ራሊ የዚህን ወቅት ዝግጅቶች እያጠና ነው
ገና ከልጆች ጋር በአሶሳ
አሶሳ የቤንሻንጉል ጉሙዝ ክልል ዋና ከተማ ስትሆን ቀድሞ «ኢንዚንግ» ትባል ነበር። ከባሕር ጠለል በላይ 1,570 ሜትር ላይ በምትገኘው በዚህች ከተማ ገና ጃንዋሪ 7 ይከበራል፤ ይህ ገጽ የበዓሉን ታሪክና ወግ ለልጆች በሚሆን መንገድ ይነግራል።
የ2026 የገና ዝግጅቶች በኖቬምበር መጨረሻ ይደርሳሉ
በአሶሳ የዚህን ዓመት የገና ዝግጅቶች ከእያንዳንዱ አዘጋጅ ጋር እያረጋገጥን ነው። ይመዝገቡ፣ ዝግጅቶቹ ይፋ በሚሆኑበት ቀን በኢሜይል እናሳውቅዎታለን።
ነጻ ነው። ዝግጅቶቹ ይፋ በሚሆኑበት ቀን ኢሜይል እንልክልዎታለን፣ ከዚያም በአሶሳ የሚካሄዱ አዳዲስ ዝግጅቶችን በሳምንት አንድ ጊዜ እንልካለን። በማንኛውም ጊዜ ምዝገባዎን ማቋረጥ ይችላሉ።
የአሶሳ ገና ታሪክ
ኢንዚንግ ትባል የነበረችው አሶሳ እና የገና ዋዜማ
አሶሳ የቤንሻንጉል ጉሙዝ ክልልና የአሶሳ ዞን ዋና ከተማ ናት፤ ቀድሞ ኢንዚንግ ትባል ነበር። በ1994 ቆጠራ ከነዋሪዎቿ 54.92 በመቶ ኦርቶዶክስ፣ 29.75 በመቶ ሙስሊም፣ 14.89 በመቶ ደግሞ ፕሮቴስታንት ነበሩ። ኦርቶዶክስና ፕሮቴስታንት ክርስቲያኖች ገናን ጃንዋሪ 7 ያከብራሉ፤ ይህም በኢትዮጵያ አቆጣጠር ታኅሣሥ 29 ነው። የኦርቶዶክስ ምእመናን ከኖቬምበር 25 ጀምሮ ለ43 ቀን ይጾማሉ፤ ይህ ጾመ ነቢያት ይባላል። በዋዜማው ሌሊት ደግሞ ነጭ ነጠላ ለብሰው ወደ ቤተ ክርስቲያን ይሄዳሉ።
ጃንዋሪ 7 ቀን 2025፡ ከረዥም ጾም በኋላ የተካፈለ ማዕድ
በ2025 «ልደት» የተባለው በዓል ጃንዋሪ 7 ውሎ በመላ ኢትዮጵያ ለሦስት ቀን ቆይቷል፤ ሃይማኖታዊ ሥርዓቶችና የእኩለ ሌሊት ቅዳሴ ተካሂደዋል። በአሶሳም እንደሌሎቹ ከተሞች ቤተሰቦች ረዥሙን ጾም ከፈቱ በኋላ ይሰባሰባሉ፤ ፍየል ወይም ከብት አርደው ከዘመድና ከጎረቤት ጋር መካፈል የተለመደ ነው። የቡና ሥነ ሥርዓትም የቀኑ አካል ነው፤ ባህላዊ ምግብም በጋራ ይበላል።
በጃንዋሪ ዝናብ የማትጥል ከተማ እና ሦስት የመጀመሪያ ቋንቋዎች
አሶሳ በዓመት በአማካይ 1,236 ሚሊሜትር ዝናብ ታገኛለች፤ በጣም እርጥብ ወራት ኦገስት (237 ሚሊሜትር) እና ጁላይ (234 ሚሊሜትር) ናቸው። ጃንዋሪ ደግሞ በአማካይ ዝናብ የለውም፤ ዲሴምበርም ሁለት ሚሊሜትር ብቻ ነው። ስለዚህ የገና ሰሞን ደረቅ ነው። በ1994 ቆጠራ የመጀመሪያ ቋንቋቸው ኦሮምኛ የሆነ 44.42 በመቶ፣ አማርኛ የሆነ 31.53 በመቶ፣ በርታ የሆነ ደግሞ 15.98 በመቶ ነበሩ። የዕለታዊ ከፍተኛ ሙቀት በአማካይ 28.2 ዲግሪ ሴልሺየስ ነው።
የዛሬ ወጎች
- የ43 ቀን ጾመ ነቢያት: የኦርቶዶክስ ምእመናን ከኖቬምበር 25 ጀምሮ ሥጋ፣ ወተትና እንቁላል ሳይበሉ ይጾማሉ፤ በገና ቀን ጾሙን ይፈታሉ።
- የገና ዋዜማ የሌሊት አገልግሎት: ከምሽቱ 6:00 እስከ ሌሊቱ 3:00 የሚደርስ አገልግሎት ይደረጋል፤ ምእመናን የቤተ ክርስቲያኑን ዙሪያ እየዞሩ ይሄዳሉ።
- ነጭ የጥጥ ነጠላ: ምእመናን ለገና ዋዜማ አገልግሎት ነጭ ባህላዊ የጥጥ ልብስ ይለብሳሉ።
- የገና ጨዋታ: ሩር የተባለ የእንጨት ኳስ በእንጨት በትር የሚመታበት ጨዋታ ነው፤ በገጠር አሁንም ይጫወታል።
- ማዕድ ማካፈል: ቤተሰቦች ፍየል ወይም ከብት አርደው ከዘመድና ከጎረቤት ጋር ይካፈላሉ።
- የቡና ሥነ ሥርዓት: ቡና እየተፈላ ቤተሰብና እንግዶች አብረው የሚቀመጡበት የበዓሉ ወግ ነው።
ለልጆች አስገራሚ እውነታ
አሶሳ ቀድሞ «ኢንዚንግ» ትባል ነበር፤ በጃንዋሪ ደግሞ በአማካይ አንድ ጠብታ ዝናብ እንኳ አይጥልባትም።
በአሶሳ ስለ ገና የሚነሱ ጥያቄዎች
በአሶሳ ገና መቼ ይከበራል?
በአሶሳ ገና ጃንዋሪ 7 ይከበራል፤ ይህም በኢትዮጵያ አቆጣጠር ታኅሣሥ 29 ነው። ገናን የኦርቶዶክስ፣ የፕሮቴስታንትና የካቶሊክ ክርስቲያኖች በኢትዮጵያ ያከብራሉ። የ2026 የአሶሳ የገና ዝግጅቶች በኖቬምበር መጨረሻ ይታከላሉ፤ ቀኖቹ እስከዚያ አልተረጋገጡም።
አሶሳ በኢትዮጵያ የት ትገኛለች?
አሶሳ በምዕራብ ኢትዮጵያ የቤንሻንጉል ጉሙዝ ክልልና የአሶሳ ዞን ዋና ከተማ ናት። ከባሕር ጠለል በላይ 1,570 ሜትር ላይ ትገኛለች፤ በአሶሳ ወረዳ ውስጥ ትልቋ ሰፈራ ናት። ልጆች በካርታ ላይ ከአዲስ አበባ ወደ ምዕራብ እየተከተሉ ሊያገኟት ይችላሉ።
አሶሳ ቀድሞ ምን ስም ነበራት?
አሶሳ ቀድሞ «ኢንዚንግ» ትባል ነበር። ይህ የቆየ ስም በከተማዋ ታሪክ ውስጥ ይጠቀሳል። ልጆች ከተማቸው ሌላ ስም እንደነበራት ሲሰሙ ይደነቃሉ፤ ዛሬ ግን ሁሉም አሶሳ ብሎ ይጠራታል።
በአሶሳ ስንት በመቶው ኦርቶዶክስ ነው?
በ1994 ቆጠራ ከአሶሳ ነዋሪዎች 54.92 በመቶ ኦርቶዶክስ፣ 14.89 በመቶ ፕሮቴስታንት፣ 29.75 በመቶ ሙስሊም ነበሩ። ቁጥሩ የቆየ ቆጠራ ስለሆነ ዛሬ ትንሽ ሊለያይ ይችላል። ገና በአሶሳ ከጎረቤቶች ጋር አብሮ የሚኖር ማኅበረሰብ በዓል ነው።
በአሶሳ ምን ቋንቋዎች ይነገራሉ?
በ1994 ቆጠራ የአሶሳ ነዋሪዎች የመጀመሪያ ቋንቋ ኦሮምኛ 44.42 በመቶ፣ አማርኛ 31.53 በመቶ፣ በርታ 15.98 በመቶ፣ ትግርኛ 4.43 በመቶ ነበር። ስለዚህ በአሶሳ የገና ሰላምታ በተለያዩ ቋንቋዎች ሊሰማ ይችላል።
በአሶሳ የሚኖሩት የትኞቹ ሕዝቦች ናቸው?
በ1994 ቆጠራ የአሶሳ ነዋሪዎች ኦሮሞ 41.19 በመቶ፣ አማራ 29.93 በመቶ፣ በርታ 17.39 በመቶ፣ ትግራይ 5.43 በመቶ ነበሩ። ሌሎችም ሕዝቦች አሉ። ከተማዋ የብዙ ሕዝቦች መኖሪያ ናት፤ ልጆች ይህን ሲሰሙ የተለያዩ ጎረቤቶቻቸውን ያስባሉ።
በጃንዋሪ በአሶሳ ዝናብ ይዘንባል?
በአሶሳ ጃንዋሪ በአማካይ ዝናብ የለውም፤ ዲሴምበር ደግሞ ሁለት ሚሊሜትር ያህል ብቻ ነው። ዓመታዊው ዝናብ 1,236 ሚሊሜትር ሲሆን የሚዘንበው በጁላይና ኦገስት ነው። ስለዚህ የገና ሰሞን ደረቅ ሲሆን ልጆች ከቤት ውጭ ለመጫወት ይመቻቸዋል።
የአሶሳ የአየር ንብረት ምን ዓይነት ነው?
አሶሳ ሞቃታማ የሳቫና የአየር ንብረት አላት። የዕለታዊ ከፍተኛ ሙቀት በአማካይ 28.2 ዲግሪ ሴልሺየስ፣ ዝቅተኛው 15.1 ዲግሪ ነው። በዲሴምበርና በጃንዋሪ አየሩ ደረቅ ሲሆን ዝናቡ በጁላይና በኦገስት ይበዛል። ስለዚህ ለገና ቀላል የጥጥ ልብስ ይበቃል።
በጾመ ነቢያት ወቅት የማይበሉት ምግቦች የትኞቹ ናቸው?
በጾመ ነቢያት የሚጾሙ ሰዎች ሥጋ፣ ወተት፣ እንቁላልና ሌሎች ከእንስሳት የሚገኙ ምግቦችን አይበሉም። ስለዚህ ምግቡ ሙሉ በሙሉ ከዕፅዋት የተገኘ ይሆናል። በገና ቀን ግን ቤተሰብ በጋራ የሚበላውን ማዕድ ያዘጋጃል።
በገና ዋዜማ ነጭ ነጠላ ለምን ይለበሳል?
ነጠላ ቀጭን ነጭ የጥጥ ባህላዊ ልብስ ሲሆን ምእመናን ለገና ዋዜማ አገልግሎት ይለብሱታል። የባህል ልብስ ተብሎም ይጠራል። ልጆችም ከወላጆቻቸው ጋር ነጭ ልብስ ለብሰው ወደ ቤተ ክርስቲያን መሄዳቸው በዓሉን የሚያስታውስ ምልክት ነው።
የገና ዋዜማ አገልግሎት እስከ ስንት ሰዓት ይቆያል?
የገና ዋዜማ አገልግሎት ከምሽቱ 6:00 ገደማ እስከ ሌሊቱ 3:00 ድረስ (በዓለም አቀፍ አቆጣጠር) ይዘልቃል። ምእመናን በቤተ ክርስቲያኑ ዙሪያ ረዥም ዙር እየሄዱ ይሳተፋሉ። ትንንሽ ልጆች እንቅልፍ እንዳያሸንፋቸው ቀድመው እንዲያርፉ ይመከራል።
የገና ጨዋታ ምንድነው፣ እንዴት ይጫወታል?
የገና ጨዋታ ሁለት ቡድኖች ሩር የተባለ የእንጨት ኳስ ገና የተባሉ በትሮች ይዘው የሚመቱበት የሜዳ ጨዋታ ነው። ከእረኞች የመጣ ነው ተብሎ ይታሰባል። በከተማ እየቀነሰ ቢሆንም በገጠር አሁንም ይጫወታል።
የአሶሳ ልጆች የሚያውቁት የገና ጨዋታ ዳኛ ማን ይሆናል?
በገና ጨዋታ ሁለቱ ቡድኖች መሪዎቻቸውን ይመርጣሉ፤ ከተመልካቹም ሁለት አረጋውያን ዳኛ ይሆናሉ። ጨዋታው ከሰዓት በኋላ ተጀምሮ እስከ ፀሐይ መጥለቂያ ሊቆይ ይችላል። ጌታና አገልጋዩ በአንድ ሜዳ ላይ ሊጫወቱ ስለሚችሉ ማዕረግ አይታይበትም።
የገና ማዕድ ማካፈል ለምን ይደረጋል?
ከረዥም ጾም በኋላ ብዙ ቤተሰቦች ፍየል ወይም ከብት አርደው በዓሉን ከዘመድና ከጎረቤት ጋር ለመካፈል ይጠቀሙበታል። ባህላዊ ምግብም በጋራ ይበላል። ለልጆች ይህ መካፈልን የሚያስተምር ቀላል ምሳሌ ነው።
በገና ቀን የቡና ሥነ ሥርዓት ምን ሚና አለው?
የቡና ሥነ ሥርዓት የገና ክብረ በዓል የታወቀ አካል ነው። ቡና እየተጠበሰና እየተፈላ ቤተሰብና ጎረቤት አብረው ይቀመጣሉ። ትላልቆቹ እየተጨዋወቱ ሳለ ልጆች ከአጠገባቸው ተቀምጠው ይካፈላሉ፤ ይህ የበዓሉ የሰላምና የጉርብትና ምልክት ነው።
ገና ከዲሴምበር 25 የሚለየው በምን ምክንያት ነው?
ኢትዮጵያ የራሷን አቆጣጠር ትከተላለች፤ ስለዚህ ገና ጃንዋሪ 7 ይውላል። የጁሊያን አቆጣጠር ከግሪጎሪያኑ 13 ቀን ወደ ኋላ ይቀራል። ልጆች ይህን እንደ ሁለት የተለያዩ የቀን መቁጠሪያዎች ልዩነት አድርገው ሊረዱት ይችላሉ።
የአሶሳን ገና ለትንሽ ልጅ እንዴት ማስረዳት ይቻላል?
ገና የኢየሱስ ክርስቶስ የልደት በዓል እንደሆነ ይንገሩት። ከዚያ አሶሳ ቀድሞ ኢንዚንግ ትባል እንደነበር፣ ቤተሰብ ከረዥም ጾም በኋላ ተሰብስቦ እንደሚበላና ቡና እንደሚጠጣ ያጫውቱት። አጫጭር ታሪኮች ለትንንሽ ልጆች ይመቻሉ።
በ2025 ገና በኢትዮጵያ ስንት ቀን ተከበረ?
«ልደት» የተባለው የ2025 ገና ጃንዋሪ 7 ውሎ ለሦስት ቀን ቆይቷል። በላሊበላ ሺዎች የሚቆጠሩ ምእመናንና ጎብኚዎች ተሰብስበዋል፤ በአዲስ አበባ ቦሌ መድኃኔዓለም ካቴድራልም ቅዳሴ ተደርጓል። ቤተሰቦችም ከረዥም ጾም በኋላ ተሰባስበው በዓሉን አሳልፈዋል።
ገናን በኢትዮጵያ የሚያከብሩት እነማን ናቸው?
ገናን የኢትዮጵያና የኤርትራ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያናት እንዲሁም በኢትዮጵያ የሚኖሩ የፕሮቴስታንትና የካቶሊክ ማኅበረሰቦች ያከብራሉ። በአሶሳ ኦርቶዶክስና ፕሮቴስታንት ክርስቲያኖች አሉ፤ ስለዚህ በዓሉ በከተማዋ ሰፊ ማኅበረሰብ ዘንድ ይታወቃል።
የ2026 የአሶሳ የገና ዝግጅቶችን የት ማግኘት ይቻላል?
የ2026 ዝግጅቶች በኖቬምበር መጨረሻ ይጨመራሉ፤ ቀንና ቦታ እስከዚያ አልተረጋገጠም። ሲታከሉ በRally Takes the Train የአሶሳ የገና መመሪያ ላይ ይታያሉ። እስከዚያ ድረስ ይህን ታሪክ ከልጆችዎ ጋር ማንበብ ለበዓሉ ጥሩ ዝግጅት ነው።
ምንጮች
- Asosa, Wikipedia
- Ethiopian Christmas, Wikipedia
- Christmas arrives in Ethiopia, Africanews
- Unique Features of Ethiopian Christmas 'Genna', Ethiopian News Agency