። እስከዚያው ይህ ገጽ የመቂን የካቶሊክና የኦርቶዶክስ ገና ታሪክ ያቀርባል።
የመቂ የ2026 የገና ዝግጅቶች መቼ ይታወቃሉ?
የ2026 የመቂ የገና ዝግጅቶች በኖቬምበር መጨረሻ ወደ Rally Takes the Train የመቂ የገና መመሪያ ይጨመራሉ። ቀኖችን አንገምትም። መመሪያው ሲዘምን ኢሜይል እንዲደርስዎ በገጹ ላይ ያለውን የመመዝገቢያ ሳጥን ይጠቀሙ።
ምንጮች
- Meki, Wikipedia
- Ethiopian Christmas, Wikipedia
- Christmas arrives in Ethiopia, Africanews
- Ganna: Celebrating Christmas in Ethiopia, What's Out Addis
- 10 of the Best Ethiopian Traditional Sports and Games, All About Ethio