ራሊ የዚህን ወቅት ዝግጅቶች እያጠና ነው
ገና ከልጆች ጋር በቢሾፍቱ
ቢሾፍቱ ቀደም ሲል ደብረ ዘይት ትባል ነበር፤ ትርጉሙ «የወይራ ተራራ» ሲሆን ስሙ ከመጽሐፍ ቅዱስ የተወሰደ ነው። ከተማዋ ከአዲስ አበባ በ48 ኪሎ ሜትር ርቀት ላይ በአምስት የጉድጓድ ሐይቆች ዙሪያ ትገኛለች።
የ2026 የገና ዝግጅቶች በኖቬምበር መጨረሻ ይደርሳሉ
በቢሾፍቱ የዚህን ዓመት የገና ዝግጅቶች ከእያንዳንዱ አዘጋጅ ጋር እያረጋገጥን ነው። ይመዝገቡ፣ ዝግጅቶቹ ይፋ በሚሆኑበት ቀን በኢሜይል እናሳውቅዎታለን።
ነጻ ነው። ዝግጅቶቹ ይፋ በሚሆኑበት ቀን ኢሜይል እንልክልዎታለን፣ ከዚያም በቢሾፍቱ የሚካሄዱ አዳዲስ ዝግጅቶችን በሳምንት አንድ ጊዜ እንልካለን። በማንኛውም ጊዜ ምዝገባዎን ማቋረጥ ይችላሉ።
የቢሾፍቱ ገና ታሪክ
ደብረ ዘይት፡ ከመጽሐፍ ቅዱስ የተወሰደ የተራራ ስም
ቢሾፍቱ ቀደም ሲል ደብረ ዘይት ትባል ነበር፤ በአማርኛ «የወይራ ተራራ» ማለት ሲሆን ስሙ ከመጽሐፍ ቅዱስ የተወሰደ ነው። የገና በዓል ደግሞ በኢትዮጵያ የኦርቶዶክስ፣ የፕሮቴስታንት እና የካቶሊክ ማኅበረሰቦች ዘንድ ጃንዋሪ 7 ይከበራል። የኦርቶዶክስ ክርስቲያኖች ከገና በፊት የነቢያትን ጾም ይጾማሉ። ብዙዎች በጾሙ ወቅት በቀን አንድ ጊዜ የተክል ምግብ ብቻ ይመገባሉ። ልጆች ስለዚህ ስም ሲሰሙ ከተማቸው ከተራራ እና ከወይራ ዛፍ ጋር የተያያዘ ታሪክ እንዳላት ይረዳሉ።
ሆራ ሐይቅ ዳር የኢሬቻ ምስጋና በጥቅምት 2025
ከገና በተጨማሪ ቢሾፍቱ በሆራ ሐይቅ ዳር በሚከበረው ኢሬቻ ትታወቃለች። ኢሬቻ ሆራ አርሰዲ በጥቅምት 2025 መጀመሪያ በሆራ ሐይቅ ዳር ተከበረ። አባ ገዳዎች ለሰላምና ለአንድነት ባረኩ፤ በሺዎች የሚቆጠሩ ሰዎች በሐይቁ ዳር ተሰብስበው ባሕላዊ ዘፈኖችን ዘመሩ። ኢሬቻ የኦሮሞ ሕዝብ የምስጋና በዓል ሲሆን የገዳ ሥርዓት አካል በመሆን በዩኔስኮ የማይዳሰስ ቅርስ ተመዝግቧል።
አምስት የጉድጓድ ሐይቆች እና የንጉሠ ነገሥቱ «ፌርፊልድ» ቤተ መንግሥት
በቢሾፍቱ አምስት የጉድጓድ ሐይቆች አሉ፤ ቢሾፍቱ፣ ሆራ፣ ቢሾፍቱ ጉዳ፣ ቆሪፍቱ እና በዝናብ ወቅት ብቻ የሚሞላው ጨለክላካ። ሆራ ሐይቅ ለውሃ ስፖርት መነሻ ሲሆን ዓመታዊ በዓልም ያስተናግዳል። ከተማዋ ከባሕር ጠለል በላይ 1,920 ሜትር ከፍታ ላይ፣ ከአዲስ አበባ 48 ኪሎ ሜትር ደቡብ ምሥራቅ ትገኛለች። ንጉሠ ነገሥት ኃይለ ሥላሴ ቢሾፍቱን ለሳምንት መጨረሻ ዕረፍት ይጠቀሙ ነበር፤ «ፌርፊልድ» የተባለ ቤተ መንግሥትም ሠርተዋል።
የዛሬ ወጎች
- የነቢያት ጾም: የኦርቶዶክስ ክርስቲያኖች ከገና በፊት ይጾማሉ፤ ብዙዎች በቀን አንድ ጊዜ የተክል ምግብ ብቻ ይመገባሉ።
- ከገና በፊት የከብት እና የበግ ገበያ: ከበዓሉ በፊት የእንስሳት ሽያጭ ይጨምራል፤ አንዳንድ ቤተሰቦች በግ ወይም ፍየል ለማዕዱ ያርዳሉ።
- ጾሙ መፈቻ ቁርስ: ጾሙ በገና ማለዳ ጎህ ሲቀድ በቀላል ምግብ ይፈታል።
- ኢሬቻ ሆራ አርሰዲ: በሆራ ሐይቅ ዳር በጥቅምት የሚከበር የኦሮሞ ሕዝብ የምስጋና በዓል ነው።
- የሆራ ሐይቅ ዓመታዊ በዓል: ሆራ ሐይቅ ለውሃ ስፖርት መነሻ ሲሆን በየዓመቱ በዓል ያስተናግዳል።
- የገና ጨዋታ: በገና ቀን በበትር እና በኳስ የሚጫወቱት ሆኪ የሚመስል ጨዋታ ነው።
ለልጆች አስገራሚ እውነታ
ቢሾፍቱ በአምስት የጉድጓድ ሐይቆች የተከበበች ናት፤ ከእነዚህ አንዱ ጨለክላካ በዝናብ ወቅት ብቻ ይሞላል!
በቢሾፍቱ ስለ ገና የሚነሱ ጥያቄዎች
ቢሾፍቱ ለምን ደብረ ዘይት ትባል ነበር?
ደብረ ዘይት በአማርኛ «የወይራ ተራራ» ማለት ነው፤ ስሙ ከመጽሐፍ ቅዱስ የተወሰደ ነው። ከተማዋ ዛሬ ቢሾፍቱ ትባላለች፤ ቀደም ሲል ደብረ ዘይት ትባል ነበር። ሁለቱንም ስሞች ማወቅ ወላጆች መረጃ ሲፈልጉ ይረዳል።
ቢሾፍቱ ከአዲስ አበባ ምን ያህል ትርቃለች?
ቢሾፍቱ ከአዲስ አበባ በ48 ኪሎ ሜትር ያህል ደቡብ ምሥራቅ፣ በ4 ቁጥር መንገድ ላይ ትገኛለች። ከባሕር ጠለል በላይ 1,920 ሜትር ከፍታ አላት። ለገና ጉዞ የሚያደርጉ ቤተሰቦች የመንገድ ሁኔታን አስቀድመው ማረጋገጥ አለባቸው።
በቢሾፍቱ ስንት የጉድጓድ ሐይቆች አሉ፣ ስማቸውስ ማን ነው?
አምስት የጉድጓድ ሐይቆች አሉ፤ ቢሾፍቱ፣ ሆራ፣ ቢሾፍቱ ጉዳ፣ ቆሪፍቱ እና በዝናብ ወቅት ብቻ የሚሞላው ጨለክላካ። ከተማዋ በሐይቆቿ የምትታወቅ የዕረፍት ቦታ ናት። ልጆች ስሞቹን እየዘመሩ ሊያስታውሷቸው ይችላሉ።
ሆራ ሐይቅ ለምን ይታወቃል?
ሆራ ሐይቅ ለውሃ ስፖርት መነሻ ሲሆን በየዓመቱ በዓልም ያስተናግዳል። በጥቅምት 2025 የኢሬቻ ሆራ አርሰዲ በዓል በዚሁ ሐይቅ ዳር ተከበረ። ወደ ሐይቁ ለመሄድ ሲያቅዱ ሕፃናትን ከውሃ አጠገብ ሁልጊዜ ይጠብቁ።
ኢሬቻ ምንድን ነው?
ኢሬቻ የኦሮሞ ሕዝብ ለፈጣሪ የሚያቀርበው የምስጋና በዓል ነው። የገዳ ሥርዓት አካል በመሆን በዩኔስኮ የማይዳሰስ ቅርስ ተመዝግቧል። በበዓሉ አባ ገዳዎች ለሰላምና ለአንድነት ይባርካሉ፣ ሰዎችም ባሕላዊ ዘፈኖችን ይዘምራሉ።
ኢሬቻ ሆራ አርሰዲ በ2025 እንዴት ተከበረ?
በ2025 በዓሉ በጥቅምት ወር መጀመሪያ በሆራ ሐይቅ ዳርቻ ተካሄደ። አባ ገዳዎች ለሰላም ባረኩ፤ ሰዎች ባሕላዊ ዘፈን ዘመሩ፣ ለወደፊቱም ተስፋቸውን አካፈሉ። በበዓሉ በሺዎች የሚቆጠሩ ሰዎች ተሳትፈዋል።
የቢሾፍቱ የኢሬቻ በዓል ከገና ጋር ይገናኛል?
አይገናኝም፤ ኢሬቻ በጥቅምት የሚከበር የኦሮሞ የምስጋና በዓል ነው፤ ገና ደግሞ ጃንዋሪ 7 የሚከበር የክርስቲያኖች በዓል ነው። ሁለቱም በቢሾፍቱ ዙሪያ በሚኖሩ ማኅበረሰቦች ዘንድ የሚታወቁ ሲሆን እያንዳንዱ የራሱ ትርጉም አለው።
ንጉሠ ነገሥት ኃይለ ሥላሴ ከቢሾፍቱ ጋር ምን ግንኙነት ነበራቸው?
ንጉሠ ነገሥት ኃይለ ሥላሴ ቢሾፍቱን ለሳምንት መጨረሻ ዕረፍት ይጠቀሙ ነበር። በዚያም «ፌርፊልድ» የተባለ ቤተ መንግሥት ሠሩ። ቢሾፍቱ ዛሬም በሐይቆቿ የምትታወቅ የዕረፍት ከተማ ናት።
ቢሾፍቱ ዓለም አቀፍ አውሮፕላን ማረፊያ ይኖራታል?
ቢሾፍቱ ዓለም አቀፍ አውሮፕላን ማረፊያ ግንባታ በጃንዋሪ 2026 ተጀምሯል፤ እስከ 2030 ለማጠናቀቅ ታቅዷል። ስለዚህ ማረፊያው ለ2026 የገና ጉዞ ዝግጁ አይደለም። ጉዞ ሲያቅዱ ያለውን የመንገድ ትራንስፖርት መጠቀም ይኖርብዎታል።
ገናን በኢትዮጵያ እነማን ያከብራሉ?
ገና ጃንዋሪ 7 የሚከበረው በኢትዮጵያ እና በኤርትራ የኦርቶዶክስ ቤተ ክርስቲያኖች ሲሆን፣ በኢትዮጵያ የሚኖሩ የፕሮቴስታንት እና የካቶሊክ ማኅበረሰቦችም ያከብሩታል። ቀኑ በኢትዮጵያ አቆጣጠር የታኅሣሥ 29 ነው። ሁሉም በዓሉን በራሱ ልማድ ያከብራል።
ከገና በፊት ያለው ጾም ለምን ይጾማል?
ጾሙ የነቢያት ጾም ይባላል፤ ብዙ ኦርቶዶክስ ክርስቲያኖች ይጾሙታል። ሥጋ፣ ወተት እና እንቁላል አይበሉም፣ ብዙዎች በቀን አንድ ጊዜ ብቻ ይመገባሉ። ጾሙ ሰውነትን ከኃጢአት የሚያነጻ እንደሆነ ይታመናል።
የገና ጾም በጃንዋሪ 7 እንዴት ይፈታል?
ጾሙ በጃንዋሪ 7 ጎህ ሲቀድ በቀላል ምግብ ይፈታል። ከዚያ በኋላ ዶሮ ወጥ ከእንጀራ ጋር የሚቀርብበት የገና ማዕድ ይዘጋጃል። ለብዙ ቤተሰቦች ከረዥም ጾም በኋላ የሚመጣ ደስ የሚል ጊዜ ነው።
ከገና በፊት በገበያ ምን ይከሰታል?
ከበዓሉ በፊት የእንስሳት ሽያጭ ይጨምራል፣ ገበያዎችም ልብስና ቅመማ ቅመም ይሸጣሉ። አንዳንድ ቤተሰቦች በግ ወይም ፍየል ለማዕዱ ይገዛሉ፣ ያርዳሉም። ዋጋዎች በየዓመቱ ስለሚለወጡ የቢሾፍቱ ቤተሰቦች ቀድመው ያቅዳሉ።
በቢሾፍቱ ወጣቶች የሚጫወቱት የገና ጨዋታ ምን ይመስላል?
የገና ጨዋታ ሆኪን የሚመስል ጨዋታ ነው፤ ጥምዝ የእንጨት በትር እና ኳስ ይጠቀማል። በገና ቀን በአብዛኛው ወንዶች ልጆችና ወጣቶች ይጫወቱታል። አንድ አፈ ታሪክ እረኞች ኢየሱስ በተወለደበት ሌሊት ጀመሩት ይላል።
ልጆች በኢሬቻ በዓል ላይ ምን ያያሉ?
ኢሬቻ በኦሮሞ ባሕል በተሞሉ ቀለማም ትርኢቶች፣ በባሕላዊ ዘፈኖች እና ለተመልካችም ለተሳታፊም ክፍት በሆኑ ሕዝባዊ ስብሰባዎች ይታወቃል። በሆራ ሐይቅ ዳር ሰዎች ይሰበሰባሉ። ትንንሽ ልጆችን በሕዝቡ መካከል አጠገብዎ ያቆዩ።
በቢሾፍቱ ሐይቆች ዙሪያ ልጆች ምን ማየት ይችላሉ?
ቢሾፍቱ የዕረፍት ከተማ ስትሆን የሐይቆቿ ዙሪያ ለመዝናናት ይጠቅማል። ሆራ ሐይቅ የውሃ ስፖርት መነሻ ነው። ልጆች አምስቱን ሐይቆች ስም በስም እየቆጠሩ ወደ ዳር ሲሄዱ ይደሰታሉ፤ ትናንሽ ልጆችን ከውሃ ዳር በቅርብ ይጠብቁ።
ጨለክላካ ሐይቅ ለምን ወቅታዊ ተብሎ ይጠራል?
ጨለክላካ ከቢሾፍቱ አምስት የጉድጓድ ሐይቆች አንዱ ሲሆን ወቅታዊ ነው፤ ማለትም በዝናብ ወቅት ብቻ ይሞላል። ሌሎቹ ቢሾፍቱ፣ ሆራ፣ ቢሾፍቱ ጉዳ እና ቆሪፍቱ ናቸው። ልጆች ሐይቁ በሚሞላበት ወቅት ሲጎበኙት የተለየ ያያሉ።
በቢሾፍቱ የገና ዛፍ ወይም ገበያ አለ?
በቢሾፍቱ ገና በዋናነት በቤተ ክርስቲያንና በቤት ይከበራል፤ ከበዓሉ በፊት ግን ገበያዎች ልብስ፣ ቅመምና የበዓል እንስሳት ይሸጣሉ። የ2026 የገና ዝግጅቶች ሲረጋገጡ በRally Takes the Train የቢሾፍቱ የገና መመሪያ ላይ በኖቬምበር መጨረሻ ይጨመራሉ።
በ2026 በቢሾፍቱ ለልጆች የገና ዝግጅቶች የት ይገኛሉ?
የ2026 የቢሾፍቱ የገና ዝግጅቶች እስካሁን አልተረጋገጡም፤ ስለዚህ ቀን አንጽፍም። የRally Takes the Train የቢሾፍቱ የገና መመሪያ ዝግጅቶቹን በኖቬምበር መጨረሻ ላይ ይጨምራል። ማስታወሻ ለማግኘት ኢሜይልዎን በገጹ ላይ ማስገባት ይችላሉ።
የቢሾፍቱን ታሪክ ለልጆች በገና እንዴት ማጫወት ይቻላል?
ከስም ይጀምሩ፡ ደብረ ዘይት ማለት «የወይራ ተራራ» ነው። ከዚያ አምስቱን ሐይቆች ይቁጠሩ፣ ጨለክላካ በዝናብ ብቻ እንደሚሞላ ይንገሯቸው። ወደ ገና ሲመጡ የነቢያት ጾም በጃንዋሪ 7 ጎህ ላይ በቀላል ምግብ እንደሚፈታ ያስረዱ።
ምንጮች
- Ethiopian Christmas, Wikipedia
- Bishoftu, Wikipedia
- Ethiopia: Colorful Irreecha Hora Arsedi Festival Celebrated in Bishoftu in Spectacle of Unity, Tradition, allAfrica
- Ethiopia: The Uniqueness of Genna Celebration in Ethiopia, allAfrica
- From Processions to Price Tags: The Dual Story of Genna, The Reporter Ethiopia
- Ganna: Celebrating Christmas in Ethiopia, What's Out Addis