ራሊ የዚህን ወቅት ዝግጅቶች እያጠና ነው
ገና ከልጆች ጋር በዱራሜ
ዱራሜ የከምባታ ዞን ዋና ከተማ ናት፤ የዞኑ ነዋሪዎች ከአስር ስምንቱ በላይ ፕሮቴስታንት ናቸው። ገና ግን ታኅሣሥ 29 ለኦርቶዶክስ፣ ለፕሮቴስታንት እና ለካቶሊክ ክርስቲያኖች የሚከበር በዓል ነው። ከተማዋ ከእንሰት የሚሠራው የኮቾ ዳቦ ባለበት አገር ናት።
የ2026 የገና ዝግጅቶች በኖቬምበር መጨረሻ ይደርሳሉ
በዱራሜ የዚህን ዓመት የገና ዝግጅቶች ከእያንዳንዱ አዘጋጅ ጋር እያረጋገጥን ነው። ይመዝገቡ፣ ዝግጅቶቹ ይፋ በሚሆኑበት ቀን በኢሜይል እናሳውቅዎታለን።
ነጻ ነው። ዝግጅቶቹ ይፋ በሚሆኑበት ቀን ኢሜይል እንልክልዎታለን፣ ከዚያም በዱራሜ የሚካሄዱ አዳዲስ ዝግጅቶችን በሳምንት አንድ ጊዜ እንልካለን። በማንኛውም ጊዜ ምዝገባዎን ማቋረጥ ይችላሉ።
የዱራሜ ገና ታሪክ
ከአስር ስምንቱ ፕሮቴስታንት በሆነበት ዞን የሚውለው ታኅሣሥ 29
ዱራሜ የከምባታ ዞን ዋና ከተማ ናት። በ2007 ቆጠራ በዞኑ 83.6 በመቶው ፕሮቴስታንት፣ 6.55 በመቶው ኦርቶዶክስ፣ 5.94 በመቶው ካቶሊክ ነበር። ገና በኢትዮጵያ ታኅሣሥ 29 (ጃንዋሪ 7) ይከበራል፤ የሚያከብሩት የኦርቶዶክስ ብቻ ሳይሆኑ የፕሮቴስታንት እና የካቶሊክ ክርስቲያኖችም ናቸው። የዞኑ ዋና ቋንቋ ከምባትኛ ሲሆን በተለያዩ ብሔሮች መካከል መግባቢያው አማርኛ ነው። ኦርቶዶክሳውያን ከኖቬምበር 25 ጀምሮ የነቢያትን የ43 ቀን ጾም ይጾማሉ፤ ከጾሙ በኋላ ገና ይመጣል። በዱራሜ ገና የሦስቱም አብያተ ክርስቲያናት የጋራ በዓል ነው።
ኮቾ፣ ከእንሰት የሚሠራው የከምባታ ዳቦ
የከምባታዎች ዋና ባህላዊ ምግብ ኮቾ ሲሆን የሚሠራው ከእንሰት ተክል ነው። በዱራሜ አካባቢ ሀረጎች፣ ቅመሞች፣ ቡና እና አትክልቶችም ይመረታሉ። በኢትዮጵያ የገና ማዕድ በአብዛኛው ዶሮ ወጥ እና እንጀራ ይዟል፤ ዝግጅቱም ብዙ ጊዜ ሳምንታት ይወስዳል። ከምባታዎች ቡናንም ያመርታሉ፤ ዞኑ ከጉራጌ እና ከሃዲያ ጋር በጋራ በ2005 መጨረሻ 8,364 ቶን ቡና አምርቷል።
በ1962 የተሠራው የሆሳዕና መንገድ እና ሁለቱ ወንዞች
ዱራሜን ከሆሳዕና ጋር የሚያገናኝ መንገድ በ1962 እ.ኤ.አ. ተሠራ። በ1968 ደግሞ በማርቆስ እና በደምቤ ወንዞች ላይ ድልድዮች ተገነቡ። ከተማዋ በ1994 ቆጠራ 7,092 ነዋሪ ነበራት። የሃምበሪቾ ተራራ ከደቡብ ኢትዮጵያ ረጃጅም ተራሮች አንዱ እና የከምባታ ሕዝብ ታሪካዊ ማዕከል ነው። ዞኑ በኢትዮጵያ ሰው በብዛት ከሚኖርባቸው አካባቢዎች አንዱ ሲሆን በአንድ ካሬ ኪሎ ሜትር ወደ 502 ሰዎች ይኖራሉ። የዞኑ ረጅሙ ወንዝ ላጋቦራ ሲሆን ስሙ በከምባትኛ «የቦራ ወንዝ» ማለት ነው።
የዛሬ ወጎች
- የሦስቱ አብያተ ክርስቲያናት ገና: ኦርቶዶክስ፣ ፕሮቴስታንት እና ካቶሊክ ክርስቲያኖች ገናን በኢትዮጵያ አቆጣጠር ታኅሣሥ 29 ያከብራሉ፤ ይህ በአብዛኛው ጃንዋሪ 7 ነው።
- ከገና በፊት የሚጾመው የነቢያት ጾም: የ43 ቀኑ ጾም ከኖቬምበር 25 ይጀምራል፤ ጾመኞች በቀን አንድ ጊዜ ብቻ ይመገባሉ።
- የኮቾ ባህላዊ ምግብ: ኮቾ ከእንሰት ተክል የሚሠራ የከምባታዎች ዋና ባህላዊ ምግብ ነው።
- የገና ዶሮ ወጥ በእንጀራ: የገና ማዕድ ዋና ምግብ ቅመም ያለው ዶሮ ወጥ እና እንጀራ ነው፤ ዝግጅቱ ሳምንታት ይወስዳል።
- የኢየሱስ ልደት ብርሃን ሻማ: በኦርቶዶክስ አብያተ ክርስቲያናት ምዕመናን ሻማ ይዘው በሰልፍ ይሄዳሉ፤ ሻማው የኢየሱስ መወለድ ያመጣውን ብርሃን ያመለክታል።
- የበዓል አዲስ ልብስ: በብዙ ቤተሰቦች ልጆች በገና አዲስ ልብስ ያገኛሉ፤ ይህም የደስታ እና የአዲስ ጅምር ምልክት ነው።
ለልጆች አስገራሚ እውነታ
በዱራሜ አካባቢ የሚበላው ኮቾ ከእንሰት ተክል ይሠራል፤ የከምባታ ዞን ረጅሙ ወንዝ ላጋቦራ ደግሞ «የቦራ ወንዝ» ማለት ነው።
በዱራሜ ስለ ገና የሚነሱ ጥያቄዎች
ዱራሜ በየትኛው ክልል ትገኛለች?
ዱራሜ በደቡብ ኢትዮጵያ የምትገኝ የከምባታ ዞን ዋና ከተማ ናት። ዞኑ በ2024 እ.ኤ.አ. የተቋቋመው የመካከለኛው ኢትዮጵያ ክልል አካል ነው። ከሆሳዕና ጋር የሚያገናኛት መንገድ በ1962 ተሠርቷል። ከመሄድዎ በፊት የአሁኑን የመንገድ ሁኔታ በአካባቢው ይጠይቁ።
ዱራሜ የየትኛው ዞን ዋና ከተማ ናት?
ዱራሜ የከምባታ ዞን ዋና ከተማ ናት። የዞኑ ሌሎች ጠቃሚ ከተሞች ሺንሺቾ፣ ዶዮጎና፣ ሃደሮ፣ ዳምቦያ እና ማሬ ይባላሉ። ዞኑ በከምባታ ሕዝብ ስም ተሰይሟል፤ በጽሑፍ «ከምባታ» እና «ካምባታ» ተብሎ ይጻፋል።
ከምባታዎች እነማን ናቸው?
ከምባታ በደቡብ ማዕከላዊ ኢትዮጵያ የሚኖር የኩሽ ቋንቋ ተናጋሪ ሕዝብ ነው። በ2007 ቆጠራ ወደ 630,000 የሚጠጉ ሰዎች ነበሩ። ከ16ኛው ክፍለ ዘመን ጀምሮ እስከ 19ኛው ክፍለ ዘመን መጨረሻ «ዎማ» የተባሉ ነገሥታት ይመሩ ነበር።
የከምባታ ቋንቋ ምን ይባላል?
የከምባታ ቋንቋ ከምባትኛ (ካምባቲሳ) ይባላል። የኩሽ ቋንቋ ቤተሰብ አባል ሲሆን በላቲን እና በግዕዝ ፊደል ይጻፋል። በተለያዩ ብሔሮች መካከል መግባቢያው አማርኛ ነው፤ በሁለተኛ ደረጃ ትምህርት ቤቶች እንግሊዝኛ ይሰጣል።
ኮቾ ምንድን ነው?
ኮቾ የከምባታዎች ዋና ባህላዊ ምግብ ሲሆን ከእንሰት ተክል ይዘጋጃል። ከኮቾ ጋር ሀረጎች፣ ቅመሞች፣ ቡና እና አትክልቶች በአካባቢው ይመረታሉ። ልጆች ኮቾ ከእንሰት እንዴት እንደሚዘጋጅ ከታላላቆች መጠየቅ ይችላሉ።
በከምባታ አካባቢ ምን ሰብል ይመረታል?
ከእንሰት በተጨማሪ ሀረጎች፣ ቅመሞች፣ ቡና እና አትክልቶች ይመረታሉ። ቡና በዞኑ ዋና ሰብል ነው፤ ጉራጌ፣ ሃዲያ እና ከምባታ በጋራ በ2005 መጨረሻ 8,364 ቶን ቡና አምርተዋል።
የሃምበሪቾ ተራራ ምንድን ነው?
ሃምበሪቾ ከደቡብ ኢትዮጵያ ረጃጅም ተራሮች አንዱ ሲሆን የከምባታ ሕዝብ ታሪካዊ ማዕከል ነው። በጥንት ጊዜ የነገሥታቱ መኖሪያ እንደነበረ ይነገራል። ካታ እና ዳቶ የተባሉ ሌሎች ተራሮችም በአቅራቢያ አሉ። ተራራውን ለመጎብኘት ካሰቡ የአካባቢ መሪ ያግኙ።
ጊፋታ ምንድን ነው?
ጊፋታ ከምባታዎች ያከብሩት የነበረ ዓመታዊ በዓል ነው። ከገና የተለየ በዓል ሲሆን ገና ደግሞ ታኅሣሥ 29 ይውላል። ስለ ጊፋታ ለመማር ከአካባቢው ሽማግሌዎች መጠየቅ ጥሩ መንገድ ነው።
የዱራሜ አብያተ ክርስቲያናት ገናን በየትኛው ቀን ይዘክራሉ?
ገና በኢትዮጵያ አቆጣጠር ታኅሣሥ 29 ይከበራል፤ ይህም በአብዛኛው ጃንዋሪ 7 ነው። ኦርቶዶክስ፣ ፕሮቴስታንት እና ካቶሊክ ክርስቲያኖች በዚሁ ቀን ያከብሩታል። ስለዚህ በዱራሜ ያሉ የተለያዩ አብያተ ክርስቲያናት ገናን በአንድ ቀን ይዘክራሉ።
የዱራሜ ኦርቶዶክሳውያን የሚጾሙት የነቢያት ጾም ምን ያህል ይረዝማል?
የነቢያት ጾም ከገና በፊት የሚጾም የ43 ቀን ጾም ሲሆን ከኖቬምበር 25 ይጀምራል። ኦርቶዶክሳውያን በዚህ ጊዜ ሥጋ፣ ወተት እና እንቁላል አይመገቡም፤ በቀን አንድ ጊዜ ብቻ ይበላሉ። ጾሙ በገና ማዕድ ይፈታል።
ፕሮቴስታንት ክርስቲያኖችም ገናን ያከብራሉ?
አዎ፣ በኢትዮጵያ የፕሮቴስታንት እና የካቶሊክ ክርስቲያኖችም ገናን ታኅሣሥ 29 ያከብራሉ። በከምባታ ዞን አብዛኛው ነዋሪ ፕሮቴስታንት ነው። የእያንዳንዱ ቤተ ክርስቲያን የአገልግሎት ሰዓት ሊለያይ ስለሚችል በአካባቢው ያረጋግጡ።
በዱራሜ ምን ዓይነት መሠረተ ልማት አለ?
በ2003 እ.ኤ.አ. ዱራሜ ዲጂታል ስልክ፣ የፖስታ አገልግሎት፣ የሃያ አራት ሰዓት ኤሌክትሪክ፣ ሆስፒታል እና ሁለት የባንክ ቅርንጫፎች ነበሯት። ይህ የቆየ ሁኔታ ስለሆነ ዛሬ ያለውን በአካባቢው ይጠይቁ።
የላጋቦራ ወንዝ ስም ምን ማለት ነው?
ላጋቦራ የከምባታ ዞን ረጅሙ ወንዝ ነው፤ በከምባትኛ «የቦራ ወንዝ» ማለት ነው። ልጆች ስሙን ሲሰሙ ወንዞች እንደ ሰዎች ስም ሊኖራቸው እንደሚችል ይማራሉ። በዱራሜ አካባቢ ደግሞ የማርቆስ እና የደምቤ ወንዞች ድልድይ ተሠርቶባቸዋል።
የከምባታ ዞን ምን ያህል ሰው ይኖርበታል?
በ2007 ቆጠራ የዞኑ ሕዝብ 680,837 ነበር። ዞኑ 1,355.89 ካሬ ኪሎ ሜትር ስፋት ብቻ ስላለው በአንድ ካሬ ኪሎ ሜትር ወደ 502 ሰዎች ይኖራሉ። ይህ ከኢትዮጵያ ጥቅጥቅ ብለው ከሚኖሩባቸው አካባቢዎች አንዱ ያደርገዋል።
የገና ዋዜማ ሻማ ምን ማለት ነው?
በኦርቶዶክስ አብያተ ክርስቲያናት የገና ዋዜማ አገልግሎት ላይ ምዕመናን ሻማ ይዘው በሰልፍ ይሄዳሉ። ይህ ሻማ ኢየሱስ ሲወለድ ወደ ዓለም የመጣውን ብርሃን ያስታውሳል። ካህናት የታቦቱን ሥነ ሥርዓት ይመራሉ። ትናንሽ ልጆችን በሻማ አካባቢ በጥንቃቄ ይያዙ።
በገና ማዕድ ምን ይቀርባል?
ዋናው ምግብ ዶሮ ወጥ ከእንጀራ ጋር ነው። ዝግጅቱ ብዙ ጊዜ ሳምንታት ይወስዳል፤ በገና ዋዜማ ቤተሰቦች ወጥ ያዘጋጃሉ። ልጆች ከእናታቸው ጋር ዳቦ ማዘጋጀትን ሊረዱ ይችላሉ።
ልጆች በገና አዲስ ልብስ ይለብሳሉ?
በብዙ የኢትዮጵያ ቤተሰቦች ልጆች በገና አዲስ ልብስ ያገኛሉ፤ ይህም የደስታ እና የአዲስ ጅምር ምልክት ተደርጎ ይታያል። ስለዚህ ብዙ ልጆች ገናን በጉጉት ይጠብቁታል።
ልጆች በገና ቀን ምን ይጫወታሉ?
ብዙ የኢትዮጵያ የሰፈር ልጆች በገና ቀን ከቤት ውጭ ድብብቆሽ መጫወት ይወዳሉ። በሰሜን ኢትዮጵያ ገጠር ደግሞ ወንዶች ልጆች እና ወጣቶች የገና ጨዋታ የተባለውን የእንጨት ኳስ ጨዋታ በገና ቀን ብቻ ይጫወታሉ።
የዱራሜ ወላጆች ገናን ለትንሽ ልጃቸው በምን ቃላት ሊያስረዱ ይችላሉ?
ገና የኢየሱስ ልደት በዓል መሆኑን በቀላሉ ይንገሩት፤ ገና «ልደት» ተብሎም ይጠራል፣ ትርጉሙ «የልደት ቀን» ነው። ከዚያም ጾሙን፣ ማለዳ ቤተ ክርስቲያን መሄድን እና ቤተሰብ ሲሰባሰብ ወጥ መብላትን በቅደም ተከተል ያስረዱ።
ዱራሜ ውስጥ የ2026 የገና ዝግጅቶችን የት ማግኘት ይቻላል?
Rally Takes the Train የዱራሜን የገና መመሪያ በኖቬምበር መጨረሻ በ2026 ዝግጅቶች ያሻሽላል። ማሳሰቢያ እንዲደርስዎ የኢሜይል መመዝገቢያ ሳጥኑን ይጠቀሙ፤ እስከዚያው የሃምበሪቾንና የኮቾን ታሪክ ከልጆችዎ ጋር ያንብቡ።
ምንጮች
- Durame, Wikipedia
- Kembata Zone, Wikipedia
- Kambaata people, Wikipedia
- Ethiopian Christmas, Wikipedia
- Children tell us how they celebrate Christmas in Ethiopia, Children Believe
- From Processions to Price Tags: The Dual Story of Genna, The Reporter Ethiopia
- The Uniqueness of Genna Celebration in Ethiopia, AllAfrica