ራሊ የዚህን ወቅት ዝግጅቶች እያጠና ነው
ገና ከልጆች ጋር በኮቦ
ኮቦ፣ በተለምዶ ራያ ኮቦ፣ በሰሜን ወሎ ዞን በ1,468 ሜትር ከፍታ ላይ ትገኛለች። ከዞቢል ተራሮች ግርጌ ባለው ሰፊ ሜዳ ላይ የተቀመጠች ይህች ከተማ ገናን በአማርኛ ዜማ፣ በነጭ ነጠላና በዶሮ ወጥ ታከብራለች።
የ2026 የገና ዝግጅቶች በኖቬምበር መጨረሻ ይደርሳሉ
በኮቦ የዚህን ዓመት የገና ዝግጅቶች ከእያንዳንዱ አዘጋጅ ጋር እያረጋገጥን ነው። ይመዝገቡ፣ ዝግጅቶቹ ይፋ በሚሆኑበት ቀን በኢሜይል እናሳውቅዎታለን።
ነጻ ነው። ዝግጅቶቹ ይፋ በሚሆኑበት ቀን ኢሜይል እንልክልዎታለን፣ ከዚያም በኮቦ የሚካሄዱ አዳዲስ ዝግጅቶችን በሳምንት አንድ ጊዜ እንልካለን። በማንኛውም ጊዜ ምዝገባዎን ማቋረጥ ይችላሉ።
የኮቦ ገና ታሪክ
ኮቦ ወይስ ራያ ኮቦ፡ የአማርኛ ተናጋሪ ከተማ እና የገና ማለዳ ነጠላ
ኮቦ በአማራ ክልል ሰሜን ወሎ ዞን የኮቦ ወረዳ አስተዳደር ማዕከል ናት፤ ወረዳው ራያ ኮቦ በመባልም ይታወቃል። በ1994 ቆጠራ ከነዋሪዎቿ 94.54 በመቶ አማራ ሲሆኑ 95.55 በመቶ አማርኛን እንደ መጀመሪያ ቋንቋ ይናገሩ ነበር። 87.15 በመቶ ያህሉ ኦርቶዶክስ ክርስቲያኖች፣ 12.34 በመቶ ደግሞ ሙስሊሞች ነበሩ። ገና ታኅሣሥ 29 (ጃንዋሪ 7) ይከበራል፤ በዚያ ማለዳ ብዙዎች ጫፉ ባለቀለም ነጭ ቀጭን የጥጥ ነጠላ ይለብሳሉ።
አዲስ ልብስ፣ ቡና እና ድብብቆሽ፡ የልጆች የገና ቀን
የኮቦ ልጆች የገና ቀን ማለዳ የሚጀምረው ከእናቶቻቸው ጋር ወደ ቤተ ክርስቲያን በመሄድ ነው፤ ባህላዊ ልብስም ይለብሳሉ። ወደ ቤት ሲመለሱ ዶሮ ወጥ ይዘጋጃል፣ ዳቦ ይጋገራል፣ ለዘመድ አዝማድም ቡና ይፈላል። ከዚያ ከጎረቤት ልጆች ጋር ድብብቆሽ ይጫወታሉ። በሰሜን ኢትዮጵያ ገጠር ወንዶች ልጆች በእንጨት ኳስ የሚጫወቱት የገና ጨዋታ የሚታየው በገና ሰሞን ብቻ ነው። የዕለቱ ትኩረት ከስጦታ ይልቅ ቤተሰብ ነው።
1,468 ሜትር፣ የዞቢል ተራሮች እና የ305 ሄክታር የጥጥ እርሻ
ኮቦ ከባህር ወለል በላይ 1,468 ሜትር ላይ ትገኛለች። በወረዳው ከፍታ ከ1,100 ሜትር ሜዳ እስከ ከ3,000 ሜትር በላይ ይደርሳል፤ ሰፊውን ለም ሜዳ ከአፋር ቆላ የሚለዩት ከ2,000 ሜትር በላይ የሚረዝሙ የዞቢል ተራሮች ናቸው። ሎጊያ ወንዝ የወረዳው ደቡባዊ ድንበር ነው። ነዋሪዎቿ በ1994 20,788፣ በ2007 24,867 ሲሆኑ በ2021 ግምት 53,307 ደርሰዋል። በ2007 የመንግሥት የጥጥ ማቀነባበሪያ ፋብሪካና 305 ሄክታር የጥጥ እርሻ እንደሚቋቋም ተገለጸ።
የዛሬ ወጎች
- ነጭ ነጠላ በገና ማለዳ: ብዙዎች በገና ቀን ጫፉ ባለቀለም ቀጭን ነጭ የጥጥ ነጠላ ይለብሳሉ።
- የልጆች ባህላዊ ልብስ: ልጆች ማለዳ ከእናቶቻቸው ጋር ባህላዊ ልብስ ለብሰው ቤተ ክርስቲያን ይሄዳሉ።
- የገና ቡና: ለዘመዶች ቡና ይፈላል፤ ልጆችም ቡና በማፍላት ይሳተፋሉ።
- ዶሮ ወጥ ከእንጀራ ጋር: የ43 ቀን ጾም ሲፈታ ቤተሰቦች ዶሮ ወጥና እንጀራ ይመገባሉ።
- የዋዜማ ሻማ ሰልፍ: በኦርቶዶክስ ልማድ ምእመናን ሻማ ይዘው በቤተ ክርስቲያኑ ዙሪያ ይዞራሉ።
- የገና ጨዋታ: በሰሜን ኢትዮጵያ ገጠር ወንዶች ልጆች በገና ብቻ የሚጫወቱት የእንጨት ኳስ ጨዋታ ነው።
ለልጆች አስገራሚ እውነታ
ኮቦ ከባህር ወለል በላይ 1,468 ሜትር ላይ ናት፤ አጠገቧ ያሉት የዞቢል ተራሮች ደግሞ ከ2,000 ሜትር በላይ ይረዝማሉ!
በኮቦ ስለ ገና የሚነሱ ጥያቄዎች
ኮቦ የት ትገኛለች?
ኮቦ በሰሜናዊ ኢትዮጵያ በአማራ ክልል በሰሜን ወሎ ዞን ትገኛለች። የኮቦ ወረዳ አስተዳደር ማዕከል ናት። ከባህር ወለል በላይ 1,468 ሜትር ከፍታ አላት።
ኮቦና ራያ ኮቦ አንድ ናቸው?
ወረዳው ኮቦ (ራያ ኮቦ) ተብሎ ይጠራል። በወረዳው ዋና ከተሞች ጎቢዬ፣ ኮቦና ሮቢት (ኮቦ ሮቢት) ናቸው። ኮቦ ከተማ የወረዳው አስተዳደር ማዕከል ናት።
ኮቦ ስንት ነዋሪ አላት?
በ1994 ቆጠራ 20,788፣ በ2007 ቆጠራ 24,867 ነዋሪዎች ነበሩ። የ2021 ግምት 53,307 ነው። ወረዳው በ2007 221,958 ነዋሪዎች ነበሩት፤ ከእነሱ 14.93 በመቶ በከተማ ይኖሩ ነበር።
በኮቦ ነዋሪዎች ምን ቋንቋ ይናገራሉ?
በ1994 ቆጠራ ከነዋሪዎች 95.55 በመቶ አማርኛን፣ 4.03 በመቶ ትግርኛን እንደ መጀመሪያ ቋንቋ ይናገሩ ነበር። ስለዚህ የገና ሰላምታና ዜማ በብዛት በአማርኛ ይሰማል።
በኮቦ የሚኖሩት የየትኞቹ እምነቶች ተከታዮች ናቸው?
በ1994 ቆጠራ 87.15 በመቶ የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ክርስቲያኖች፣ 12.34 በመቶ ሙስሊሞች ነበሩ። ገናን የሚያከብሩት ክርስቲያን ጎረቤቶች ሲሆኑ፣ ሁለቱ ማኅበረሰቦች በአንድ ከተማ ይኖራሉ።
ገና በኮቦ መቼ ይከበራል?
ገና በየዓመቱ ታኅሣሥ 29 ይውላል፤ ይህም ጃንዋሪ 7 ነው። የሚቀጥለው ገና ጃንዋሪ 7 ቀን 2027 ነው። የ2026 የኮቦ ዝግጅቶች በኖቬምበር መጨረሻ ወደ Rally Takes the Train የኮቦ የገና መመሪያ ይታከላሉ።
የኮቦ ወረዳ ከፍታ ከምን እስከ ምን ይደርሳል?
በኮቦ ወረዳ ከፍታ ከ1,100 ሜትር ሜዳ እስከ ከ3,000 ሜትር በላይ በጊዳን ድንበር አካባቢ ይደርሳል። ኮቦ ከተማ ራሷ 1,468 ሜትር ላይ ናት።
የዞቢል ተራሮች ምንድን ናቸው?
የዞቢል ተራሮች ከ2,000 ሜትር በላይ የሚረዝሙ ሲሆኑ፣ የኮቦን ሰፊና ለም ሜዳ ከአፋር ቆላ ይለያሉ። ለልጆች «ከተማችን በተራሮች ግርጌ ባለ ሜዳ ላይ ናት» ብሎ ማስረዳት ይቻላል።
በኮቦ አካባቢ የሚፈሱ ወንዞች የትኞቹ ናቸው?
ሎጊያ ወንዝ የወረዳውን ደቡባዊ ድንበር ይሠራል። ሆርማት ወንዝ ደግሞ የወረዳውን ሰሜናዊ ክፍል ከምዕራብ ወደ ደቡብ ምሥራቅ ያቋርጣል።
በኮቦ የጥጥ ፋብሪካ ምንድን ነው?
በማርች 2007 የአማራ ክልል የተሃድሶና ልማት ኤጀንሲ የመንግሥት የጥጥ ማቀነባበሪያ ፋብሪካና 305 ሄክታር የጥጥ እርሻ እንደሚቋቋም አስታወቀ፤ ካፒታሉ 63 ሚሊዮን ብር ነበር።
የኮቦ ወረዳ ስፋቱና አዋሳኞቹ ምንድን ናቸው?
የኮቦ ወረዳ ስፋት 2,001.57 ካሬ ኪሎ ሜትር ገደማ ነው። በሰሜን ምሥራቅ የሰሜን ወሎ ዞን ጥግ ላይ ይገኛል። በምዕራብ ጊዳን፣ በሰሜን ትግራይ ክልል፣ በምሥራቅ ደግሞ አፋር ክልል ይዋሰኑታል።
በኮቦ ነዋሪዎች መካከል የትግራይ ተወላጆች አሉ?
በ1994 ቆጠራ ከኮቦ ከተማ ነዋሪዎች 94.54 በመቶ አማራ፣ 4.94 በመቶ ትግራይ ተወላጆች፣ 0.52 በመቶ ሌሎች ነበሩ። በወረዳው አማርኛ የ98.45 በመቶ ነዋሪዎች የመጀመሪያ ቋንቋ ነው።
በገና ማለዳ ኮቦ ውስጥ ሰዎች ምን ይለብሳሉ?
ብዙዎች ጫፉ ባለቀለም ቀጭን ነጭ የጥጥ ነጠላ ይለብሳሉ። ልጆች ባህላዊ ልብስ ለብሰው ከእናቶቻቸው ጋር ቤተ ክርስቲያን ይሄዳሉ። በከተማ የሚኖሩ አንዳንዶች ደግሞ ዘመናዊ ልብስ ሊመርጡ ይችላሉ።
ልጆች በገና ማለዳ ከእናቶቻቸው ጋር የት ይሄዳሉ?
ልጆች በገና ማለዳ ከእናቶቻቸው ጋር ወደ ቤተ ክርስቲያን ይሄዳሉ። በኢትዮጵያ ብዙ ክርስቲያኖች በሌሊት ከአንዱ ቤተ ክርስቲያን ወደ ሌላው እየተዘዋወሩ ይሳተፋሉ።
የገና ቡና በቤተሰብ ውስጥ እንዴት ይፈላል?
በገና ቀን ለዘመድ አዝማድ ቡና ይፈላል፤ ልጆችም ለአያቶቻቸው ቡና በማፍላት ያግዛሉ። ቡናው ከዳቦና ከዶሮ ወጥ ጋር የኮቦ ቤተሰቦች የገና ማዕድ አካል ነው።
ከድብብቆሽና ከገና ጨዋታ ሌላ ልጆች በገና ቀን ምን ያደርጋሉ?
ልጆች ከጎረቤት ልጆች ጋር ድብብቆሽ ይጫወታሉ። በሰሜን ኢትዮጵያ ገጠር ደግሞ ወንዶችና ወጣቶች ሆኪ የሚመስለውን፣ በእንጨት ኳስ የሚጫወቱትን የገና ጨዋታ በገና ሰሞን ብቻ ይጫወታሉ።
በኮቦ የገና ስጦታ የተለመደ ነው?
በኢትዮጵያ የገና ትኩረት ከስጦታ ይልቅ በቤተሰብ፣ በሰላምና በመታደስ ላይ ነው። ልጆች ግን ለበዓሉ አዲስ ልብስ ሊያገኙ ይችላሉ፤ በኮቦም ዋናው ደስታ ከቤተሰብ ጋር በአንድ ማዕድ መቀመጥ ነው።
ገና ከ43 ቀን ጾም በኋላ ለምን ልዩ ማዕድ አለው?
የነቢያት ጾም ኖቬምበር 25 ይጀምራል፤ 43 ቀን ይቆያል። በጾሙ ወቅት ጾመኞች በቀን አንድ ጊዜ ብቻ ይመገባሉ። በገና ቀን ጾሙ ሲፈታ ቤተሰቡ ዶሮ ወጥን ከእንጀራ ጋር በአንድ ማዕድ ይመገባል።
በገና ዋዜማ ምእመናን የሚይዙት ሻማ ምንን ያመለክታል?
በኦርቶዶክስ ልማድ ምእመናን ሻማ ይዘው በቤተ ክርስቲያኑ ዙሪያ ሲዞሩ ሻማው ብርሃን ወደ ዓለም መምጣቱን ያመለክታል። የዋዜማው ቅዳሴ ከምሽቱ 12 ሰዓት ገደማ ይጀምራል።
የ2026 የገና መረጃ በኮቦ የት ይገኛል?
የ2026 መረጃ በኖቬምበር መጨረሻ ወደ Rally Takes the Train የኮቦ የገና መመሪያ ይታከላል፤ እስከዚያ ቀኖችን አንገምትም። እስከዚያው ይህ ገጽ የከተማዋን ታሪክና የኢትዮጵያን የገና ወጎች ከልጆችዎ ጋር እንዲያነቡ ያቀርባል።
ምንጮች
- Kobo, Ethiopia, Wikipedia
- Kobo (woreda), Wikipedia
- Ethiopian Christmas, Wikipedia
- Ethiopia: The Uniqueness of Genna Celebration in Ethiopia, AllAfrica
- From Processions to Price Tags: The Dual Story of Genna, The Reporter Ethiopia
- Children tell us how they celebrate Christmas in Ethiopia, Children Believe