ራሊ የዚህን ወቅት ዝግጅቶች እያጠና ነው
ገና ከልጆች ጋር በአላማጣ
አላማጣ ከአዲስ አበባ ወደ 600 ኪሎ ሜትር ሰሜን፣ ከመቀሌ ደግሞ 180 ኪሎ ሜትር ደቡብ ላይ በ1,520 ሜትር ከፍታ የምትገኝ ከተማ ናት። ከነዋሪዎቿ አብዛኛው የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ክርስቲያን ነው፤ ስለዚህ ገና (በትግርኛ ልደት) በሻማ ብርሃን፣ በነጭ ልብስና በታቦት ሰልፍ ይከበራል።
የ2026 የገና ዝግጅቶች በኖቬምበር መጨረሻ ይደርሳሉ
በአላማጣ የዚህን ዓመት የገና ዝግጅቶች ከእያንዳንዱ አዘጋጅ ጋር እያረጋገጥን ነው። ይመዝገቡ፣ ዝግጅቶቹ ይፋ በሚሆኑበት ቀን በኢሜይል እናሳውቅዎታለን።
ነጻ ነው። ዝግጅቶቹ ይፋ በሚሆኑበት ቀን ኢሜይል እንልክልዎታለን፣ ከዚያም በአላማጣ የሚካሄዱ አዳዲስ ዝግጅቶችን በሳምንት አንድ ጊዜ እንልካለን። በማንኛውም ጊዜ ምዝገባዎን ማቋረጥ ይችላሉ።
የአላማጣ ገና ታሪክ
በሻማ ብርሃን የሚሄደው የልደት ሰልፍ
በ2007 ቆጠራ ከአላማጣ 33,214 ነዋሪዎች ውስጥ 82 በመቶ ያህሉ የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ክርስቲያኖች ነበሩ፤ ስለዚህ ገና በከተማዋ ትልቅ ቦታ አለው። በዓሉ በአማርኛ ገና፣ በትግርኛ ልደት ይባላል፤ ቀኑም ታኅሣሥ 29 ማለትም ጃንዋሪ 7 ነው። ከኖቬምበር 25 ጀምሮ የ43 ቀን ጾም ይያዛል። በዋዜማው ሌሊት ካህናት ታቦቱን ይዘው ይወጣሉ፤ ምዕመናን ሻማ ይዘው በሰልፍ ይሄዳሉ፤ በአላማጣ መንገዶች ላይ የሚበራው የሻማ ብርሃን የልደቱን ብርሃን ያስታውሳል። አገልግሎቱ ከምሽቱ 6 ሰዓት እስከ ሌሊቱ 3 ሰዓት (በፈረንጅ ሰዓት አቆጣጠር) ሊቆይ ይችላል።
ከድንጋይ የተፈለፈሉት የላሊበላ አብያተ ክርስቲያናት
ሁሉም ቤተሰብ ወደ ሩቅ አይሄድም፤ ገና በየአካባቢው አብያተ ክርስቲያናት ይከበራል። ሆኖም በሰሜን ኢትዮጵያ የምትገኘው ላሊበላ ለገና ዋና የጉዞ መዳረሻ ናት። በዓሉ ሲደርስ የከተማዋ ነዋሪ ቁጥር ወደ እጥፍ ይጠጋል። እዚያ ካሉት አሥራ አንድ ከድንጋይ የተፈለፈሉ አብያተ ክርስቲያናት መካከል ቤተ ማርያም፣ ቤተ አማኑኤልና ቤተ ጊዮርጊስ በገና ቀን በተጓዦች ይሞላሉ። ከዓለም ቅርስነት የተመዘገበችው ይህች ከተማ ብዙ ቱሪስቶችንም ትቀበላለች፤ ቤተሰቦችም ማረፊያ አስቀድመው ያስይዛሉ። የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ክርስቲያኖች ላሊበላን ከአክሱም ቀጥሎ ካሉ ቅዱስ ከተሞች አንዷ አድርገው ይመለከቷታል።
ከጤፍና ከማሽላ ማሳ ወደ ገና ማዕድ
አላማጣ ከባሕር ጠለል በላይ 1,520 ሜትር ላይ በሁለት ዓይነት መልክዓ ምድር መካከል ትገኛለች፤ በምዕራብ ከ2,000 እስከ 3,000 ሜትር የሚደርስ ደጋ፣ በምሥራቅ ደግሞ ለእርሻ የተመቸ ሜዳ አለ። በአካባቢው ማሽላ፣ ጤፍ፣ በቆሎ፣ ጥራጥሬ፣ የቅባት እህሎች፣ አትክልትና ሥር ሰብሎች ይመረታሉ። ጤፍ ደግሞ እንጀራ የሚጋገርበት እህል ነው፤ የገናው ዶሮ ወጥ ከእንጀራ ጋር ይበላል። የኤርትራ ኦርቶዶክስ ክርስቲያኖችም በዚሁ ቀን ያከብራሉ። ሰዎች «መልካም ገና!» ብለው ይባባላሉ፤ ልጆችም አዲስ ልብስ ይለብሳሉ። ስጦታ ከመስጠት ይልቅ ቤተሰብ መሰባሰብና ሰላም ዋናዎቹ ናቸው።
የዛሬ ወጎች
- የታቦት ሰልፍ: በዋዜማው ሌሊት ካህናት ታቦቱን ይዘው ሲወጡ ምዕመናን ሻማ ይዘው ይከተላሉ።
- የ43 ቀን ጾመ ነቢያት: ከኖቬምበር 25 የሚጀምረው ጾም የእንስሳት ምርቶችን ይከለክላል፤ በገና ቀን ይፈታል።
- ነጭ ነጠላ ወይም ሀበሻ ቀሚስ: በገና ቀን ብዙዎች ነጭ ነጠላ፣ ሀበሻ ቀሚስ ወይም ጋቢ ይለብሳሉ።
- ዶሮ ወጥና እንጀራ: ጾሙ ሲፈታ በቅመም የበሰለ ዶሮ ወጥ ከእንጀራ ጋር ይቀርባል፤ ከዚያ በኋላ የቡና ሥነ ሥርዓት ይደረጋል።
- የገና ጨዋታ: በገና ቀን በጠማማ እንጨትና በኳስ የሚጫወት ባህላዊ ጨዋታ ነው።
- የላሊበላ ጉዞ: ብዙ ተጓዦች ለበዓሉ ወደ ላሊበላ አብያተ ክርስቲያናት ይሄዳሉ።
ለልጆች አስገራሚ እውነታ
አላማጣ በምዕራብ ባለ ደጋና በምሥራቅ ባለ ሜዳ መካከል ትገኛለች፤ የገናው እንጀራ የሚጋገርበት ጤፍም በአካባቢዋ ማሳዎች ይመረታል!
በአላማጣ ስለ ገና የሚነሱ ጥያቄዎች
በአላማጣ ልደት (ገና) መቼ ይከበራል?
ገና በየዓመቱ ታኅሣሥ 29 ይከበራል፤ ይህም በፈረንጆች አቆጣጠር ጃንዋሪ 7 ነው። በአላማጣ የሚኖሩ የኦርቶዶክስ ክርስቲያን ቤተሰቦች ዋዜማውን ጃንዋሪ 6 ምሽት በቤተ ክርስቲያን ያሳልፋሉ። የዘንድሮው የ2026 ዝግጅቶች ከኖቬምበር መጨረሻ ጀምሮ ይታከላሉ፤ ቀኑ ግን ከዚህ የተለየ አይሆንም። ከዚያ በፊት የ43 ቀን ጾም ከኖቬምበር 25 ጀምሮ ይቆያል፤ ልጆች ቀኖቹን በቀን መቁጠሪያ ላይ መቁጠር ይችላሉ።
አላማጣ የት ናት?
አላማጣ በሰሜን ኢትዮጵያ በትግራይ ክልል ደቡባዊ ዞን የምትገኝ ከተማ ናት። ከአዲስ አበባ ወደ 600 ኪሎ ሜትር ሰሜን፣ ከመቀሌ ደግሞ 180 ኪሎ ሜትር ደቡብ ላይ በ1,520 ሜትር ከፍታ በአውራ ጎዳና 2 ዳር ትገኛለች። ከተማዋ ሰሜንና ደቡብን በሚያገናኘው አውራ ጎዳና ላይ ስለምትገኝ በመንገደኞች ዘንድ የታወቀች ናት። ወደ ምዕራብ ደጋ፣ ወደ ምሥራቅ ሜዳ አላት።
በአላማጣ ስንት ኦርቶዶክስ ክርስቲያኖች አሉ?
በ2007 ቆጠራ መሠረት ከአላማጣ ነዋሪዎች 82.35 በመቶው የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ክርስቲያኖች ነበሩ፤ ስለዚህ ገና በከተማዋ ከፍተኛ ቦታ ይሰጠዋል። በወቅቱ ጠቅላላ ነዋሪዎቿ 33,214 ነበሩ፤ በ1994 ደግሞ 26,179 ነበሩ። ከ17 በመቶ ያህሉ ደግሞ ሙስሊሞች ናቸው፤ ሁለቱም ማኅበረሰቦች በአንድ ከተማ አብረው ይኖራሉ። ልጆች የተለያዩ በዓላትን ሲመለከቱ መከባበርን ይማራሉ።
ገና በትግርኛ ለምን ልደት ይባላል?
በትግርኛ የክርስቶስ የልደት በዓል ልደት ይባላል፤ ትርጉሙም መወለድ ማለት ነው። በአማርኛ ደግሞ ገና ወይም ጋና ይባላል። በአላማጣ ሁለቱንም ቋንቋ የሚሰሙ ልጆች የበዓሉን ሁለት ስሞች መማር ይችላሉ፤ ሁለቱም አንድ ታኅሣሥ 29ን ያመለክታሉ። በቤተሰብ ውስጥ ልጆች ሁለቱን ስሞች ከወላጆቻቸው ጋር ቢደግሙ ቋንቋቸውን በደስታ ይማራሉ። ሰዎች «መልካም ገና» ብለውም ይባባላሉ።
በገና ዋዜማ ታቦቱ ምን ያደርጋል?
በዋዜማው ሌሊት ካህናት ታቦትን ይዘው ይወጣሉ፤ ታቦት የቃል ኪዳኑ ታቦት ምሳሌ የሆነ ቅዱስ ነገር ነው። ምዕመናን ሻማ ይዘው በሰልፍ ይከተሉታል። ሰልፉ ልጆች የሚያዩት ብርሃን የተሞላ ትዕይንት ሲሆን በዓሉን የሚያስታውስ ልዩ ሥነ ሥርዓት ነው። በዚያ ሌሊት ሰዎች ሻማቸውን ይዘው ቤተ ክርስቲያኑን ዙሪያውን ይዞራሉ፤ ጎህ እስኪቀድ ዝማሬ ይቀጥላል።
በሰልፉ ላይ ሻማ ምን ያመለክታል?
በዋዜማው ሰልፍ ላይ የሚያዝ ሻማ የክርስቶስ ልደት ያመጣውን ብርሃን ያመለክታል። ምዕመናን ሻማ ይዘው ካህናትን ይከተላሉ። ለትንንሽ ልጆች ሻማን እንደ ትንሽ ብርሃን ማስረዳት ይቻላል፤ ደህንነትን ለመጠበቅ ግን ወላጆች ሻማውን እንዲይዙ ይመከራል። ሻማው ልጆች ስለ ብርሃንና ስለ ተስፋ ለማሰብ ቀላል ምልክት ነው። ልጆች ብርሃኑን በአክብሮት ይመለከታሉ።
የገና ዋዜማ አገልግሎት ምን ያህል ጊዜ ይቆያል?
የዋዜማው ሌሊት አገልግሎት በአብዛኛው ከምሽቱ 6 ሰዓት እስከ ሌሊቱ 3 ሰዓት (በፈረንጅ ሰዓት አቆጣጠር) ይቆያል። ዝማሬና ጸሎት ዋናው ነው፤ ምዕመናን ቤተ ክርስቲያኑን ዙሪያውን በረጅም ሰልፍ ይዞራሉ። ለትንንሽ ልጆች ረጅም ስለሆነ ወላጆች የሚመቻቸውን ክፍል መምረጥ ይችላሉ። አንዳንድ ሰዎች በሌሊቱ ውስጥ ከአንድ ቤተ ክርስቲያን ወደ ሌላ በእግራቸው ሄደው በብዙ አገልግሎቶች ይካፈላሉ።
ጾመ ነቢያት መቼ ይጀምራል፣ መቼስ ያበቃል?
ጾመ ነቢያት የ43 ቀን ጾም ሲሆን ከኖቬምበር 25 ይጀምራል፤ በገና ቀን ይፈታል። በጾሙ ወቅት ስጋ፣ ወተትና እንቁላልን የመሳሰሉ የእንስሳት ምርቶች አይበሉም። ብዙ ሰዎች በቀን አንድ ጊዜ ብቻ ይመገባሉ፤ ልጆች ግን እንደ ቤተሰቡ ልማድ ይመገባሉ። ጾሙ ሲፈታ የበዓል ድግስ ይደረጋል፤ ብዙ ቤተሰቦች በግ ወይም ፍየል ያርዳሉ፤ ዝግጅቱም ከሳምንታት በፊት ይጀምራል።
በገና ቀን ሰዎች ምን ይለብሳሉ?
በገና ቀን ብዙ ሰው ነጭና ቢዥ ቀለም ያላቸው ባህላዊ ልብሶችን ይለብሳል። ሴቶች ሀበሻ ቀሚስ፣ ወንዶች ደግሞ ጋቢ ወይም ነጠላ ሊለብሱ ይችላሉ። ነጠላ ጫፉ በቀለም ያሸበረቀ ቀጭን ነጭ የጥጥ ልብስ ነው። ልጆችም አዲስ ልብስ ሲለብሱ ይደሰታሉ። በትላልቅ ከተሞች ያሉ ሰዎች ወደ ቤተ ክርስቲያን ምዕራባዊ ልብስ ሊለብሱ ይችላሉ፤ በበዓሉ ቀን ግን ባህላዊ ልብስ በብዛት ይታያል።
ላሊበላ ለምን ታዋቂ ነው?
ላሊበላ በሰሜን ኢትዮጵያ የምትገኝ ከድንጋይ የተፈለፈሉ አሥራ አንድ አብያተ ክርስቲያናት ያሏት ከተማ ናት፤ በዩኔስኮ የዓለም ቅርስነት ተመዝግባለች። ከአክሱም ቀጥሎ ከኢትዮጵያ ቅዱስ ከተሞች አንዷ ተብላ ትገለጻለች። በገና ጊዜ ብዙ ምዕመናንና ጎብኚዎች ይሄዳሉ። ወደ ላሊበላ ለመሄድ ለሚፈልጉ ቤተሰቦች ከበዓሉ ቀድመው ጉዞ ማቀድ ጠቃሚ ነው።
ቤተ ጊዮርጊስ ምንድን ነው?
ቤተ ጊዮርጊስ በላሊበላ ከሚገኙት አሥራ አንድ ከድንጋይ የተፈለፈሉ አብያተ ክርስቲያናት አንዱ ነው። ከቤተ ማርያምና ከቤተ አማኑኤል ጋር በገና ቀን በተጓዦች ይሞላል። ልጆች ከአንድ ትልቅ ድንጋይ ውስጥ ሙሉ ቤተ ክርስቲያን መፈልፈሉን ሲሰሙ ይገረማሉ። ቤተ ጊዮርጊስ በላሊበላ ካሉት አብያተ ክርስቲያናት መካከል ከሁሉም በብዛት ከሚታወቁት አንዱ ነው።
በገና ወቅት ላሊበላ ለምን ይጨናነቃል?
በገና ጊዜ ላሊበላ ብዙ ምዕመናንና ጎብኚዎችን ትቀበላለች፤ የነዋሪዎቿ ቁጥር ወደ እጥፍ ይጠጋል። ስለዚህ ማረፊያን አስቀድሞ ማስያዝ ይመከራል። ሁሉም ቤተሰብ ወደዚያ መሄድ አይችልም፤ ገና በመላ አገሪቱ በየአካባቢው አብያተ ክርስቲያናት ይከበራል። ለትንንሽ ልጆች ብዙ ሰው በሚሰበሰብበት ቦታ መሄድ አድካሚ ሊሆን ስለሚችል የአካባቢዎን ቤተ ክርስቲያን መምረጥ ቀላል ነው።
በአላማጣ አካባቢ ምን ዓይነት ሰብሎች ይመረታሉ?
በአላማጣ አካባቢ ማሽላ፣ ጤፍ፣ በቆሎ፣ ጥራጥሬ፣ የቅባት እህሎች፣ አትክልትና ሥር ሰብሎች ይመረታሉ። የእርሻ ሥራ የአካባቢው ዋና ሥራ ስለሆነ ብዙ ቤተሰብ ከመሬት ይተዳደራል። ጤፍ ለእንጀራ ዋና እህል ስለሆነ ከገና ዶሮ ወጥ ጋር ባለው ማዕድ ላይ ትልቅ ቦታ አለው።
የአላማጣ መልክዓ ምድር ምን ይመስላል?
አላማጣ ሁለት ዓይነት መልክዓ ምድር አላት። በምዕራብ ከ2,000 እስከ 3,000 ሜትር የሚደርሱ ተዳፋት ደጋዎች አሉ፤ በምሥራቅ ደግሞ ከ1,450 እስከ 1,750 ሜትር ከፍታ ያለው ሜዳ ለእርሻ ተስማሚ ነው። ከተማዋ ራሷ 1,520 ሜትር ከፍታ ላይ ትገኛለች። ይህ ልዩነት ለእርሻ ሥራ ተስማሚ ነው፤ ልጆች ደጋና ሜዳ ምን እንደሆኑ በካርታ ላይ ሊያዩ ይችላሉ።
በአላማጣ ስንት ሰው ይኖራል?
በ2007 ቆጠራ አላማጣ 33,214 ነዋሪዎች ነበሯት፤ 16,140 ወንዶችና 17,074 ሴቶች። በ1994 ቆጠራ ደግሞ 26,179 ነበሩ፤ ስለዚህ ከተማዋ በእነዚያ ዓመታት አድጋለች። ከነዋሪዎቹ አብዛኛው ክርስቲያን ሲሆን ወደ 17 በመቶ የሚሆኑት ደግሞ ሙስሊሞች ናቸው። የገና በዓል በከተማዋ ከሚከበሩ ዋና በዓላት አንዱ ነው።
በገና ቀን በአላማጣ ምን ምግብ ይዘጋጃል?
ዋናው የገና ምግብ ዶሮ ወጥ ከእንጀራ ጋር ነው፤ በበርበሬና በቅቤ ቀስ ብሎ ይበስላል። ብዙ ቤተሰቦች ክትፎና ጥብስ ያዘጋጃሉ፤ ከዚያም የቡና ሥነ ሥርዓት ይደረጋል። ጾሙ የሚፈታው በገና ቀን ንጋት ላይ ቀለል ባለ ምግብ ነው፤ ድግሱ ከዚያ በኋላ ይቀርባል።
በአላማጣ ያሉ ልጆች በገና ቀን ምን ያደርጋሉ?
ልጆች በገና ቀን አዲስ ልብስ ይለብሳሉ፤ ከቤተሰብ ጋር ወደ ቤተ ክርስቲያን ይሄዳሉ፤ ጾሙ ከተፈታ በኋላ ድግስ ይመገባሉ። የገና ጨዋታም በበዓሉ ቀን ይጫወታል፤ በአብዛኛው ወንዶችና ወጣቶች በጠማማ እንጨትና በኳስ ይጫወታሉ። ስጦታ ዋናው አይደለም፤ ቤተሰብ መሰባሰብ ዋናው ነው። ስለዚህ ልጆች ከጧት እስከ ማታ በቤተሰባቸው ሞቅ ያለ ጊዜ ያሳልፋሉ።
በአላማጣ የሌላ እምነት ተከታይ ጎረቤቶች በገና ቀን ምን ያደርጋሉ?
በአላማጣ ወደ 17 በመቶ የሚሆኑ ነዋሪዎች ሙስሊሞች ናቸው። በገና ቀን ጎረቤቶች እርስ በርሳቸው መልካም ምኞት ሊለዋወጡ ይችላሉ። ለልጆች ሌሎች የሚያከብሩትን በዓል በአክብሮት መመልከት ጥሩ ትምህርት ነው፤ ሁሉም ቤተሰብ የራሱን እምነት በሰላም ያከብራል። ይህ ደግሞ ጎረቤትን ማክበርን ለልጆች ለማስተማር ጥሩ አጋጣሚ ነው።
በአላማጣ የገና ገበያ አለ?
በአላማጣ ገና በዋናነት የሚከበረው በቤተ ክርስቲያንና በቤት ውስጥ ነው። ከበዓሉ በፊት ቤተሰቦች ለማዕዱ የሚሆን ዶሮ፣ ቅመምና እህል ይገዛሉ፤ ከተማዋ በማሽላ፣ በጤፍና በአትክልት የሚታወቅ የእርሻ አካባቢ መሃል ናት። የ2026 ዝግጅቶች በኖቬምበር መጨረሻ ወደ Rally Takes the Train የአላማጣ የገና መመሪያ ይታከላሉ።
በአላማጣ የ2026 የገና ዝግጅቶችን የት ማግኘት እችላለሁ?
የ2026 የገና ዝግጅቶች በኖቬምበር መጨረሻ ወደ Rally Takes the Train የአላማጣ የገና መመሪያ ይታከላሉ። እስከዚያ ድረስ ቀንና ቦታ ስላልተረጋገጠ ምንም ቀን አናሳውቅም። በዓሉ ራሱ ታኅሣሥ 29 ማለትም ጃንዋሪ 7 እንደሚከበር ማወቅና ከልጆች ጋር ስለ ወጉ ማንበብ ይቻላል።
ምንጮች
- Alamata, Wikipedia
- Ethiopian Christmas, Wikipedia (mirror)
- From Processions to Price Tags: The Dual Story of Genna, The Reporter Ethiopia
- Ganna: Celebrating Christmas in Ethiopia, What's Out Addis
- Photos: Orthodox Ethiopians gather at Lalibela for Christmas, Africanews
- Ethiopian Christmas, Ethiopian Calendar