ራሊ የዚህን ወቅት ዝግጅቶች እያጠና ነው
ገና ከልጆች ጋር በፍቼ
ፍቼ ከአዲስ አበባ ወደ ሰሜን 114 ኪሎ ሜትር ርቃ በ2,738 ሜትር ከፍታ ላይ ትገኛለች። ከ1900ዎቹ መጀመሪያ ጀምሮ የሰላሌ ግዛት መቀመጫ ነበረች፤ ዛሬ ሁለት አብያተ ክርስቲያናቷ ገናን ያስተናግዳሉ።
የ2026 የገና ዝግጅቶች በኖቬምበር መጨረሻ ይደርሳሉ
በፍቼ የዚህን ዓመት የገና ዝግጅቶች ከእያንዳንዱ አዘጋጅ ጋር እያረጋገጥን ነው። ይመዝገቡ፣ ዝግጅቶቹ ይፋ በሚሆኑበት ቀን በኢሜይል እናሳውቅዎታለን።
ነጻ ነው። ዝግጅቶቹ ይፋ በሚሆኑበት ቀን ኢሜይል እንልክልዎታለን፣ ከዚያም በፍቼ የሚካሄዱ አዳዲስ ዝግጅቶችን በሳምንት አንድ ጊዜ እንልካለን። በማንኛውም ጊዜ ምዝገባዎን ማቋረጥ ይችላሉ።
የፍቼ ገና ታሪክ
ቅዱስ ጊዮርጊስና መድኃኔ ዓለም፡ በባሕር ዛፍ ጥላ ሥር ያለች ከተማ
ፍቼ የኦሮሚያ ሰሜን ሸዋ ዞን አስተዳደር መቀመጫ ናት፤ ከአዲስ አበባ እስከ ደብረ ማርቆስ ከሚወስደው መንገድ 3 ኪሎ ሜትር ብቻ ትርቃለች። በ1900ዎቹ መጀመሪያ ራስ ካሣ ኃይሉ ዳርጌ የቀድሞውን የሰላሌ ግዛት ከፍቼ ያስተዳድሩ ነበር። በ1941 ከተማዋን ያለፉ አንድ ጸሐፊ በባሕር ዛፍ ጫካዎች መካከል የተሰበሰቡ ጎጆዎችንና የራስ ካሣን አውሮፓዊ ዘይቤ ቪላ ገልጸዋል። በ2007 ቆጠራ 94.42 በመቶ ነዋሪዎች ኦርቶዶክስ፣ 3.61 በመቶ ፕሮቴስታንት ነበሩ። የፍቼ ቅዱስ ጊዮርጊስና መድኃኔ ዓለም አብያተ ክርስቲያናት በገና ዋዜማ በምእመናን ይሞላሉ።
ታቦት፣ ሻማና ነጭ ነጠላ፡ የገና ዋዜማ ሰልፍ
በፍቼ ቅዱስ ጊዮርጊስና መድኃኔ ዓለም እንደ ሌሎቹ የኦርቶዶክስ አብያተ ክርስቲያናት ሁሉ በዋዜማው ካህናት ታቦቱን ይዘው ይወጣሉ፤ ምእመናን ሻማ ይዘው በቤተ ክርስቲያኑ ዙሪያ በረዥም ሰልፍ ይዞራሉ። ሻማው ብርሃን ወደ ዓለም መምጣቱን ያመለክታል። ቅዳሴው ከምሽቱ 12 ሰዓት ገደማ ተጀምሮ እስከ ሌሊቱ 9 ሰዓት ገደማ ይቆያል። በገና ማለዳ ብዙዎች ቀጭን ነጭ የጥጥ ነጠላ ይለብሳሉ፤ ልጆችም ከእናቶቻቸው ጋር ወደ ቤተ ክርስቲያን ይሄዳሉ።
2,738 ሜትር ከፍታ፣ ሃይማኖታዊ ሠዓሊዎችና የሰላሌ ዩኒቨርሲቲ
ፍቼ ከባሕር ጠለል በላይ ከ2,738 እስከ 2,782 ሜትር ከፍታ ላይ ትገኛለች፤ ከአዲስ አበባ በስተሰሜን 114 ኪሎ ሜትር ነው። ከተማዋ ከሃይማኖታዊ ሠዓሊዎችም ጋር ትያያዛለች፤ ከ1881 እስከ 1975 የኖሩት አለቃ ገብረ ሥላሴ አዲል ከእነሱ አንዱ ናቸው። ነዋሪዎቿ በ1994 21,187 ሲሆኑ በ2007 27,493 ደርሰዋል። የሰላሌ ዩኒቨርሲቲ በ2016 ተመሥርቶ በፍቼ ይገኛል።
የዛሬ ወጎች
- የዋዜማው ረዥም የሻማ ሰልፍ: በዋዜማው ምእመናን እያንዳንዳቸው ሻማ ይዘው ቤተ ክርስቲያኑን በረዥም ዙር ይከብባሉ።
- ታቦት የያዙ ካህናት: በኦርቶዶክስ ልማድ በዋዜማው ካህናት ታቦቱን ይዘው ይወጣሉ።
- ሌሊት የሚቆይ ቅዳሴ: ቅዳሴው ከምሽቱ 12 ሰዓት አካባቢ እስከ ሌሊቱ 9 ሰዓት አካባቢ ይዘልቃል።
- የ43 ቀን የነቢያት ጾም: ከኖቬምበር 25 ጀምሮ የሚጾመው የ43 ቀን ጾም በገና ቀን ይፈታል።
- የጾም መፍቻ ዶሮ ወጥ: ጾሙ ሲፈታ ቤተሰቦች ዶሮ ወጥና እንጀራ ይመገባሉ።
- የገና ጠዋት ነጭ ነጠላ: በገና ጠዋት የፍቼ ምእመናን ጫፉ ባለቀለም የሆነ ነጭ ነጠላ ደርበው ወደ ቤተ ክርስቲያን ይሄዳሉ።
ለልጆች አስገራሚ እውነታ
ፍቼ ከባህር ወለል በላይ 2,738 ሜትር ከፍታ ላይ ናት፤ ወደ ደመናዎች ቀረብ ብላለች!
በፍቼ ስለ ገና የሚነሱ ጥያቄዎች
ፍቼ የት ትገኛለች፣ ምንስ ዞን ዋና ከተማ ናት?
ፍቼ በማዕከላዊ ኢትዮጵያ የኦሮሚያ ክልል ሰሜን ሸዋ ዞን አስተዳደር መቀመጫ ናት። ከአዲስ አበባ ወደ ሰሜን 114 ኪሎ ሜትር ትርቃለች፤ ከአዲስ አበባ እስከ ደብረ ማርቆስ ከሚወስደው መንገድ 3 ኪሎ ሜትር ብቻ ወጣ ብላ ትገኛለች።
ፍቼ ከደመናዎች ቀረብ ያለችው በምን ያህል ከፍታ ላይ ስለሆነች ነው?
ፍቼ ከባሕር ጠለል በላይ ከ2,738 እስከ 2,782 ሜትር ከፍታ ላይ ትገኛለች። ይህ ከብዙ የኢትዮጵያ ከተሞች ከፍ ያለ ነው። ለልጆች «ከተማችን ወደ ደመናዎች ቀረብ ብላለች» ማለት ይቻላል።
ገና በፍቼ ዘንድሮ መቼ ይከበራል?
ኢትዮጵያዊው ገና ታኅሣሥ 29 ነው፤ ይህም ጃንዋሪ 7 ይሆናል። በፍቼ የሚከበረው ቀጣዩ ገና ጃንዋሪ 7 ቀን 2027 ይውላል። ለ2026 በፍቼ የሚደረጉ ዝግጅቶች ኖቬምበር ሲገባደድ በመመሪያው ይታወቃሉ።
በፍቼ የሚገኙ አብያተ ክርስቲያናት የትኞቹ ናቸው?
በፍቼ ቅዱስ ጊዮርጊስ የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ቤተ ክርስቲያንና መድኃኔ ዓለም ቤተ ክርስቲያን ይገኛሉ። በ2007 ቆጠራ ከነዋሪዎቹ 94.42 በመቶ ኦርቶዶክስ፣ 3.61 በመቶ ፕሮቴስታንት ነበሩ።
ራስ ካሣ ኃይሉ ዳርጌ በፍቼ ማን ነበሩ?
ራስ ካሣ ኃይሉ ዳርጌ በ1900ዎቹ መጀመሪያ የቀድሞውን የሰላሌ ግዛት ከፍቼ ያስተዳድሩ ነበር። በ1941 ከተማዋን ያለፉ ጸሐፊ የራስ ካሣን አውሮፓዊ ዘይቤ ቪላ ገልጸዋል። ልጆች የከተማዋን ታሪክ ከዚህ የሰላሌ ዘመን ጀምረው መማር ይችላሉ።
በ1941 ፍቼ ምን ትመስል ነበር?
አንድ ጎብኚ በ1941 ፍቼን በባሕር ዛፍ ጫካዎች መካከል የተሰበሰቡ ጎጆዎች እንደሆነች ገልጿል። በመሃሉ የራስ ካሣ አውሮፓዊ ዘይቤ ቪላ ጎልቶ ይታይ ነበር። ከዚያ ወዲህ ከተማዋ እጅግ አድጋለች።
ፍቼ ከ1994 እስከ 2007 ምን ያህል አደገች?
በ1994 ቆጠራ 21,187፣ በ2007 ቆጠራ 27,493 ነዋሪዎች ነበሩ። በ2005 የተደረገ የማዕከላዊ ስታቲስቲክስ ኤጀንሲ ግምት ደግሞ 37,861 ነበር። ግምቱና ቆጠራው ቢለያዩም ከተማዋ እያደገች መሆኗን ያሳያሉ።
የሰላሌ ዩኒቨርሲቲ የት ነው?
የሰላሌ ዩኒቨርሲቲ በ2016 የተመሠረተ የመንግሥት ተቋም ሲሆን በፍቼ ይገኛል። ከአራተኛው ትውልድ የኢትዮጵያ ዩኒቨርሲቲዎች አንዱ ነው። ለልጆች ትልቅ ትምህርት የሚሰጥበት ቦታ ነው ብሎ ማስረዳት ቀላል ነው።
ከፍቼ ጋር የተያያዙ ሃይማኖታዊ ሠዓሊዎች እነማን ናቸው?
ከፍቼ ጋር የሚያያዙ ሃይማኖታዊ ሠዓሊዎች አለቃ ገብረ ሥላሴ አዲል (ከ1881 እስከ 1975)፣ እምአላፍ ኅሩይ (ከ1907 እስከ 1971) እና አለ ፈለገ ሰላም (ከ1924 እስከ 2016) ናቸው። ሥዕሎች በቤተ ክርስቲያን ውስጥ ታሪኮችን ለልጆች ያሳያሉ።
የገና ዋዜማ ሰልፍ እንዴት ይደረጋል?
በኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ አብያተ ክርስቲያናት በዋዜማው ምእመናን በቤተ ክርስቲያኑ ዙሪያ ረዥም ዙር ሰልፍ ይዞራሉ። እያንዳንዱ ሻማ ይይዛል። ሰልፉ ጸጥ ባለ ሥርዓት ይካሄዳል።
ካህናት በገና ዋዜማ የሚይዙት ታቦት ምንድን ነው?
ታቦት የቃል ኪዳኑ ታቦት ቅጂ ነው። በገና ዋዜማ ካህናት ታቦቱን ይዘው ሲወጡ ምእመናን ሻማ ይዘው ይከተላሉ። ልጆች ታቦቱን በአክብሮት እንዲመለከቱ ማስተማር ይቻላል።
የገና ዋዜማ ቅዳሴ ስንት ሰዓት ይፈጃል?
ቅዳሴው ዘጠኝ ሰዓት ያህል ይፈጃል፤ ከምሽቱ 12 ሰዓት ገደማ ጀምሮ ሌሊቱ 9 ሰዓት አካባቢ ያበቃል። ለትናንሽ ልጆች ረዥም ስለሆነ ቤተሰቦች ዕረፍት እንዴት እንደሚያደርጉ አስቀድመው ያቅዳሉ።
የኢትዮጵያ ቤተ ክርስቲያን ለምን ሦስት ክብ ክፍሎች አሉት?
በከተሞች የሚገኙ ብዙ አብያተ ክርስቲያናት በሦስት ክብ ክፍሎች የተሠሩ ናቸው። ዘማሪዎች በውጭኛው ክብ ይዘምራሉ፤ ምእመናን በመሃከለኛው ይቆማሉ፤ ውስጡ ያለው ቅዱሱ ክፍል ካህኑ ቅዱስ ቁርባን የሚያቀርብበት ነው።
የነቢያት ጾም መቼ ተጀምሮ መቼ ያበቃል?
የነቢያት ጾም ኖቬምበር 25 ይጀምራል፤ 43 ቀን ይቆይና በገና ቀን ጃንዋሪ 7 ያበቃል። በጾሙ ወቅት ምእመናን በቀን አንዴ ብቻ ይመገባሉ፤ ከእንስሳት የሚገኝ ምግብም አይቀምሱም። ጾሙ ሲፈታ ቤተሰብ በዶሮ ወጥ ማዕድ ይሰበሰባል።
ሰዎች ለገና ምን ዓይነት ልብስ ይለብሳሉ?
ብዙ ሰው ቀጭን ነጭ የጥጥ ነጠላ ወይም ሸማ ይለብሳል፤ ጫፎቹ ላይ ባለቀለም መስመር አለው። ልጆች ባህላዊ ልብስ ይለብሳሉ። በከተሞች የምዕራብ ልብስ የሚመርጡም አሉ።
ከገና በፊት በገበያ ምን ይገዛል?
በኢትዮጵያ ከበዓሉ በፊት በገበያዎች በግ፣ ፍየል፣ ዶሮ፣ ልብስና ቅመም ይገዛል። ልጆችን ወደ ገበያ ይዞ መሄድ የበዓሉን ድባብ እንዲያዩ ይረዳቸዋል። የፍቼ የ2026 የገና መረጃ ደግሞ ኖቬምበር ሲያልቅ በመመሪያው ላይ ይገኛል።
በገና ቀን ልጆች ምን ይጠብቃሉ?
ልጆች ማለዳ ከቤተሰብ ጋር ቤተ ክርስቲያን ይሄዳሉ። በኋላ የዶሮ ወጥ ማዕድ ይጠብቃቸዋል፤ አዲስ ልብስ ሊያገኙም ይችላሉ። በኢትዮጵያ የገና ዋናው ትኩረት ከስጦታ ይልቅ በቤተሰብ እና በሰላም ላይ ነው።
ለምንድን ነው ሰዎች በገና ወደ ላሊበላ የሚሄዱት?
የላሊበላ ከዐለት የተፈለፈሉ አብያተ ክርስቲያናት በገና ብዙ ተሳላሚዎችንና ጎብኚዎችን ይስባሉ፤ ቦታውም በቀለማት ያሸበርቃል። የላሊበላ ነዋሪዎች ቤታቸውን ከፍተው ተሳላሚዎችን ያበላሉ።
በ1958 ፍቼ ምን ደረጃ ነበራት?
እስከ 1958 ድረስ ፍቼ በኢትዮጵያ ውስጥ «አንደኛ ደረጃ ከተማ» ከተባሉ 27 ቦታዎች አንዷ ነበረች። ይህም በአገሪቱ የተመረጡ ጥቂት ከተሞች መካከል መሆኗን ያሳያል።
የፍቼ የ2026 የገና ዝግጅቶች መቼ ይታከላሉ?
የሰላሌዋ ፍቼ የ2026 የገና ዝግጅቶች በኖቬምበር መጨረሻ ላይ ወደ Rally Takes the Train የፍቼ የገና መመሪያ ይጨመራሉ። እስከዚያው ይህ ገጽ የሰላሌን ከተማ ታሪክና የገና ወጎቿን ያቀርባል።
ምንጮች
- Fiche, Ethiopia, Wikipedia
- Ethiopian Christmas, Wikipedia
- Ethiopia: The Uniqueness of Genna Celebration in Ethiopia, AllAfrica
- From Processions to Price Tags: The Dual Story of Genna, The Reporter Ethiopia
- Children tell us how they celebrate Christmas in Ethiopia, Children Believe