ራሊ የዚህን ወቅት ዝግጅቶች እያጠና ነው
ገና ከልጆች ጋር በጂንካ
ጂንካ የደቡብ ኢትዮጵያ ክልል የአሪ ዞን ዋና ከተማ ናት፤ ከባሕር ጠለል በላይ 1,490 ሜትር ከፍታ ላይ ትገኛለች። ቢያንስ 16 ተወላጅ ብሔሮች በሚገናኙባት በዚህች ከተማ፣ ክርስቲያኖች ገናን በጃንዋሪ 7 ያከብራሉ፤ የከተማዋ የቀድሞ ስም ደግሞ ባኮ ነው።
የ2026 የገና ዝግጅቶች በኖቬምበር መጨረሻ ይደርሳሉ
በጂንካ የዚህን ዓመት የገና ዝግጅቶች ከእያንዳንዱ አዘጋጅ ጋር እያረጋገጥን ነው። ይመዝገቡ፣ ዝግጅቶቹ ይፋ በሚሆኑበት ቀን በኢሜይል እናሳውቅዎታለን።
ነጻ ነው። ዝግጅቶቹ ይፋ በሚሆኑበት ቀን ኢሜይል እንልክልዎታለን፣ ከዚያም በጂንካ የሚካሄዱ አዳዲስ ዝግጅቶችን በሳምንት አንድ ጊዜ እንልካለን። በማንኛውም ጊዜ ምዝገባዎን ማቋረጥ ይችላሉ።
የጂንካ ገና ታሪክ
ቢያንስ 16 ብሔሮች ባሉባት ከተማ ጃንዋሪ 7 እና የ43 ቀን ጾም
ጂንካ ቢያንስ ለ16 ተወላጅ ብሔሮችና ከሌሎች የኢትዮጵያ ክፍሎች ለመጡ ሰዎች ጠቃሚ ማዕከል ናት። ገናን የሚያከብሩ ክርስቲያኖች በጃንዋሪ 7 (ታኅሣሥ 29) ይሰበሰባሉ፤ በዓሉን የኦርቶዶክስ፣ የፕሮቴስታንትና የካቶሊክ አማኞች በኢትዮጵያ ያከብራሉ። ገናን የ43 ቀን ጾመ ነቢያት ይቀድመዋል፤ ጾሙ የሚጀምረው በኖቬምበር 25 ነው። የዋዜማው ቅዳሴ ከምሽቱ 12 ሰዓት እስከ ሌሊቱ 9 ሰዓት ይቆያል፤ ካህናት ታቦቱን ተሸክመው ሲዞሩ ምእመናን ሻማ ይይዛሉ።
የዋዜማ ወጥ፣ ቡና እና ድብብቆሽ፡ የልጆች የገና ቀን
ቢያንስ 16 ብሔሮች በሚገናኙባት ጂንካ የክርስቲያን ቤተሰቦች ልጆች የገና ቀናቸውን እንደ ሌሎቹ የኢትዮጵያ ልጆች ያሳልፋሉ። ትናንሽ ልጆች ከእናቶቻቸው ጋር ማልደው ወደ ቤተ ክርስቲያን ይሄዳሉ። እናቶች ዶሮ ወጥና ዳቦ ከገና በፊት ባለው ምሽት ያዘጋጃሉ፣ ቡናም ያፈላሉ። ታዳጊዎች ቡና አፍልተው ለአያቶቻቸው ያቀርባሉ። የሰፈር ልጆች ከቤት ውጭ ድብብቆሽ ይጫወታሉ፤ ልጆች ለበዓሉ አዲስ ልብስ ሊያገኙ ይችላሉ።
ባኮ የተባለው የድሮ ስም፣ ቅዳሜ ገበያና በኮረብታ ላይ ያለ ሙዚየም
የጂንካ አየር ማረፊያ ባኮ ይባላል፤ ባኮ የከተማዋ የቀድሞ ስም ሲሆን ኮዱ BCO ነው። የገበያ ቀኗ ቅዳሜ ነው። በከተማዋ ኮረብታ ላይ የደቡብ ኦሞ ሙዚየምና የምርምር ማዕከል አለ፤ የካሮ፣ የቦዲ፣ የሙርሲ፣ የበናና የሐመር ሕዝቦች ቅርጫቶች፣ ዕቃዎች፣ የሙዚቃ መሣሪያዎችና ጨዋታዎች ይታያሉ። በ2006 አካባቢ ከካሮ የተገዛ ከአንድ ግንድ የተቦረቦረ ትልቅ ታንኳም አለ። ማጎ ብሔራዊ ፓርክ ከከተማዋ 40 ኪሎ ሜትር ደቡብ ላይ ነው።
የዛሬ ወጎች
- ኖቬምበር 25 የሚጀምረው የ43 ቀን ጾም: በኖቬምበር 25 የሚጀምር የ43 ቀን ጾም ነው።
- የዋዜማ ቅዳሴና ሻማ: ቅዳሴው ከምሽቱ 12 ሰዓት እስከ ሌሊቱ 9 ሰዓት ይቆያል፤ ካህናት ታቦቱን ተሸክመው ሲሄዱ ምእመናን ሻማ ይይዛሉ።
- ነጭ የጥጥ ነጠላ በገና ቀን: በገና ቀን ሰዎች ጫፉ ላይ ባለቀለም ጠርዝ ያለው ቀጭን ነጭ የጥጥ ጨርቅ ይለብሳሉ።
- የዋዜማ ወጥ፣ ዳቦ እና ቡና: ዶሮ ወጥና ዳቦ በዋዜማው ምሽት ይሰናዳሉ፤ ቡናም ይፈላል።
- የሰፈር ድብብቆሽ: የሰፈር ልጆች በገና ቀን ከቤት ውጭ ድብብቆሽ ይጫወታሉ።
- አዲስ ልብስ ለልጆች: ልጆች ለገና ብዙ ጊዜ አዲስ ልብስ ያገኛሉ።
ለልጆች አስገራሚ እውነታ
የጂንካ አየር ማረፊያ «ባኮ» ይባላል፤ ባኮ ደግሞ የከተማዋ የቀድሞ ስም ነው።
በጂንካ ስለ ገና የሚነሱ ጥያቄዎች
ጂንካ በየትኛው ክልልና ዞን ትገኛለች?
ጂንካ በደቡብ ኢትዮጵያ ክልል የአሪ ዞን ዋና ከተማ ናት፤ በታማ ሜዳዎች ሰሜን በኩል በኮረብታ ላይ ትገኛለች። ከባሕር ጠለል በላይ ወደ 1,490 ሜትር ከፍታ አላት። ከተማዋ በደቡብ ኦሞ አካባቢ ታዋቂ የጉብኝት መዳረሻ ተብላ ትገለጻለች።
ባኮ ማለት ምን ማለት ነው?
ባኮ የጂንካ የቀድሞ ስም ነው፤ የከተማዋ አየር ማረፊያም ዛሬ ባኮ ይባላል። የአየር ማረፊያው ኮድ BCO ነው። ስለዚህ ወደ ጂንካ የሚመጡ በረራዎች አሁንም «ባኮ» የሚለውን ስም ይጠቀማሉ። ለልጆች ይህ አንድ ከተማ ሁለት ስም ሊኖራት እንደሚችል የሚያሳይ ምሳሌ ነው።
በጂንካ ስንት ብሔሮች ይኖራሉ?
ጂንካ ቢያንስ ለ16 ተወላጅ ብሔሮች ጠቃሚ ማዕከል ናት፤ ከሌሎች የኢትዮጵያ ክፍሎች የመጡ ሰዎችም ይኖሩባታል። ስለዚህ የቤተሰቦች ወግና ቋንቋ ሊለያይ ይችላል። ክርስቲያን ቤተሰቦች ግን ገናን በኢትዮጵያ ቀን መቁጠሪያ መሠረት በጃንዋሪ 7 ያከብራሉ።
በጂንካ ገና መቼ ይከበራል?
ገና በጃንዋሪ 7 ይከበራል፤ ይህም በኢትዮጵያ አቆጣጠር ታኅሣሥ 29 ይሆናል። ቀኑ ከዲሴምበር 25 የሚለየው ኢትዮጵያ የራሷን አቆጣጠር ስለምትከተል ነው። የኦርቶዶክስ፣ የፕሮቴስታንትና የካቶሊክ ክርስቲያኖች በዓሉን በዚህ ቀን ያከብራሉ።
ጾመ ነቢያት ምንድን ነው?
ጾመ ነቢያት ከኖቬምበር 25 ጀምሮ የሚቆይ የ43 ቀን ጾም ነው። የእንስሳት ውጤት ማለትም ሥጋ፣ ወተትና እንቁላል አይበላም፤ ጾሙ በቀን አንድ የጾም ምግብ በመብላት ይታወቃል። ጾሙ ለገና ማዕድ የሚደረግ ዝግጅት ነው፣ ልጆችም ሙሉ ጾም አይጠበቅባቸውም።
የገና ዋዜማ ቅዳሴ ስንት ሰዓት ነው?
የዋዜማው ቅዳሴ ከምሽቱ 12 ሰዓት አካባቢ ጀምሮ እስከ ሌሊቱ 9 ሰዓት ድረስ ይቆያል። ብዙ ሰዎች በዋዜማው ቤተ ክርስቲያን ያድራሉ፤ እያንዳንዳቸው ሻማ ይቀበላሉ። የሚሄዱበትን ቤተ ክርስቲያን ሰዓት ከመሄድዎ በፊት በአካባቢው ይጠይቁ።
ታቦት በገና ዋዜማ ለምን በሰልፍ ይወጣል?
ታቦት በኢትዮጵያ አብያተ ክርስቲያናት ውስጥ የሚቀመጥና በበዓላት ሰልፍ ላይ ካህናት የሚሸከሙት የተቀደሰ ምልክት ነው። በገና ዋዜማ ካህናት ታቦቱን ተሸክመው ሲሄዱ ምእመናን ሻማ ይዘው ይከተላሉ። ሻማዎቹ የኢየሱስ መወለድ ወደ ዓለም ያመጣውን ብርሃን ያመለክታሉ።
ጂንካ ያሉ ምእመናን የሚለብሱት ነጠላ ምን ዓይነት ልብስ ነው?
ነጠላ ጫፎቹ ላይ ባለቀለም ጠርዝ ያለው ቀጭን ነጭ የጥጥ ጨርቅ ነው፤ በትከሻ ላይ ይደረባል። በገና ቀን ሰዎች ነጭ ልብስ ለብሰው ቤተ ክርስቲያን ይገኛሉ። ልጆች ከታላላቆች ጋር ተመሳሳይ ልብስ ሲለብሱ ልዩ ቀን መሆኑን ይረዳሉ።
ልጆች ለገና አዲስ ልብስ ያገኛሉ?
በኢትዮጵያ ልጆች ለገና ብዙ ጊዜ አዲስ ልብስ ያገኛሉ። ሁሉም ቤተሰብ የሚችለው ግን የተለያየ ስለሆነ ይህ በሁሉም ቤት ተመሳሳይ አይደለም። የዳቦና የዶሮ ወጥ ማዕድ የሚቀርብበት ቀን መሆኑን ማወቁ ለልጆች ልዩ ቀን ያደርገዋል።
ዶሮ ወጥ መቼ ይዘጋጃል?
እናቶች ዶሮ ወጡን ከገና በፊት ባለው ምሽት ያዘጋጃሉ፤ ዳቦም ይጋግራሉ። ወጡ የጾሙ ማብቂያ ማዕድ ዋና ምግብ ነው። ልጆች ማዕዱን በማቅረብ ወይም ዕቃዎችን በማምጣት እናቶቻቸውን ሊረዱ ይችላሉ።
ልጆች በገና ማለዳ ምን ያደርጋሉ?
በገና ማለዳ ብዙ ትናንሽ ልጆች ከእናቶቻቸው ጋር ማልደው ወደ ቤተ ክርስቲያን ይሄዳሉ። ከዚያ በኋላ ቤተሰብ ማዕድ ይካፈላል። ይህ በጂንካም ሆነ በሌሎች ከተሞች የኢትዮጵያ ክርስቲያን ቤተሰቦች የተለመደ ወግ ነው።
ልጆች ለአያቶቻቸው ቡና ያቀርባሉ?
አዎ፣ ታዳጊዎች ብዙ ጊዜ ለአያቶቻቸው ቡና ያፈላሉ። ቡና ማፍላት ለታላላቆች ክብር የማሳያ መንገድ ነው። ትንንሽ ልጆች ሞቃቱን ቡና ሳይነኩ ስኒዎችን ሲያመጡ አያቶቻቸውን ሊያስደስቱ ይችላሉ።
የሰፈር ልጆች በገና ቀን ምን ይጫወታሉ?
ከቤት ውጭ ድብብቆሽ መጫወት የሰፈር ልጆች የገና ቀን ደስታ ነው። በሰሜን ኢትዮጵያ ገጠር ደግሞ ወንዶች ልጆች የገና ጨዋታ ይጫወታሉ። ብዙ ብሔሮች በሚኖሩባት ጂንካ ድብብቆሽ ለሁሉም ልጆች የሚሆን ጨዋታ ነው።
የደቡብ ኦሞ ሙዚየምና የምርምር ማዕከል ምንድን ነው?
በጂንካ ኮረብታ ላይ የሚገኝ ሙዚየም ሲሆን የካሮ፣ የቦዲ፣ የሙርሲ፣ የበና እና የሐመር ሕዝቦችን ዕቃዎች ያሳያል። የተጀመረው በጀርመናዊ ተመራማሪ ሲሆን የሐመር ሕዝብን በማጥናት ነው። በበዓል ቀን ክፍት መሆኑን ከመሄድዎ በፊት ይጠይቁ።
ሙዚየሙ ውስጥ ልጆች ምን ማየት ይወዳሉ?
በመስታወት ሳጥኖች ውስጥ ቅርጫቶች፣ ዕቃዎች፣ የሙዚቃ መሣሪያዎች፣ ጨዋታዎችና የአለባበስ ዕቃዎች ይታያሉ። ከካሮ ሕዝብ በ2006 ገደማ የተገዛ፣ ከአንድ ግንድ የተሠራ ትልቅ ታንኳም በሙዚየሙ ይታያል። ልጆች ታንኳው ምን ያህል ትልቅ እንደሆነ ሲያዩ ይገረማሉ።
በጂንካ የገበያ ቀን መቼ ነው?
በጂንካ የገበያ ቀን ቅዳሜ ነው። ጉዞ ከማቀድዎ በፊት በበዓሉ ሳምንት ያለውን የገበያ ሁኔታ በአካባቢው ይጠይቁ። ልጆች ገበያን እንደ አንድ የከተማ የሕይወት ክፍል አድርገው ማየት ይችላሉ።
ከጂንካ ተነሥቶ ማጎ ብሔራዊ ፓርክ ለመድረስ ምን ያህል መንገድ አለ?
ማጎ ብሔራዊ ፓርክ ከጂንካ 40 ኪሎ ሜትር ደቡብ ላይ ሲሆን መንገዱ ያልተነጠፈ ነው። ጂንካ ለፓርኩ መድረሻ ከተማ ናት። ልጆችን ይዘው ለመሄድ ካሰቡ ጉዞውን በጥንቃቄ ያቅዱ፤ የመንገዱን የአሁኑን ሁኔታም በአካባቢው ይጠይቁ።
የጂንካ አየር ንብረት ምን ይመስላል?
ጂንካ በዓመት ወደ 1,345 ሚሊ ሜትር ዝናብ ታገኛለች። የዕለቱ ሙቀት በአማካይ ከ15.4 እስከ 26.9 ዲግሪ ሴልሺየስ ይደርሳል። ስለዚህ ጃንዋሪ ላይ ለገና ወደ ከተማዋ የሚጓዙ ቤተሰቦች የአየሩን ሁኔታ ከመሄዳቸው በፊት ማየት አለባቸው።
በጂንካ ስንት ሰዎች ይኖራሉ?
በ1994 ቆጠራ በጂንካ 12,407 ሰዎች ተቆጥረው ነበር፤ በ2005 የማዕከላዊ ስታቲስቲክስ ኤጀንሲ ግምት ደግሞ 22,475 ነበር። ሁለቱ ቁጥሮች ከተማዋ እየሰፋች መሆኗን ያሳያሉ።
የ2026 የጂንካ የገና መረጃ መቼ እና የት ይገኛል?
በደቡብ ኦሞ በር ላይ ያለችው ጂንካ የ2026 የገና ዝግጅቶች በኖቬምበር መጨረሻ በRally Takes the Train የጂንካ የገና መመሪያ ይቀርባሉ። ማስታወሻ ለመቀበል የኢሜይል አድራሻዎን ይተዉ፤ እስከዚያው ስለ ባኮና ስለ ቅዳሜ ገበያው ከልጆችዎ ጋር ያንብቡ።
ምንጮች
- Ethiopian Christmas, Wikipedia
- Jinka, Wikipedia
- Jinka, South Omo Museum and Research Center, Mainly Museums
- Children tell us how they celebrate Christmas in Ethiopia, Children Believe
- From Processions to Price Tags: The Dual Story of Genna, The Reporter Ethiopia
- Ethiopia: The Uniqueness of Genna Celebration in Ethiopia, allAfrica