ራሊ የዚህን ወቅት ዝግጅቶች እያጠና ነው
ገና ከልጆች ጋር በአምቦ
አምቦ ከአዲስ አበባ በስተ ምዕራብ በ2,101 ሜትር ከፍታ ላይ የምትገኝ፣ ከ1930 ጀምሮ የታሸገ ማዕድን ውሃ በማምረት የምትታወቅ የምዕራብ ሸዋ ዞን ዋና ከተማ ናት። ገና በአምቦ የቤተሰብ ማዕድ፣ የቡና ሥነ ሥርዓትና የቤተ ክርስቲያን ቀን ነው።
የ2026 የገና ዝግጅቶች በኖቬምበር መጨረሻ ይደርሳሉ
በአምቦ የዚህን ዓመት የገና ዝግጅቶች ከእያንዳንዱ አዘጋጅ ጋር እያረጋገጥን ነው። ይመዝገቡ፣ ዝግጅቶቹ ይፋ በሚሆኑበት ቀን በኢሜይል እናሳውቅዎታለን።
ነጻ ነው። ዝግጅቶቹ ይፋ በሚሆኑበት ቀን ኢሜይል እንልክልዎታለን፣ ከዚያም በአምቦ የሚካሄዱ አዳዲስ ዝግጅቶችን በሳምንት አንድ ጊዜ እንልካለን። በማንኛውም ጊዜ ምዝገባዎን ማቋረጥ ይችላሉ።
የአምቦ ገና ታሪክ
የአምቦ ውሃ ከ1930 እና የ1933 የመዝናኛ ከተማ
አምቦ በኦሮሚያ ክልል የምዕራብ ሸዋ ዞን ዋና ከተማ ናት፤ ከአዲስ አበባ በስተ ምዕራብ ትገኛለች። እ.ኤ.አ. በ1930 በአምቦ ሰንከሌ ከሚገኝ የሞቀ ማዕድን ምንጭ ውሃ ማሸግ ተጀመረ፤ በ1933 ደግሞ አምቦ የመታጠቢያ ቤቶችና ሆቴሎች ያሏት የመዝናኛ ቦታ ሆና ነበር። በ2007 ቆጠራ ከነዋሪዎቿ 65 በመቶ ኦርቶዶክስ፣ 27 በመቶ ደግሞ ፕሮቴስታንት ነበሩ። ገና በኦርቶዶክስ፣ በፕሮቴስታንትና በካቶሊክ ማኅበረሰቦች ጃንዋሪ 7 ይከበራል።
ዶሮ ወጥ፣ እንጀራ እና ልጆች የሚያፈሉት ቡና
በአምቦ ቤተሰቦች በገና ጠዋት ቀድመው ወደ ቤተ ክርስቲያን ይሄዳሉ፤ ከዚያ ሲመለሱ ዶሮ ወጥ፣ ዳቦና ቡና ይቀርባል። ዶሮ ወጥ በርበሬና ንጥር ቅቤ ተጨምሮበት በቀስታ የሚበስል ሲሆን በእንጀራ ይበላል። አንዳንድ ቤተሰቦች ደግሞ በበርበሬ የተቀመመ የበግ ወጥ ያቀርባሉ። ልጆች ለታላላቆቻቸው ቡና በማፍላት ይረዳሉ። ጎረቤት ልጆች ደግሞ በአንድ ላይ ድብብቆሽ ይጫወታሉ።
ዌንጪ ሐይቅ፣ ሦስት ፏፏቴዎች እና የሳምንት ሦስት ቀን ገበያ
ከአምቦ በስተደቡብ የዌንጪ ተራራ ይገኛል፤ በራሱ ላይ የሐይቅ ጉድጓድ ያለው ተራራ ነው። በአቅራቢያው ጉደር፣ ተልተሌ እና ሑሉቃ የተባሉ ፏፏቴዎች አሉ። የከተማዋ የገበያ ቀናት ማክሰኞ፣ ሐሙስና ቅዳሜ ናቸው። የአምቦ ማዕድን ውሃ በኢትዮጵያ ተወዳጅ ከሆኑ ምርቶች አንዱ ነው ተብሎ ይነገራል፤ ውሃው በምንጩ በተፈጥሮ በካርቦን ዳይኦክሳይድ ይሞላል። ከተማዋ ደግሞ የአምቦ ዩኒቨርሲቲ መኖሪያ ናት።
የዛሬ ወጎች
- የጠዋት ቤተ ክርስቲያን ጉዞ: ቤተሰቦች በገና ጠዋት ቀድመው ወደ ቤተ ክርስቲያን ይሄዳሉ።
- ዶሮ ወጥ: በርበሬና ንጥር ቅቤ ያለበት የዶሮ ወጥ በእንጀራ የሚበላ የገና ማዕድ ዋና ምግብ ነው።
- በግ ወጥ: አንዳንድ ቤተሰቦች ከዶሮ ወጥ ሌላ በበርበሬ የተቀመመ የበግ ወጥ ያቀርባሉ።
- የልጆች ቡና: ልጆች ለታላላቆቻቸው ቡና በማፍላት ይረዳሉ።
- የልጆች ድብብቆሽ: የጎረቤት ልጆች በበዓሉ ወቅት በአንድ ላይ ድብብቆሽ ይጫወታሉ።
- ነጭ የጥጥ ሸማ: ሰዎች ጫፉ ላይ ባለ ቀለም መስመር ያለው ቀጭን ነጭ የጥጥ ሸማ ይለብሳሉ።
ለልጆች አስገራሚ እውነታ
የአምቦ ውሃ ከ1930 ጀምሮ ይታሸጋል፤ ከምንጩ ሲወጣ ራሱ በተፈጥሮ ይፈናጠራል፤ ምክንያቱም ካርቦን ዳይኦክሳይድ በውስጡ አለ።
በአምቦ ስለ ገና የሚነሱ ጥያቄዎች
በአምቦ ገና መቼ ይከበራል?
ገና በኢትዮጵያ ጃንዋሪ 7 ይከበራል፤ ይህ ቀን በኢትዮጵያ አቆጣጠር ታኅሣሥ 29 ነው። ኦርቶዶክስ፣ ፕሮቴስታንትና ካቶሊክ ማኅበረሰቦች በዓሉን ያከብራሉ። የ2026 የአምቦ የገና ዝግጅቶች በኖቬምበር መጨረሻ ይታከላሉ፤ ቀኖቹ እስከዚያ አልተረጋገጡም።
አምቦ የት ትገኛለች?
አምቦ በመካከለኛው ምዕራብ ኢትዮጵያ በኦሮሚያ ክልል የምዕራብ ሸዋ ዞን ዋና ከተማ ናት፤ ከአዲስ አበባ በስተ ምዕራብ ትገኛለች። ከባህር ወለል በላይ 2,101 ሜትር ከፍታ አላት። ከተማዋ በማዕድን ውሃዋና በአምቦ ዩኒቨርሲቲ ትታወቃለች።
የአምቦ ውሃ መቼ ታሸገ?
የአምቦ ማዕድን ውሃ ማሸግ በ1930 ተጀመረ። ውሃው ከአዲስ አበባ ወደ 130 ኪሎ ሜትር ርቆ ከሚገኘው ከአምቦ ሰንከሌ የሞቀ ማዕድን ምንጭ ይወጣል። ዛሬ በኢትዮጵያ በጣም ተወዳጅ ከሚባሉ የታሸጉ ውሃዎች አንዱ ነው ተብሎ ይነገራል።
የአምቦ ውሃ ለምን ይፈናጠራል?
የአምቦ ውሃ በምንጩ ላይ በተፈጥሮ በካርቦን ዳይኦክሳይድ ይሞላል፤ ስለዚህ ጋዝ ሳይጨመርበት ይፈናጠራል። ልጆች ይህን ሲሰሙ ይገረማሉ፤ ውሃው ከመሬት ሲወጣ እንደ ሶዳ እንደሚፈናጠር መገመት ያስደስታቸዋል።
በ1933 አምቦ ምን ዓይነት ቦታ ነበረች?
እ.ኤ.አ. በ1933 አምቦ የመታጠቢያ ቤቶችና ሆቴሎች ያሏት የመዝናኛ ቦታ ሆና ነበር። ከዚያ ቀደም ብሎ በ1930ዎቹ መጀመሪያ ማህተመ ሥላሴ ወልደ መስቀል በከተማዋ አቅራቢያ የእርሻ ጣቢያ አቋቁመው ነበር። ከተማዋ ለዘመናት ዝናዋን ያገኘችው በሞቀ ምንጯ ነው።
በአምቦ ስንቱ ሰው ፕሮቴስታንት ነው?
በ2007 ቆጠራ የአምቦ ነዋሪዎች 65.18 በመቶ ኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ክርስቲያኖች ሲሆኑ 27.45 በመቶ ፕሮቴስታንት ነበሩ። ስለዚህ ገና በኦርቶዶክስ ቤተሰቦችም በፕሮቴስታንት ቤተሰቦችም ዘንድ የሚከበር በዓል ነው።
የዌንጪ ተራራ ምንድነው?
ዌንጪ ከአምቦ በስተደቡብ የሚገኝ ተራራ ሲሆን በጉድጓዱ ውስጥ ሐይቅ አለው። በአካባቢው ጉደር፣ ተልተሌ እና ሑሉቃ የተባሉ ፏፏቴዎች ይገኛሉ። ከአምቦ ከተማ ጋር ያለው ቅርበት ለቤተሰብ የተፈጥሮ ጉዞ ሲታሰብ ዋና መስህብ ያደርገዋል።
የአምቦ ገበያ ቀናት መቼ ናቸው?
የአምቦ የገበያ ቀናት ማክሰኞ፣ ሐሙስና ቅዳሜ ናቸው። ቤተሰቦች ለበዓል የሚያስፈልጋቸውን እቃ በእነዚህ ቀናት ሊገዙ ይችላሉ። ስለ 2026 የገና ገበያ ልዩ ዝግጅት ገና የተረጋገጠ ነገር የለም፤ መረጃው ሲገኝ በመመሪያው ይታከላል።
አምቦ ዩኒቨርሲቲ የት ነው?
አምቦ ዩኒቨርሲቲ በአምቦ ከተማ ውስጥ ይገኛል። ከተማዋ አምቦ ኮምፕሬሄንሲቭ ሲኒየር ሁለተኛ ደረጃ ትምህርት ቤትም አላት፤ ይህ ትምህርት ቤት በቤተ መጻሕፍቱና በላቦራቶሪው ይታወቃል፤ በ2006 50ኛ ዓመቱን አክብሯል። ትምህርት ቤቶችና ዩኒቨርሲቲው የከተማዋን ወጣት ሕዝብ ይገልጻሉ።
የገና ማዕድ ዋና ምግብ ምንድነው?
የገና ማዕድ ማዕከል ዶሮ ወጥ ነው። በርበሬና ንጥር ቅቤ ተጨምሮበት በቀስታ ይበስላል፤ በእንጀራም ይበላል። ማዕዱ ከ43 ቀን ጾም በኋላ ስለሚመጣ ቤተሰቦች በደስታ ይሰበሰቡበታል። ልጆች ለዚህ ማዕድ በተለይ በጉጉት ይጠብቃሉ።
ከዶሮ ወጥ ሌላ በገና ምን ወጥ ይበስላል?
አንዳንድ ቤተሰቦች ከዶሮ ወጥ ሌላ የበግ ወጥ ያበስላሉ። የበግ ወጥ በርበሬ የተቀመመ ሲሆን በእንጀራ ይበላል። ምርጫው በቤተሰቡ አቅምና ልማድ የሚወሰን ነው፤ ቁም ነገሩ ከጾም በኋላ በአንድነት መመገብ ነው።
ልጆች በገና ቀን ምን ያደርጋሉ?
ልጆች በገና ቀን ለታላላቆቻቸው ቡና በማፍላት ይረዳሉ፤ ከጎረቤት ልጆች ጋር ድብብቆሽ ይጫወታሉ። በኢትዮጵያ ሰሜናዊ ገጠር ወንዶች ልጆች ደግሞ ከእንጨት ኳስ ጋር የገና ጨዋታ ይጫወታሉ፤ ይህ ጨዋታ የሚጫወተው በገና ጊዜ ብቻ ነው።
በገና ጠዋት ቤተሰቦች ምን ያደርጋሉ?
ቤተሰቦች በገና ጠዋት ቀድመው ወደ ቤተ ክርስቲያን ይሄዳሉ። በዓሉ ላይ አገልግሎቶች ሌሊቱን ሙሉ ሊቆዩ ይችላሉ፤ አንዳንድ ምእመናንም ከአንዱ ቤተ ክርስቲያን ወደ ሌላው ይዘዋወራሉ። ከአገልግሎቱ በኋላ ቤተሰብ ተሰብስቦ ዶሮ ወጥና ቡና ያቀርባል።
ሸማ ምንድነው?
ሸማ ወይም ነጠላ ጫፉ ላይ ባለ ቀለም መስመር ያለው ቀጭን ነጭ የጥጥ ጨርቅ ነው። ኢትዮጵያውያን በገና ቀን የሚለብሱት ባህላዊ ልብስ ነው። ብዙ ሰዎች ይህን ነጭ ልብስ በገና ዋዜማ ይለብሳሉ።
የአምቦ ውሃ ምንጭ ከአዲስ አበባ ምን ያህል ይርቃል?
የአምቦ ሰንከሌ የሞቀ ማዕድን ምንጭ ከአዲስ አበባ ወደ 130 ኪሎ ሜትር ይርቃል። ውሃው የሚታሸገው ከከተማዋ ውጭ ነው፤ ስለዚህ ምንጩ ከአምቦ መሃል ትንሽ ራቅ ብሎ ይገኛል።
ለትንሽ ልጅ የአምቦን ገና እንዴት ማስረዳት ይቻላል?
በመጀመሪያ የአምቦ ውሃ ከመሬት ሲወጣ ራሱ እንደሚፈናጠር ይንገሩት። ከዚያ ገና የኢየሱስ ልደት ቀን እንደሆነ፣ ቤተሰቡ በጠዋት ወደ ቤተ ክርስቲያን ሄዶ ተመልሶ ዶሮ ወጥ እንደሚበላ እና ልጆችም ቡና በማፍላት እንደሚረዱ ያጫውቱት። አጭር ታሪክ ለሁሉም ዕድሜ ይመቻል።
የአምቦ ቤተሰቦች ከገና በፊት የሚጾሙት ጾም ምን ይባላል?
ጾሙ ጾመ ነቢያት ይባላል፤ ለ43 ቀናት ይቆያል። ኖቬምበር 25 ይጀምራል፤ ሥጋና ወተት ከአመጋገብ ይወጣሉ። ጾሙ ሲያልቅ የገና ማዕድ ትልቅ ደስታ ነው፤ ስለዚህ ማዕዱ በአምቦ ቤተሰቦች ዘንድ በጉጉት ይጠበቃል።
በአምቦ የሚገኘው ማዕድን ውሃ ብራንድ ምንድነው?
የአምቦ ማዕድን ውሃ ከተማዋ ስሟን የሰጠችው የታሸገ ውሃ ነው፤ ብዙ ሰዎች እሱን በኢትዮጵያ በጣም የታወቀ ብራንድ ብለው ይጠሩታል። በ1930 ማሸግ የጀመረ ሲሆን ከሞቀ ምንጭ የሚመጣ ተፈጥሮአዊ ጋዝ ያለው ውሃ ነው።
በገና ዋዜማ በቤተ ክርስቲያን ምን ይደረጋል?
በኦርቶዶክስ አብያተ ክርስቲያናት የገና ዋዜማ አገልግሎት ከምሽቱ 6:00 አካባቢ ተጀምሮ እስከ ሌሊቱ 3:00 ድረስ ሊቆይ ይችላል። ምእመናን በቤተ ክርስቲያኑ ዙሪያ ረዥም ክብ ሆነው ይዞራሉ። በማግሥቱ ጠዋት ቤተሰቦች ወደ ቤት ተመልሰው ማዕድ ይቀርባሉ።
የ2026 የአምቦ የገና ዝግጅቶችን የት ማግኘት እችላለሁ?
የ2026 ዝግጅቶች በኖቬምበር መጨረሻ ይጨመራሉ፤ እስከዚያ ቀን ወይም ቦታ አልተረጋገጠም። ሲጨመሩ በRally Takes the Train የአምቦ የገና መመሪያ ላይ ይታያሉ። እስከዚያ ድረስ ልጆችዎ ዶሮ ወጥ እና የአምቦ ውሃ ታሪኮችን ሊያነቡ ይችላሉ።
ምንጮች
- Ambo, Ethiopia, Wikipedia
- Ambo Mineral Water, Wikipedia
- Children tell us how they celebrate Christmas in Ethiopia, Children Believe
- Gena (Ethiopian Festivals), Ethiopian Festivals
- Ethiopian Christmas, Wikipedia