ራሊ የዚህን ወቅት ዝግጅቶች እያጠና ነው
ገና ከልጆች ጋር በመቀሌ
መቀሌ ከባሕር ጠለል በላይ 2,254 ሜትር ላይ የምትገኝ «የሰሜን ኮከብ» የምትባል ከተማ ናት። በ13ኛው ክፍለ ዘመን እንዳ መስቀል ከምትባል ትንሽ መንደር ተነስታ ዛሬ ከኢትዮጵያ ትልልቅ ከተሞች አንዷ ሆናለች። በገና ሰሞን አብያተ ክርስቲያናቷና ገበያዎቿ በሰው ይሞላሉ።
የ2026 የገና ዝግጅቶች በኖቬምበር መጨረሻ ይደርሳሉ
በመቀሌ የዚህን ዓመት የገና ዝግጅቶች ከእያንዳንዱ አዘጋጅ ጋር እያረጋገጥን ነው። ይመዝገቡ፣ ዝግጅቶቹ ይፋ በሚሆኑበት ቀን በኢሜይል እናሳውቅዎታለን።
ነጻ ነው። ዝግጅቶቹ ይፋ በሚሆኑበት ቀን ኢሜይል እንልክልዎታለን፣ ከዚያም በመቀሌ የሚካሄዱ አዳዲስ ዝግጅቶችን በሳምንት አንድ ጊዜ እንልካለን። በማንኛውም ጊዜ ምዝገባዎን ማቋረጥ ይችላሉ።
የመቀሌ ገና ታሪክ
ከእንዳ መስቀል መንደር እስከ ዐፄ ዮሐንስ ከተማ
መቀሌ በ13ኛው ክፍለ ዘመን እንዳ መስቀል ከምትባል መንደር እንደተነሳች ይታመናል። ዐፄ ዮሐንስ አራተኛ ከተማዋን የዙፋናቸው መቀመጫ አደረጓት፤ በ1880ዎቹም ለአጭር ጊዜ የኢትዮጵያ ዋና ከተማ ነበረች። ደብረ ገነት መድኃኔ ዓለም ቤተ ክርስቲያንን ያሠሩትም እሳቸው ናቸው። ዛሬም ተክለ ሃይማኖት፣ እንዳ ገብር፣ መቀሌ ማርያምና መቀሌ ሥላሴ የሚባሉ አብያተ ክርስቲያናት አሉ። በመቀሌ ገና ታኅሣሥ 29 (ጃንዋሪ 7) ይከበራል። ከዚያ በፊት የኦርቶዶክስ ክርስቲያኖች ጾመ ነቢያትን ለ43 ቀናት ይጾማሉ፤ በዋዜማው ሌሊት ደግሞ ሻማ ይዘው ቤተ ክርስቲያኑን ይዞራሉ።
ሰኞና ቅዳሜ የሚሞላው እዳጋ ሰኑይ ገበያ
የመቀሌ ገበያዎች ከጥንት ጀምሮ የከተማዋ ልብ ናቸው። ዐፄ ዮሐንስ አራተኛ እዳጋ ሰኑይ የሚባለውን የሰኞ ገበያ አቋቋሙ፤ ከተማዋም የጨው ንግድ ማዕከል ሆነች። ዛሬም ገበያው ቅዳሜና ሰኞ ይቆማል። ከገና በፊት ቤተሰቦች በግ፣ ፍየልና ዶሮ ይገዛሉ፤ ለልጆችም ብዙ ጊዜ አዲስ ልብስ ይገዛል። በበዓሉ ቀን ዶሮ ወጥና እንጀራ ማዕዱን ይሞላሉ። አብዛኛው የከተማዋ ነዋሪ ትግርኛ ተናጋሪና የኦርቶዶክስ እምነት ተከታይ ነው።
በ1882 የተጀመረው ቤተ መንግሥት እና የከተማዋ ዕድገት
የዐፄ ዮሐንስ ቤተ መንግሥት ከ1882 እስከ 1884 ተሠራ፤ ጣሊያናዊው ጂያኮሞ ናሬቲ ከኢትዮጵያዊው ልጅ እንግዳሸት ጋር ሠሩት። ዛሬ ሙዚየም ሆኖ የንጉሡን ዙፋንና አልጋ ያሳያል። በ1984 መቀሌ ወደ 61,000 ነዋሪ ነበራት፤ ዛሬ ወደ 545,000 ደርሳለች። መቀሌ ዩኒቨርሲቲ የሚገኘውም በዚችው ከተማ ነው። መቀሌ 70 እንደርታና ደደቢት የሚባሉ የእግር ኳስ ቡድኖችም የከተማዋ መለያዎች ናቸው።
የዛሬ ወጎች
- ጾመ ነቢያት: የ43 ቀን የኦርቶዶክስ የዝግጅት ጾም ነው።
- የገና ዋዜማ የሻማ ጉዞ: ሌሊቱን ሙሉ በሚቆይ አገልግሎት ካህናት ታቦት ይዘው ይወጣሉ፤ ምእመናንም ሻማ ይዘው ይዞራሉ።
- የሰኞና የቅዳሜ ገበያ: እዳጋ ሰኑይ ገበያ በዐፄ ዮሐንስ አራተኛ ተቋቋመ፤ ዛሬም ቅዳሜና ሰኞ ይቆማል።
- ዶሮ ወጥና እንጀራ: ከጾሙ በኋላ የገና ማዕድ ዶሮ ወጥና እንጀራ ይሆናል።
- አዲስ ልብስ: ልጆች ለበዓሉ ብዙ ጊዜ አዲስ ልብስ ይለብሳሉ።
- የዐፄ ዮሐንስ ቤተ መንግሥት ሙዚየም: ከ140 ዓመት በላይ የቆየው ቤተ መንግሥት የንጉሡን ዙፋንና አልጋ ያሳያል።
ለልጆች አስገራሚ እውነታ
መቀሌ «የሰሜን ኮከብ» ትባላለች፤ በ1984 ወደ 61,000 ሰዎች ብቻ ይኖሩባት ነበር፤ ዛሬ ግን ወደ 545,000 ደርሰዋል!
በመቀሌ ስለ ገና የሚነሱ ጥያቄዎች
መቀሌ እንዴት ተመሠረተች?
መቀሌ በ13ኛው ክፍለ ዘመን እንዳ መስቀል ከምትባል ትንሽ መንደር እንደተነሳች ይታመናል። በ19ኛው ክፍለ ዘመን መጀመሪያ ከተማ ሆነች፤ በዐፄ ዮሐንስ አራተኛ ዘመን ደግሞ አደገች። ከባሕር ጠለል በላይ 2,254 ሜትር ላይ የምትገኘው ከተማ «የሰሜን ኮከብ» ተብላም ትጠራለች፤ ልጆች ይህን ስም ይወዱታል።
ገና በመቀሌ መቼ ይከበራል?
ገና በመቀሌ ታኅሣሥ 29 ማለትም ጃንዋሪ 7 ይከበራል። የኦርቶዶክስ ክርስቲያኖች ለዚህ ቀን ከጃንዋሪ 6 ዋዜማ ሌሊት ጀምሮ ይዘጋጃሉ። የኢትዮጵያ ቤተ ክርስቲያን የራሷን የዘመን አቆጣጠር ስለምትከተል ቀኑ ከዲሴምበር 25 ይለያል። የመቀሌ የዋዜማ አገልግሎት ሌሊቱን ይወስዳል፤ ከትናንሽ ልጆች ጋር ለመሄድ ካሰቡ አስቀድመው ያቅዱ።
በመቀሌ የትኞቹ አብያተ ክርስቲያናት ታዋቂ ናቸው?
ከታዋቂዎቹ መካከል ደብረ ገነት መድኃኔ ዓለም፣ ተክለ ሃይማኖት፣ እንዳ ገብር፣ መቀሌ ማርያምና መቀሌ ሥላሴ ይገኙበታል። ዐፄ ዮሐንስ አራተኛ ደብረ ገነት መድኃኔ ዓለምን እንዳቆሙ ይነገራል። በገና ዋዜማ በእነዚህ አብያተ ክርስቲያናት ምእመናን ይሰበሰባሉ። ልጆች ስሞቹን አንድ በአንድ እንዲማሩ ማበረታታት ይቻላል።
የዐፄ ዮሐንስ አራተኛ ቤተ መንግሥት መቼ ተሠራ?
ቤተ መንግሥቱ ከ1882 እስከ 1884 ተሠራ። ጣሊያናዊው ጂያኮሞ ናሬቲ ከኢትዮጵያዊው ልጅ እንግዳሸት ጋር ሠሩት። ዛሬ ሙዚየም ሆኖ የንጉሡን ዙፋን፣ አልጋና የሥርዓት ልብስ ያሳያል፤ ልጆች ዙፋኑን ማየት ይወዳሉ።
እዳጋ ሰኑይ ምንድን ነው?
እዳጋ ሰኑይ ማለት «የሰኞ ገበያ» ነው። ዐፄ ዮሐንስ አራተኛ አቋቋሙት፤ መቀሌም የጨው ንግድ ማዕከል ሆነች። ዛሬ ገበያው ቅዳሜና ሰኞ ይቆማል። ከገና በፊት ቤተሰቦች ለማዕዱ የሚሆን ይገዙበታል፤ ልጆችም አብረው ሊሄዱ ይችላሉ።
የመቀሌ ቤተሰቦች ጾመ ነቢያትን እንዴት ይጾማሉ?
ጾመ ነቢያት ለ43 ቀናት የሚቆይ የገና ዝግጅት ጾም ሲሆን ኖቬምበር 25 አካባቢ ይጀምራል። በጾሙ ጊዜ ሥጋ፣ ወተት፣ እንቁላልና ቅቤ አይበላም። አንዳንዶች በቀን አንድ ጊዜ ብቻ ይመገባሉ፤ በገና ቀን ጾሙ በቤተሰብ ማዕድ ይፈታል።
በገና ዋዜማ በመቀሌ ምን ይሆናል?
በዋዜማው ሌሊት በአብያተ ክርስቲያናት ረጅም አገልግሎት ይደረጋል። ካህናት ታቦት ይዘው ይወጣሉ፤ ምእመናን ሻማ ይዘው ቤተ ክርስቲያኑን ይዞራሉ። ሻማው የልደቱን ብርሃን ያመለክታል። በደብረ ገነት መድኃኔ ዓለምና በሌሎቹ የመቀሌ አብያተ ክርስቲያናት ሌሊቱ በዝማሬ ያልፋል።
በመቀሌ የሻማ ጉዞ ታቦት ለምን ይወጣል?
ታቦት የቃል ኪዳኑ ታቦት ምሳሌ ሲሆን በበዓላት ካህናት ተሸክመው ያወጡታል፤ በገና ዋዜማም በሻማው ጉዞ ውስጥ ይታያል። ለልጆች «የተቀደሰ ሣጥን ነው» ብሎ ማስረዳት ይቻላል፤ ታቦቱ ሲያልፍ በጸጥታ እንዲመለከቱ ማበረታታት ይቻላል።
የመቀሌ ቤተሰቦች በገና ምን ይመገባሉ?
በመቀሌ ቤተሰቦች የገና ማዕድ ዋና ምግብ ዶሮ ወጥና እንጀራ ነው። በግ ወይም ፍየል የሚያርዱ ቤተሰቦችም አሉ። ከ43 ቀን ጾም በኋላ ቤተሰብ ተሰብስቦ አብሮ ይበላል። ቡናም አብሮ ይፈላል፤ የቡና ሥነ ሥርዓትም የገና ቀን አካል ነው።
በመቀሌ ነጠላ በገና ቀን ለምን ይለበሳል?
ነጠላ ቀጭን ነጭ የጥጥ ልብስ ሲሆን ብዙ ጊዜ ጫፉ ላይ ባለቀለም ጥለት አለው። ኢትዮጵያውያን በገና ቀን ይለብሱታል፤ ልጆችም አዲስ ልብስ ለብሰው ይወጣሉ። ልጆች ነጠላውን ሲዳስሱ ጥጥ ምን እንደሚመስል ይማራሉ።
በመቀሌ ልጆች የሚያውቁት የገና ጨዋታ ምን ይመስላል?
የገና ጨዋታ ሆኪ የሚመስል የበዓል ጨዋታ ነው፤ ተጫዋቾች በዱላ የእንጨት ኳስ ይመታሉ። ኢየሱስ በተወለደበት ሌሊት እረኞች ከተጫወቱት እንደመጣ ይነገራል፤ የሚጫወተውም በገና ሰሞን ብቻ ነው። ዛሬ በከተሞች እየቀነሰ ቢሆንም በገጠር ይቀጥላል።
በኢትዮጵያ ትንንሽ ልጆች የገናን ቀን እንዴት ያሳልፋሉ?
ብዙ ልጆች በገና ማለዳ ከእናታቸው ጋር ባህላዊ ልብስ ለብሰው ወደ ቤተ ክርስቲያን ይሄዳሉ። እናቶች ዶሮ ወጡን በዋዜማው ያዘጋጃሉ። ትንንሾቹ ከሰፈር ልጆች ጋር ድብብቆሽ ሲጫወቱ፣ ትልልቆቹ ደግሞ ለአያቶቻቸው ቡና ያፈላሉ፤ ዳቦና ወጥ በማዘጋጀትም ያግዛሉ።
የመቀሌ ብዙ ነዋሪዎች ምን ቋንቋ ይናገራሉ?
አብዛኞቹ የመቀሌ ነዋሪዎች ትግርኛ ተናጋሪዎችና የኦርቶዶክስ ክርስቲያኖች ናቸው። ይህ ገጽ በአማርኛ የተጻፈ ቢሆንም፣ የገና ዋና ወጎች ማለትም ጾሙ፣ የዋዜማው ሻማና የቤተሰብ ማዕዱ በትግርኛም ሆነ በአማርኛ ተናጋሪ የኦርቶዶክስ ማኅበረሰቦች ዘንድ ተመሳሳይ ናቸው።
መቀሌ ዩኒቨርሲቲ በከተማዋ ይገኛል?
አዎ፣ መቀሌ ዋና የትምህርት ማዕከል ናት፤ መቀሌ ዩኒቨርሲቲና መቀሌ የቴክኖሎጂ ኢንስቲትዩት በከተማዋ ይገኛሉ። ከተማዋ የመቀሌ 70 እንደርታና የደደቢት እግር ኳስ ቡድኖችም መኖሪያ ናት።
መቀሌ ስንት ነዋሪ አላት?
ዛሬ መቀሌ ወደ 545,000 ነዋሪዎች አሏት፤ በ1984 ግን ወደ 61,000 ብቻ ነበሩ። ይህ ዕድገት በ40 ዓመታት ውስጥ የመጣ ነው፤ ልጆች ሁለቱን ቁጥሮች ማነጻጸር ይችላሉ። ገና ሲቃረብ ገበያዎቿና አብያተ ክርስቲያናቷ በሰው ይሞላሉ።
መቀሌ ላሉ ቤተሰቦች ላሊበላ በገና ምን ማለት ነው?
ላሊበላ በኢትዮጵያ የገና ዋነኛ የጉዞ ቦታ ናት፤ በሺዎች የሚቆጠሩ ምእመናን ነጭ ለብሰው ይሄዳሉ። ከአለት በተፈለፈሉት አብያተ ክርስቲያናት ዙሪያ ካህናት ክብ ሠርተው ይዘምራሉ፤ ከበሮም ይመታል። ከመቀሌ ወደዚያ ለመሄድ የሚያስቡ ቤተሰቦች አስቀድመው ያቅዳሉ።
ለልጆች "ገና" ምን ማለት ነው?
"ገና" የኢየሱስ ክርስቶስ ልደት በዓል ስም ነው። ለልጆች "ኢየሱስ የተወለደበትን ቀን የምናከብርበት ቀን" ማለት ይቻላል። ገና ቤተሰብ፣ ሰላምና መንፈሳዊ መታደስ የሚያጎላ በዓል ነው። ልጆች ቃሉን በቀላሉ ይማራሉ፤ ከዚያም ስለ ኢየሱስ ልደት ታሪክ ይደግማሉ።
በኢትዮጵያ የገና ስጦታ አለ?
ገና ከምዕራባውያን ዓይነት የስጦታ ልውውጥ ይልቅ በቤተሰብ፣ በሰላምና በመንፈሳዊ መታደስ ላይ ያተኩራል። ለልጆች ግን አዲስ ልብስ ብዙ ጊዜ ይገዛላቸዋል። ልጆች አዲስ ልብስ ሲለብሱ የበዓሉ ደስታ ይሰማቸዋል።
በ2026 የመቀሌ የገና ዝግጅቶችን የት ማግኘት እችላለሁ?
የ2026 የመቀሌ የገና ዝግጅቶች በኖቬምበር መጨረሻ ወደ Rally Takes the Train የመቀሌ የገና መመሪያ ይታከላሉ። ቀኖቹ የሚወጡት ከተረጋገጡ በኋላ ብቻ ነው።
ለትናንሽ ልጆች የመቀሌን ገና እንዴት ማስረዳት እችላለሁ?
በ«ሰሜን ኮከብ» ቅጽል ስም ይጀምሩ፤ ከዚያ የ43 ቀን ጾሙን፣ የዋዜማውን ሻማ፣ ነጭ ነጠላንና ዶሮ ወጥን በየተራ ያሳዩ። የሰኞ ገበያውን ደግሞ እንደ አጭር ጉዞ ሊነግሯቸው ይችላሉ። ታሪኩን አጭር አድርገው፣ ጥያቄ እንዲጠይቁ ይፍቀዱላቸው።
ምንጮች
- Unique Features of Ethiopian Christmas 'Genna', Ethiopian News Agency
- From Processions to Price Tags: The Dual Story of Genna, The Reporter Ethiopia
- Children tell us how they celebrate Christmas in Ethiopia, Children Believe
- Ethiopian Christmas, Wikipedia
- The Game of Ganna, University of Waterloo
- Mekelle, Wikipedia
- Christmas in Lalibela, Brilliant Ethiopia