ራሊ የዚህን ወቅት ዝግጅቶች እያጠና ነው
ገና ከልጆች ጋር በድሬዳዋ
ድሬዳዋ የተመሠረተችው ባቡር እዚያ በደረሰበት እ.ኤ.አ. ዲሴምበር 24 ቀን 1902 ነው፤ ይኸውም የገና ዋዜማ አካባቢ። ዛሬም የከተማዋ የገና ታሪክ ከባቡሩ እና ከቤተሰብ ማዕድ ጋር የተሳሰረ ነው።
የ2026 የገና ዝግጅቶች በኖቬምበር መጨረሻ ይደርሳሉ
በድሬዳዋ የዚህን ዓመት የገና ዝግጅቶች ከእያንዳንዱ አዘጋጅ ጋር እያረጋገጥን ነው። ይመዝገቡ፣ ዝግጅቶቹ ይፋ በሚሆኑበት ቀን በኢሜይል እናሳውቅዎታለን።
ነጻ ነው። ዝግጅቶቹ ይፋ በሚሆኑበት ቀን ኢሜይል እንልክልዎታለን፣ ከዚያም በድሬዳዋ የሚካሄዱ አዳዲስ ዝግጅቶችን በሳምንት አንድ ጊዜ እንልካለን። በማንኛውም ጊዜ ምዝገባዎን ማቋረጥ ይችላሉ።
የድሬዳዋ ገና ታሪክ
አርባ ሦስት ቀን ጾም እና ነጭ ነጠላ፡ ወደ ገና የሚወስደው መንገድ
በ2007 ቆጠራ መሠረት ከድሬዳዋ ነዋሪዎች 25.6 በመቶው የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተከታዮች ነበሩ፤ ስለዚህ የገናን ጾም የሚጠብቁ ብዙ ቤተሰቦች በከተማዋ ይኖራሉ። ገና በየዓመቱ ጃንዋሪ 7 ይውላል፤ በኢትዮጵያ አቆጣጠር ታኅሣሥ 29 ነው። ከዚያ በፊት የኦርቶዶክስ ክርስቲያኖች ጾመ ነቢያትን ከኖቬምበር 25 ጀምሮ ለ43 ቀናት ይጾማሉ፤ በዚህ ጊዜ ሥጋ፣ ወተት እና እንቁላል አይመገቡም። በገና ቀን ብዙዎች ነጭ የጥጥ ነጠላ ደርበው ይታያሉ። ልጆች ከጾሙ በኋላ የሚመጣውን ማዕድ እየጠበቁ ቀናትን ይቆጥራሉ፤ ጾሙ ለእነሱም የገና መቃረብ ምልክት ነው።
የዶሮ ወጥ ማዕድ እና ለልጆች አዲስ ልብስ
ጾሙ ሲፈታ የድሬዳዋ ቤተሰቦች ዶሮ ወጥ እና እንጀራ ያቀርባሉ፤ ለዚህ ምግብ ብዙዎች ሳምንታትን አስቀድመው ይዘጋጃሉ። አንዳንድ ቤተሰቦች ለማዕዱ በግ ወይም ፍየል ያዘጋጃሉ። ልጆች ብዙ ጊዜ አዲስ ልብስ ያገኛሉ፤ ይህም አዲስ ጅምርን ያመለክታል። ማዕዱ በቡና ይጠናቀቃል፤ ታዳጊዎች ቡናውን ለአያቶቻቸው ሲያቀርቡ ይታያሉ። በገና ጠዋት ቤተሰቡ በአንድ ማዕድ ዙሪያ ተሰብስቦ አብሮ ይመገባል።
ደረቋ ወንዝ ደጫቱ እና በሁለት ቋንቋ የተጻፉ የጣቢያ ምልክቶች
ድሬዳዋ በደጫቱ ወንዝ ዳር፣ በገደሎች ክብ ግርጌ ላይ ትገኛለች። ወንዙ ዓመቱን ሙሉ ማለት ይቻላል ደረቅ ሆኖ ዝናብ ሲዘንብ ብቻ ይሞላል። ጥንት ከተማዋን በሁለት መንደር ከፍሎ ነበር። በአሮጌው የባቡር ጣቢያ ላይ ምልክቶቹ በአማርኛ እና በፈረንሳይኛ ተጽፈዋል። በ2022 የባቡር ወርክሾፖቹ በጥቂት ደርዘን ቴክኒሺያኖች አሁንም ይሠሩ ነበር፤ አንዳንዱ ማሽን የጥንቱ ዘመን ነው። ከድሬዳዋ እስከ ደዌሌ ያለው ባቡር 200 ኪሎ ሜትር ያህል ሲሆን 12 ሰዓት ይወስዳል። ልጆች ይህን ደረቅ ወንዝ በዝናብ ሲሞላ ማየታቸው ይገርማቸዋል።
ባቡሩ ገና ሲደርስ ከተማ ተወለደ
ፈረንሳዮች የገነቡት የፍራንኮ ኢትዮጵያ የባቡር መስመር ሥራ የተጀመረው በ1897 አሁን ጂቡቲ በሆነው ቦታ ነው፤ ሥራውን ያዘዙት ንጉሠ ነገሥት ምኒልክ ነበሩ። መስመሩ ድሬዳዋ የደረሰው ዲሴምበር 24 ቀን 1902 ሲሆን ይህ ቀን የከተማዋ መመሥረቻ ተደርጎ ይቆጠራል። አዲስ አበባ የደረሰው በ1917 የበጋ ወቅት ነበር። የመጀመሪያው መስመር 784 ኪሎ ሜትር ርዝመት ነበረው። በ2022 ከድሬዳዋ እስከ ደዌሌ ያለው ክፍል በሳምንት ሁለት ጊዜ ይሠራ ነበር፤ ለጉዞ ሲያቅዱ አዲሱን የጉዞ ሰሌዳ ይጠይቁ።
የዛሬ ወጎች
- ኖቬምበር 25 የሚጀምረው ጾመ ነቢያት: በኖቬምበር 25 ተጀምሮ 43 ቀን የሚዘልቅ ጾም ነው፤ ብዙዎች ሥጋ፣ ወተት እና እንቁላል ሳይበሉ ይቆያሉ።
- ዳርና ዳሩ ባለቀለም ነጠላ: በገና ቀን ብዙዎች ባለቀለም ዳርና ዳር ያለው ቀጭን ነጭ የጥጥ ነጠላ ይለብሳሉ።
- በርበሬ ያለበት ዶሮ ወጥ: የገና ዋና ምግብ በርበሬ የበዛበት ዶሮ ወጥ ከእንጀራ ጋር ነው።
- ለልጆች አዲስ ልብስ: ልጆች ብዙ ጊዜ አዲስ ልብስ ያገኛሉ፤ የገና ትኩረት ስጦታ ላይ ሳይሆን በቤተሰብ እና በሰላም ላይ ነው።
- የእንጨት ኳስና በትር ጨዋታ: ሁለት ቡድኖች በእንጨት በትር ክብ የእንጨት ኳስ እየመቱ የሚጫወቱት የሜዳ ጨዋታ ነው።
- በጣቢያው ዙሪያ የሚነገር ታሪክ: ድሬዳዋ በገና ዋዜማ ባቡር እንደተወለደች ቤተሰቦች ለልጆች ሊያጫውቱ ይችላሉ።
ለልጆች አስገራሚ እውነታ
ድሬዳዋ የተወለደችው ባቡር በደረሰበት ቀን ነው፤ ይኸውም ዲሴምበር 24 ቀን 1902፣ የገና ዋዜማ አካባቢ። ከተማዋ በባቡር ተወለደች ማለት ይቻላል!
በድሬዳዋ ስለ ገና የሚነሱ ጥያቄዎች
በድሬዳዋ ገና መቼ ነው የሚከበረው?
የኢትዮጵያ ገና በየዓመቱ ጃንዋሪ 7 ይውላል፤ በኢትዮጵያ አቆጣጠር ታኅሣሥ 29 ቀን ነው። ቀኑ በመላው አገሪቱ አንድ ነው፤ ይህም የድሬዳዋ ቤተሰቦች ከሩቅ ዘመዶቻቸው ጋር በአንድ ቀን እንዲሰባሰቡ ያደርጋል። የ2026 ዝግጅቶች በRally Takes the Train የድሬዳዋ የገና መመሪያ ውስጥ በኖቬምበር መጨረሻ ላይ ይጨመራሉ።
ድሬዳዋ መቼ ተመሠረተች?
ድሬዳዋ የተመሠረተችው በ1902 ነው። ባቡሩ ወደ ቦታው የደረሰው ዲሴምበር 24 ቀን 1902 ሲሆን ይህ ቀን የከተማዋ መመሥረቻ ተደርጎ ይቆጠራል። ስለዚህ በ2026 ከተማዋ 124 ዓመት ይሆናታል፤ ልደቷም ከገና ዋዜማ አጠገብ ይውላል። ልጆች ከአያቶቻቸው ጋር ስለ ከተማዋ ታሪክ ሊያወጉ ይችላሉ።
ድሬዳዋ እና ባቡር ከገና ጋር ምን ግንኙነት አላቸው?
ባቡሩ ድሬዳዋ የደረሰው በ1902 የገና ዋዜማ አካባቢ ነው። ከዚያ በኋላ ከተማዋ ማደግ ጀመረች፤ ስለዚህ ባቡር እና ገና በታሪኳ አብረው ይነሳሉ። መስመሩ የአገሪቱን ዋና ከተማ ከባሕር ጋር ለማገናኘት የታሰበ ሲሆን ርዝመቱ 784 ኪሎ ሜትር ነበር።
ባቡሩን የገነባው ማን ነው?
ፈረንሳዮች የፍራንኮ ኢትዮጵያ የባቡር መስመርን ገነቡ፤ ንጉሠ ነገሥት ምኒልክ ሥራውን አዘዙ። ግንባታው የተጀመረው በ1897 አሁን ጂቡቲ በሆነው ቦታ ነው። መስመሩ ድሬዳዋ በ1902 ደረሰ፣ አዲስ አበባም በ1917 የበጋ ወቅት ደረሰ። ልጆች የባቡሩን መንገድ በካርታ ላይ ከጂቡቲ እስከ አዲስ አበባ መከተል ይችላሉ።
የድሬዳዋ ኦርቶዶክሳውያን የሚጾሙት ጾመ ነቢያት ምንድን ነው?
ጾመ ነቢያት ወይም የነቢያት ጾም ከገና በፊት የሚጾም የ43 ቀን ጾም ነው፤ ከኖቬምበር 25 እስከ ጃንዋሪ 7 ይዘልቃል። በዚህ ጊዜ ብዙ ኦርቶዶክስ ክርስቲያኖች ሥጋ፣ ወተት እና እንቁላል አይበሉም። ብዙዎች በቀን አንድ ጊዜ ብቻ የተክል ምግብ ይመገባሉ።
ጾሙን ለትንንሽ ልጆች እንዴት ማስረዳት ይቻላል?
ለልጆች ጾም ማለት ከገና በፊት ባሉት ልዩ ቀናት ለበዓሉ መዘጋጀት ነው ብሎ ማስረዳት ይቻላል። በእነዚህ 43 ቀናት ቤተሰቡ ሥጋና ወተት የሌለበት ምግብ ይመገባል። ጾሙ ሲፈታ የዶሮ ወጥ ማዕድ ይጠብቃቸዋል፤ ይህን ማሰብ ልጆችን ያስደስታል።
ነጠላ ምንድን ነው፣ ከገና ጋር ምን ግንኙነት አለው?
ነጠላ ዳርና ዳሩ ባለቀለም ጥለት ያለው ቀጭን ነጭ የጥጥ ልብስ ሲሆን በትከሻ ላይ ይደረባል። በገና ቀን ብዙ ሰዎች ነጭ ይለብሳሉ፤ ነጠላው በሌሎች በዓላትም ይለበሳል። ከተሜዎች ግን አንዳንዴ ዘመናዊ ልብስ ይመርጣሉ። ልጆች ነጭ ልብስ ሲለብሱ ልዩ ቀን እንደሆነ ይሰማቸዋል።
በገና ቀን ምን ዓይነት ምግብ ይበላል?
ዋናው ምግብ በርበሬ የበዛበት ዶሮ ወጥ ሲሆን ከእንጀራ ጋር ይቀርባል። እንጀራ ከኮመጠጠ ሊጥ የሚጋገር ሰፊና ስስ ቂጣ ነው። ቤተሰቦች ምግቡን ሳምንታት ቀደም ብለው ያቅዳሉ፣ ሸመታም ያደርጋሉ። ከረዥሙ ጾም በኋላ ይህ ማዕድ ለቤተሰቡ ትልቅ ደስታ ነው።
ልጆች በገና ስጦታ ያገኛሉ?
በኢትዮጵያ ገና ትኩረቱ ከስጦታ ይልቅ በቤተሰብ፣ በሰላም እና በመንፈሳዊ መታደስ ላይ ነው። ልጆች ግን ብዙ ጊዜ አዲስ ልብስ ያገኛሉ፤ ይህም የአዲስ ጅምር ምልክት ነው። ስለዚህ ትልቁ ስጦታ ከቤተሰብ ጋር መሰባሰብ ነው።
ድሬዳዋ ውስጥ የኦርቶዶክስ ተከታዮች ምን ያህል ናቸው?
በ2007 ቆጠራ መሠረት ከድሬዳዋ ነዋሪዎች 25.6 በመቶው የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተከታዮች ነበሩ። ቆጠራው በከተማዋ ሙስሊም፣ ኦርቶዶክስ፣ ፕሮቴስታንት እና ካቶሊክ ማኅበረሰቦች እንዳሉ ያሳያል። ገናን ጃንዋሪ 7 የሚያከብሩት የኦርቶዶክስ እና የሌሎች ክርስቲያን ማኅበረሰቦች ናቸው።
ደጫቱ ወንዝ ምንድን ነው?
ደጫቱ በድሬዳዋ መሃል የሚያልፍ ወንዝ ነው። ከተማዋ በገደሎች ክብ ግርጌ ላይ ተቀምጣለች። ወንዙ በአብዛኛው ጊዜ ደረቅ ሲሆን ዝናብ ሲዘንብ ብቻ ይሞላል፤ በጥንት ጊዜ ከተማዋን በሁለት መንደር ከፍሎ ነበር። ልጆች ደረቁን የወንዝ አልጋና ዙሪያውን ያሉትን ገደሎች ሲያዩ ከተማዋ እንዴት እንደተቀመጠች ይረዳሉ።
የድሬዳዋ የባቡር ጣቢያ ምልክቶች ለምን በፈረንሳይኛ ተጽፈዋል?
ባቡሩን ፈረንሳዮች ስለገነቡት የድሬዳዋ አሮጌ ጣቢያ ምልክቶች በአማርኛ እና በፈረንሳይኛ ተጽፈዋል። መስመሩ የፍራንኮ ኢትዮጵያ የባቡር መስመር ይባላል። ጣቢያውን ሲጎበኙ ልጆች የሁለቱን ቋንቋዎች ፊደላት እንዲያነጻጽሩ መጠየቅ ይቻላል።
የድሬዳዋ የባቡር ወርክሾፖች ዛሬም ይሠራሉ?
በ2022 የመጀመሪያዎቹ የባቡር ወርክሾፖች በጥቂት ደርዘን ቴክኒሺያኖች ይሠሩ ነበር። አንዳንዱ ማሽን የባቡሩ የመጀመሪያ ዘመን ነው። ወርክሾፖቹ ለሆስፒታሎች እና ለፋብሪካዎች መሣሪያዎችንም ይጠግናሉ፤ በ500 ኪሎ ሜትር ዙሪያ እንደ እነሱ ያለ የለም።
ከድሬዳዋ ወደ ደዌሌ የሚሄደው ባቡር ምን ያህል ጊዜ ይወስዳል?
ከድሬዳዋ እስከ ጂቡቲ ድንበር ደዌሌ ያለው መስመር 200 ኪሎ ሜትር ያህል ሲሆን በናፍጣ ባቡር 12 ሰዓት ገደማ ይወስዳል። በ2022 ባቡሩ በሳምንት ሁለት ጊዜ ይሠራ ነበር፤ ተሳፋሪዎችና ነጋዴዎች አትክልትና ሌሎች ዕቃዎችን ለመለዋወጥ ይጠቀሙበታል። የጉዞ ሰሌዳ ሊቀየር ስለሚችል ከጉዞ በፊት ያረጋግጡ።
መልካም ገና ለልጆች እንዴት ይባላል?
በአማርኛ ገናን ለማክበር «መልካም ገና» ይባላል። ልጆች ይህን ሰላምታ ከአያቶች፣ ከጎረቤቶች እና ከዘመዶች ጋር ሲገናኙ መናገር ሊለማመዱ ይችላሉ። በቤት ውስጥ ከዶሮ ወጥ ማዕድ በፊት ሁሉም ሰው «መልካም ገና» ሲባባል ደስ ይላል። ሰላምታው አጭር ስለሆነ ትንንሽ ልጆችም በቀላሉ ይማሩታል።
ገና ሲጠበቅ ብዙ ቤተሰቦች ምን ይገዛሉ?
ከገና በፊት የድሬዳዋ ቤተሰቦች ለማዕዱ ቅመማ ቅመም፣ ቅቤ፣ ዘይት፣ ሽንኩርት እና ዶሮ ይሸምታሉ፤ አንዳንዶች በግ ወይም ፍየል ይገዛሉ። ልጆችም አዲስ ልብስ ይገዛላቸዋል። በዓሉ ሲቃረብ ገበያዎች ይሞላሉ፤ ዋጋው ግን በየዓመቱ ይለዋወጣል።
በድሬዳዋ ለገና ሸመታ ልጆችን ይዞ መሄድ ይቻላል?
አዎ፤ ልጆች ወላጆቻቸው ለገና ሲሸምቱ አብረው ሲሄዱ የበዓሉ መቃረብ ይሰማቸዋል። ሸመታው በአንድ ሳምንት ብቻ ሳይሆን ከገና በፊት ባሉት በርካታ ሳምንታት ይካሄዳል። የ2026 የገና ዝግጅቶች በRally Takes the Train የድሬዳዋ የገና መመሪያ ላይ በኖቬምበር መጨረሻ ይጨመራሉ።
በ2026 በድሬዳዋ ለልጆች የገና ዝግጅቶች የት ይገኛሉ?
በባቡር የተወለደችው ድሬዳዋ የ2026 የገና ዝግጅቶች በኖቬምበር መጨረሻ በRally Takes the Train የድሬዳዋ የገና መመሪያ ይዘረዘራሉ። ቀኖቹ እስኪወጡ ድረስ ምንም ቀን አልተቀመጠም። ኢሜይልዎን በገጹ ላይ ካስገቡ ዝግጅቶቹ ሲጨመሩ ማስታወሻ ይደርስዎታል።
የገና ጨዋታ ሕጉ ምን ይመስላል?
ሁለት ቡድኖች በጥምዝ የእንጨት በትር የእንጨት ኳስ ይመታሉ። ሜዳው ወሰን የለውም፤ ዓላማውም ኳሱን ወደ መንደር ወይም ጎል ማድረስ ነው። ጨዋታው ከእረኞች ተግባር እንደተነሳ ይታመናል፤ በኢትዮጵያ ደጋማ ሜዳዎች ይታወቃል። አንዳንድ ቦታዎች ላይ በገና ቀን ብቻ ይጫወታል።
በገና ቀን ቡና ለምን ይቀርባል?
ከገና ማዕድ በኋላ ቡና ማቅረብ በኢትዮጵያ ቤተሰቦች የተለመደ ነው። ልጆች ዶሮ ወጥ እና እንጀራ ከተመገቡ በኋላ ቡና ሲቀርብ ማየት ይችላሉ፤ አንዳንድ ታዳጊዎች ቡናውን ለአያቶቻቸው ያቀርባሉ። ይህ ለታላላቆች አክብሮትን የሚያሳይ ልማድ ሲሆን ቤተሰብንም ያሰባስባል።
ምንጮች
- Ethiopian Christmas, Wikipedia
- Dire Dawa, Wikipedia
- 100 year old Ethiopia's French-built railway remains vital for residents, Africanews
- From Processions to Price Tags: The Dual Story of Genna, The Reporter Ethiopia
- Children tell us how they celebrate Christmas in Ethiopia, Children Believe
- Ethiopia: The Uniqueness of Genna Celebration in Ethiopia, allAfrica