ራሊ የዚህን ወቅት ዝግጅቶች እያጠና ነው
ገና ከልጆች ጋር በባሕር ዳር
ባሕር ዳር በጣና ሐይቅ ደቡባዊ ዳርቻ የምትገኝ ከተማ ስትሆን መጀመሪያ የባሕር ጊዮርጊስ ገዳምና የንግድ ማዕከል ነበረች። ከነዋሪዎቿ ወደ 90 በመቶ የሚሆኑት ኦርቶዶክስ ተከታዮች ናቸው፤ ገናን በታኅሣሥ 29 ቀን ከጾም እና ከጸሎት ጋር ያከብራሉ።
የ2026 የገና ዝግጅቶች በኖቬምበር መጨረሻ ይደርሳሉ
በባሕር ዳር የዚህን ዓመት የገና ዝግጅቶች ከእያንዳንዱ አዘጋጅ ጋር እያረጋገጥን ነው። ይመዝገቡ፣ ዝግጅቶቹ ይፋ በሚሆኑበት ቀን በኢሜይል እናሳውቅዎታለን።
ነጻ ነው። ዝግጅቶቹ ይፋ በሚሆኑበት ቀን ኢሜይል እንልክልዎታለን፣ ከዚያም በባሕር ዳር የሚካሄዱ አዳዲስ ዝግጅቶችን በሳምንት አንድ ጊዜ እንልካለን። በማንኛውም ጊዜ ምዝገባዎን ማቋረጥ ይችላሉ።
የባሕር ዳር ገና ታሪክ
ከባሕር ጊዮርጊስ ገዳም እስከ ታኅሣሥ 29 የሚሰማው ጸሎት
ባሕር ዳር መጀመሪያ ባሕር ጊዮርጊስ ተብላ የምትጠራ የገዳምና የንግድ ማዕከል ነበረች። ዛሬ የቅዱስ ጊዮርጊስ ገዳም በከተማዋ ዋናው ቤተ ክርስቲያን ሲሆን የብዙ በዓላት ማዕከል ነው ይባላል። በ2007 ቆጠራ ከነዋሪዎቿ 89.72 በመቶ የኦርቶዶክስ ተከታዮች ነበሩ፤ ስለዚህ ገና በዚህ ከተማ ዋነኛው የቤተ ክርስቲያን በዓል ነው። ኦርቶዶክሶች ከኖቬምበር 25 ጀምሮ ለ43 ቀናት የነቢያትን ጾም ይጾማሉ። ገና ታኅሣሥ 29 ቀን፣ ጃንዋሪ 7፣ ይከበራል። ከተማዋ በ1,820 ሜትር ከፍታ ላይ ስትሆን ኦርቶዶክስ፣ ፕሮቴስታንትና ካቶሊክ ተከታዮች ሁሉም ገናን በዚያው ቀን ያከብራሉ።
ነጭ ነጠላ፣ ታቦትና ከገና በኋላ የሚመጣው ጥምቀት
በባሕር ዳር የገና ዋዜማ ካህናት ታቦትን ተሸክመው ይዞራሉ፤ ምዕመናን ሻማ ይይዛሉ። በገና ቀን ብዙዎች ቀጭን ነጭ የጥጥ ነጠላ ይለብሳሉ፤ ጫፎቹ ባለቀለም ናቸው። ከገና ከ12 ቀናት በኋላ ጃንዋሪ 19 ደግሞ ጥምቀት ይከበራል፤ ይህ ሁለተኛው ትልቅ በዓል ነው፤ በዚያ ቀን ታቦታት በባለቀለም ጃንጥላዎች ሥር ይወጣሉ፣ ምዕመናንም በውሃ ይረጫሉ። ገና ስለ ሰላምና ቤተሰብ እንጂ ስለ ስጦታ አይደለም፤ ለልጆች የሚሰጠው አብዛኛውን ጊዜ አዲስ ልብስ ነው።
በዘንባባ የተሸፈኑ መንገዶች፣ ጢስ እሳትና የ1,820 ሜትር ከፍታ
የባሕር ዳር ሰፊ መንገዶች በዘንባባ ዛፎችና በቀለማት ባሸበረቁ አበቦች ይታወቃሉ። ከተማዋ የአባይ ወንዝ ከጣና ሐይቅ በሚወጣበት ቦታ፣ በ1,820 ሜትር ከፍታ ላይ ትገኛለች። የአባይ ፏፏቴ (ጢስ እሳት) ከከተማዋ በደቡብ 30 ኪሎ ሜትር ርቀት ላይ ነው። ጣና ሐይቅ ከ2015 ጀምሮ የዩኔስኮ ባዮስፌር ክምችት ሆኗል፤ ከተማዋ በ2002 ደግሞ የዩኔስኮ የሰላም ከተሞች ሽልማት አግኝታለች። ባሕር ዳር ዩኒቨርሲቲም ከ40,000 እስከ 45,000 ተማሪዎች አሉት። ከተማዋ የአማራ ክልል ዋና ከተማ ናት።
የዛሬ ወጎች
- የነቢያት ጾም: ከኖቬምበር 25 ጀምሮ ለ43 ቀናት በቀን አንድ ጊዜ ከእንስሳ የማይገኝ ምግብ ይመገባሉ።
- የገና ዋዜማ ሻማና ሰልፍ: ካህናት ታቦትን ተሸክመው ይዞራሉ፤ ምዕመናን ሻማ ይዘው ቤተ ክርስቲያኑን ሦስት ጊዜ ይዞራሉ።
- ነጭ ነጠላ: ቀጭን ነጭ የጥጥ ነጠላ፤ ጫፎቹ ባለቀለም ዳርዳር አላቸው።
- ዶሮ ወጥ በእንጀራ: ከጾሙ በኋላ ቤተሰቡ ቅመም የበዛበት የዶሮ ወጥ በእንጀራ ይመገባል።
- የገና ጨዋታ: ዱላና የእንጨት ኳስ ይዞ በሁለት ቡድኖች የሚደረግ የሆኪ ዓይነት ጨዋታ ነው።
- ጥምቀት: ከገና ከ12 ቀናት በኋላ ጃንዋሪ 19 ታቦታት በባለቀለም ጃንጥላዎች ሥር ይወጣሉ።
ለልጆች አስገራሚ እውነታ
ባሕር ዳር ድሮ ባሕር ጊዮርጊስ ተብላ ትጠራ ነበር፤ ዛሬ በዘንባባ ዛፎች በተሸፈኑ መንገዶችና በጣና ሐይቅ ዳር ትታወቃለች። ከገና 12 ቀናት በኋላ ደግሞ ጥምቀት ይከበራል።
በባሕር ዳር ስለ ገና የሚነሱ ጥያቄዎች
በባሕር ዳር የገና በዓል መቼ ነው?
ገና በባሕር ዳር ታኅሣሥ 29 ቀን ይውላል፤ ይህ ቀን በጎርጎሮሳዊው አቆጣጠር ጃንዋሪ 7 ነው። ከተማዋ በአብዛኛው ኦርቶዶክስ ስለሆነች ዋዜማውና የገና ቀኑ ከቤተ ክርስቲያኖች ጋር ይተሳሰራሉ። ፕሮቴስታንትና ካቶሊክ ቤተሰቦችም በዚያው ቀን ይሰበሰባሉ።
«ባሕር ዳር» ድሮ ምን ትባል ነበር?
ከተማዋ መጀመሪያ ባሕር ጊዮርጊስ ትባል ነበር፤ የገዳምና የንግድ ማዕከል ሆና ጀመረች። ዛሬ ባሕር ዳር የአማራ ክልል ዋና ከተማ ናት። ልጆች ስሟን ሲሰሙ «ባሕር» ጣና ሐይቅን እንደሚያመለክት በቀላሉ ሊረዱ ይችላሉ፤ ከተማዋ በሐይቁ ዳር ናትና።
ባሕር ዳር በየትኛው ከፍታ ላይ ናት?
ባሕር ዳር በ1,820 ሜትር ከፍታ ላይ፣ የአባይ ወንዝ ከጣና ሐይቅ በሚወጣበት ቦታ ትገኛለች። የጣና ሐይቅ አካባቢ ከ2015 ጀምሮ የዩኔስኮ ባዮስፌር ክምችት ነው። ለልጆች «ከተማችን አባይ ጉዞውን በሚጀምርበት ቦታ ላይ ናት» ብሎ ማስረዳት ይቻላል።
የቅዱስ ጊዮርጊስ ገዳም በባሕር ዳር ለምን ጠቃሚ ነው?
የቅዱስ ጊዮርጊስ ገዳም በባሕር ዳር ከሁሉ የላቀ ቦታ ያለው ቤተ ክርስቲያን ሲሆን የብዙ በዓላት ማዕከል ነው። የከተማዋ የድሮ ስም ባሕር ጊዮርጊስ ከዚሁ ጋር ይገናኛል። ለገና ሥርዓት የትኛው ቤተ ክርስቲያን እንደሚሄዱ ከአካባቢው ሰዎች መጠየቅ ይሻላል።
በባሕር ዳር ምን ያህል ሰው ኦርቶዶክስ ነው?
በ2007 ቆጠራ ከባሕር ዳር ነዋሪዎች 89.72 በመቶው የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተከታዮች ነበሩ። ስለዚህ የገና ዋዜማ፣ የነቢያት ጾምና የቤተ ክርስቲያን ወጎች በከተማዋ ለአብዛኛው ቤተሰብ የሚታወቁ ናቸው። ሌሎች ቤተ እምነቶችም ገናን በተመሳሳይ ቀን ያከብራሉ።
የገና ጾም መቼ ይፈታል?
ከኖቬምበር 25 የሚጀምረው የነቢያት ጾም ገና ሲደርስ ይፈታል። በእነዚህ 43 ቀናት ኦርቶዶክሶች በየቀኑ አንድ ጊዜ ይመገባሉ፤ ከእንስሳ የሚገኙ ምግቦችም ይቀራሉ። ለልጆች «ቀኑ ሲደርስ ሁሉም በደስታ አብሮ ይበላል» ማለት ይቻላል።
በገና ዋዜማ ታቦት ምንድነው?
ታቦት የቃል ኪዳኑ ታቦት ምሳሌ ሲሆን በገና ዋዜማ ካህናት ተሸክመው በሰልፍ ይዞራሉ። ምዕመናን በእጃቸው ሻማ ይዘው ካህናቱን ይከተላሉ፤ ብርሃኑ በልደት ወደ ዓለም የመጣውን ብርሃን ያስታውሳል። ለትንንሽ ልጆች «ካህናት ልዩ ሣጥን ይሸከማሉ፤ እኛም ብርሃን ይዘን እንከተላቸዋለን» ማለት ይቻላል።
በባሕር ዳር የገና ዋዜማ ሥርዓት ምን ያህል ይረዝማል?
ሥርዓቱ ወደ ዘጠኝ ሰዓት ያህል ይረዝማል፤ ከምሽቱ 6፡00 እስከ ሌሊቱ 3፡00 ገደማ (በዓለም አቀፍ አቆጣጠር)። ምዕመናን ቤተ ክርስቲያኑን በሦስት ዙር ይዞራሉ። ሰዓቱ በየቤተ ክርስቲያኑ ስለሚለያይ ከትናንሽ ልጆች ጋር ለመሄድ ካሰቡ አስቀድመው ከአካባቢዎ ቤተ ክርስቲያን ያረጋግጡ።
በባሕር ዳር ለገና የሚለበሰው ነጭ ነጠላ ምን ይመስላል?
ብዙ የባሕር ዳር ነዋሪዎች ለገና ቀጭን ነጭ የጥጥ ነጠላ ይለብሳሉ፤ ጫፎቹ ባለቀለም ዳርዳር አላቸው። በትላልቅ ከተሞች ግን አንዳንዶች ዘመናዊ ልብስ ይመርጣሉ። ልጆች ደግሞ ብዙ ጊዜ አዲስ ልብስ ያገኛሉ፤ ስለዚህ ልብሱ ከበዓሉ ዝግጅቶች አንዱ ነው።
የገና ጨዋታ ለምን በገና ጊዜ ብቻ ይጫወታል?
በሰሜናዊ ኢትዮጵያ ገጠር ጨዋታው የሚደረገው በገና ወቅት ብቻ ነው። ምክንያቱ ከልደት ሌሊት እረኞች ጋር ተያይዞ ይነገራል። ዱላና ኳስ ይዘው ሁለት መንደሮች የሚፎካከሩበት ይህ ጨዋታ ቀርሳ ተብሎም ይታወቃል። በባሕር ዳርም አያቶች ለልጅ ልጆቻቸው ስለዚህ ጨዋታ ይነግራሉ።
የገና ጨዋታ ኳስ ምን ዓይነት ነው?
ኳሱ ክብ የእንጨት ኳስ ሲሆን በተጠማዘዘ ዱላ ይመታል። ጨዋታው የሆኪ አይነት ሲሆን ከኢየሱስ ልደት ሌሊት መንጋቸውን ሲጠብቁ ከነበሩ እረኞች እንደመጣ ይታመናል። ለልጆች ሲያሳዩ በትንሽ እንጨትና በጨርቅ ኳስ መሞከር ይችላሉ።
የገና ድግስ በባሕር ዳር ምን ያካትታል?
ዶሮ ወጥ ከእንጀራ ጋር ዋናው ምግብ ነው፤ ቡናም ይቀርባል። ዝግጅቱ ብዙ ሳምንታት ሊወስድ ስለሚችል ቤተሰቦች ቀድመው ይጀምራሉ። ብዙዎች ለድግሱ እንስሳ ያርዳሉ። ከጾሙ በኋላ ስለሆነ ድግሱ የበዓሉ ትልቁ ደስታ ነው።
በባሕር ዳር ልጆች በገና ምን ያገኛሉ?
ብዙ ጊዜ አዲስ ልብስ ነው፤ የስጦታ ልውውጥ ግን የበዓሉ ልማድ አይደለም። ትኩረቱ በጸሎት፣ በምግብና በቤተሰብ መሰባሰብ ላይ ነው። ስለዚህ ለትንንሽ ልጆች «ስጦታ የለም፤ ግን ድግስና ሻማ አለ» ብሎ መንገር ይቻላል።
ጥምቀት መቼ ነው?
ጥምቀት ጃንዋሪ 19 ይከበራል፤ ይህም ከገና 12 ቀናት በኋላ ነው። በዚያ ቀን ታቦታት በባለቀለም ጃንጥላዎች ሥር ይወጣሉ፣ ምዕመናንም በውሃ ይረጫሉ። ባሕር ዳር በጣና ሐይቅ ዳር ስለሆነች ውሃ ከዚህ በዓል ጋር የሚያያዝ ሆኖ ለልጆች ሊነገር ይችላል።
መስቀልና አዲስ ዓመት መቼ ይከበራሉ?
መስቀል ሴፕቴምበር 27 ይከበራል፤ በመጀመሪያው ቀን በመስቀልና በአበባ የተሸፈኑ ችቦዎች ይበራሉ፣ ሁለተኛው ቀን ለመብል ነው። የኢትዮጵያ አዲስ ዓመት ሴፕቴምበር 11 ነው። ገና ጃንዋሪ 7 ሲሆን የኢትዮጵያ ባህላዊ የዓመት በዓላት ሁሉ ከጎርጎሮሳዊው አቆጣጠር ይለያሉ።
ባሕር ዳር በዘንባባ ዛፎች ለምን ትታወቃለች?
የከተማዋ ሰፊ መንገዶች በዘንባባ ዛፎችና በልዩ ልዩ ቀለም አበቦች ተሸፍነዋል። ይህ ባሕር ዳርን ከሌሎች ከተሞች የሚለይ መለያ ነው፤ በ2002 ደግሞ ከተማዋ የዩኔስኮ የሰላም ከተሞች ሽልማት አግኝታለች። ልጆች ዘንባባ ዛፎችን ሲቆጥሩ ከተማዋን በቀላሉ ያስታውሷታል።
የአባይ ፏፏቴ ከባሕር ዳር ምን ያህል ይርቃል?
የአባይ ፏፏቴ (ጢስ እሳት) ከከተማዋ በደቡብ ወደ 30 ኪሎ ሜትር ርቀት ላይ ነው። ግድብ ከተሠራ በኋላ የውሃው ፍሰት ቢቀንስም በተለይ በዝናብ ወቅት አሁንም ዋና መስህብ ነው። ይህ ከገና ታሪክ ውጪ ለልጆች የሚነገር አዝናኝ የከተማዋ እውነታ ነው።
ባሕር ዳር ዩኒቨርሲቲ ስንት ተማሪ አለው?
ባሕር ዳር ዩኒቨርሲቲ ከ40,000 እስከ 45,000 የሚሆኑ ተማሪዎች አሉት፤ ስለዚህ ከተማዋ ብዙ ወጣቶች የሚማሩባት ናት። ከዚህም ጋር 60,000 ሰው የሚይዝ ስታዲየም አላት። ልጆች ይህን ያህል ሰው በአንድ ቦታ መሰብሰቡን ሲሰሙ ይደነቃሉ።
ባሕር ዳር ላለ ልጅ ገናን በሦስት ቃላት እንዴት ማስረዳት?
ሻማ፣ ነጭ ነጠላ፣ ዶሮ ወጥ። ሻማው ብርሃንን፣ ነጠላው የበዓሉን ልብስ፣ ወጡ ደግሞ የቤተሰብ መሰባሰብን ያሳያል። ከዚያ ጣና ሐይቅንና ከ12 ቀን በኋላ የሚመጣውን ጥምቀት ጨምረው ይንገሩት።
የ2026 የገና ዝግጅቶችን በባሕር ዳር የት ማግኘት እችላለሁ?
Rally Takes the Train የባሕር ዳር የገና መመሪያ በኖቬምበር መጨረሻ የ2026 ዝርዝሮችን ያካትታል። ቀኖቹ እስኪታወቁ አንገምትም። ኢሜይልዎን በገጹ ላይ ካስመዘገቡ መጀመሪያ ያውቃሉ። እስከዚያ ድረስ የከተማዋን ታሪክ ማንበብ ይችላሉ።
ምንጮች
- Bahir Dar, Wikipedia
- When to visit, Lake Tana Biosphere Reserve
- Ethiopian Christmas, Wikipedia
- Ethiopia: The Uniqueness of Genna Celebration in Ethiopia, allAfrica
- From Processions to Price Tags: The Dual Story of Genna, The Reporter Ethiopia
- Christmas in Ethiopia, WhyChristmas.com