ራሊ የዚህን ወቅት ዝግጅቶች እያጠና ነው
ገና ከልጆች ጋር በአዲስ አበባ
አዲስ አበባ ከባሕር ጠለል በላይ 2,355 ሜትር ላይ ትገኛለች፤ ከአፍሪካ ዋና ከተሞች ሁሉ ከፍተኛዋ ናት። በገና ዋዜማ ደግሞ ከተማዋ በሻማ ብርሃን ትሞላለች፤ ካህናት ታቦት ይዘው ይወጣሉ፤ ልጆችም አዲስ ልብስ ለብሰው ከቤተሰብ ጋር ይሄዳሉ።
የ2026 የገና ዝግጅቶች በኖቬምበር መጨረሻ ይደርሳሉ
በአዲስ አበባ የዚህን ዓመት የገና ዝግጅቶች ከእያንዳንዱ አዘጋጅ ጋር እያረጋገጥን ነው። ይመዝገቡ፣ ዝግጅቶቹ ይፋ በሚሆኑበት ቀን በኢሜይል እናሳውቅዎታለን።
ነጻ ነው። ዝግጅቶቹ ይፋ በሚሆኑበት ቀን ኢሜይል እንልክልዎታለን፣ ከዚያም በአዲስ አበባ የሚካሄዱ አዳዲስ ዝግጅቶችን በሳምንት አንድ ጊዜ እንልካለን። በማንኛውም ጊዜ ምዝገባዎን ማቋረጥ ይችላሉ።
የአዲስ አበባ ገና ታሪክ
እቴጌ ጣይቱ የመረጡት ሸለቆና የገና ዋዜማ ሻማዎች
አዲስ አበባ እ.ኤ.አ. በ1886 በዳግማዊ ምኒልክ ተመሠረተች፤ እቴጌ ጣይቱ ከእንጦጦ ተራራ ሥር ያለውን ሸለቆ መርጠዋል። ገና በየዓመቱ ጃንዋሪ 7 (ታኅሣሥ 29) ይከበራል። ከበዓሉ በፊት የኦርቶዶክስ ክርስቲያኖች ለ43 ቀናት ጾመ ነቢያትን ይጾማሉ፤ የእንስሳት ምርት አይመገቡም። በዋዜማው ሌሊት ካህናት ታቦት ይዘው ይወጣሉ፤ ምእመናንም ሻማ ይዘው በመዞር የክርስቶስ ልደት ያመጣውን ብርሃን ያስባሉ። ቅዱስ ጊዮርጊስ ካቴድራል በ1896 ተመሠረተ፤ ቅድስት ሥላሴ ካቴድራል ደግሞ የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያን ዋና መቀመጫ ነው። ምኒልክ በ1889 ከተማዋን ዋና ከተማ አደረጓት።
ቄራና ሾላ ገበያ፣ የ2025 የገና ዝግጅት
በ2025 የገና ወቅት ከበዓሉ ቀደም ብሎ የአዲስ አበባ ገበያዎች ተጨናንቀው ነበር። ቄራ ገበያ ላይ የወለጋ ከብቶች ከ45,000 እስከ 80,000 ብር፣ የጎጃምና የጎንደር ከብቶች ደግሞ ከ50,000 እስከ 120,000 ብር ተሸጡ። ሾላ ገበያ ላይ ቅቤ በኪሎ ከ800 እስከ 950 ብር፣ በርበሬ ከ400 እስከ 480 ብር፣ ቡና ከ550 እስከ 700 ብር ነበር። ቤተሰቦች በግ፣ ፍየልና ዶሮ ገዙ። በኤግዚቢሽን ማዕከልና በሚሊኒየም አዳራሽ በተደረጉ ባዛሮች ልብስና ቅመም ተሸጠ። ልጆችም ብዙ ጊዜ አዲስ የበዓል ልብስ ያገኛሉ፤ ዋናው ነገር ግን ቤተሰብ አብሮ መሆኑ ነው።
አንድ ነጠላ፣ አንድ ዶሮ ወጥና አንድ የጃን ሜዳ ጨዋታ
የከተማዋ ስም «አዲስ የፈካ አበባ» የሚል ትርጉም አለው። በገና ቀን ሰዎች ቀጭን ነጭ የጥጥ ነጠላ ይለብሳሉ። የገና ጨዋታ እረኞች ኢየሱስ በተወለደበት ሌሊት መንጎቻቸውን ሲጠብቁ ከተጫወቱት ጨዋታ እንደመጣ ይነገራል። በ1960ዎቹና በ1970ዎቹ ዓመታት የገና ጨዋታ ውድድሮች በገና ቀን በጃን ሜዳ ይካሄዱ ነበር። ከተማዋ ከባሕር ጠለል በላይ 2,355 ሜትር ላይ ትገኛለች፤ መርካቶም በአፍሪካ ትልቁ ክፍት ገበያ ተብሎ ይጠራል። የገና ጨዋታ ኳስ ከጠንካራ እንጨት ይሠራል። በብዙ ቤቶች የገና ማዕድ ዶሮ ወጥና እንጀራ ነው።
የዛሬ ወጎች
- ጾመ ነቢያት: ከገና በፊት ለ43 ቀናት የሚቆይ ጾም ነው። የኦርቶዶክስ ክርስቲያኖች የእንስሳት ምርት አይመገቡም፤ አንዳንዶችም በቀን አንድ ጊዜ ብቻ ይመገባሉ።
- የገና ዋዜማ የሻማ ጉዞ: ካህናት ታቦት ይዘው ይወጣሉ፤ ምእመናን ሻማ ይዘው ይዞራሉ። ይህ ጉዞ የልደቱን ብርሃን ያመለክታል።
- ዶሮ ወጥና እንጀራ: በገና ቀን የቤተሰብ ማዕድ ዶሮ ወጥና እንጀራ ያካትታል። ብዙ ቤተሰቦች በግ ወይም ፍየልም ያርዳሉ።
- ነጭ ነጠላና አዲስ ልብስ: በበዓል ቀን ሰዎች ቀጭን ነጭ የጥጥ ነጠላ ይለብሳሉ፤ ልጆችም ብዙ ጊዜ አዲስ ልብስ ይለብሳሉ።
- የገና ባዛሮች: በኤግዚቢሽን ማዕከልና በሚሊኒየም አዳራሽ ልብስ፣ ቅመምና ሌሎች ዕቃዎች ይሸጣሉ።
- የገና ጨዋታ: በእንጨት ዱላና በእንጨት ኳስ የሚጫወቱት ይህ ጨዋታ በገና ወቅት ብቻ ነው፤ በገጠር የበለጠ ይጫወታል።
ለልጆች አስገራሚ እውነታ
አዲስ አበባ የሚለው ስም ቃል በቃል «አዲስ የፈካ አበባ» ማለት ነው፤ ከተማዋ ከባሕር ጠለል በላይ 2,355 ሜትር ላይ ስለምትገኝ ከሰማይ ጋር የተጠጋች ትመስላለች።
በአዲስ አበባ ስለ ገና የሚነሱ ጥያቄዎች
ገና በአዲስ አበባ መቼ ይከበራል?
ገና በአዲስ አበባ ታኅሣሥ 29 ቀን ይከበራል፤ ይህም በየዓመቱ ጃንዋሪ 7 ነው። የበዓሉ ዋዜማ ጃንዋሪ 6 ሲሆን፣ በዚያ ሌሊት በአብያተ ክርስቲያናት ረጅም አገልግሎት ይደረጋል። ብዙ ልጆች ከቤተሰባቸው ጋር በዚህ ሌሊት ወደ ቤተ ክርስቲያን ይሄዳሉ። ይህ በዓል በኢትዮጵያና በኤርትራ ኦርቶዶክስ አብያተ ክርስቲያናት እንዲሁም በፕሮቴስታንትና በካቶሊክ ማኅበረሰቦች ይከበራል። ዋዜማውን ከልጆች ጋር ለማሳለፍ ካሰቡ ቀድመው ያቅዱ።
የአዲስ አበባ ገና ከዲሴምበር 25 ለምን ይለያል?
ኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያን የራሷን የዘመን አቆጣጠር ትከተላለች፤ በዚህም መሠረት ገና ታኅሣሥ 29 ላይ ይውላል። ይህ ቀን በየዓመቱ ጃንዋሪ 7 ነው። ስለዚህ የአዲስ አበባ ቤተሰቦች ገናን ከብዙ የዓለም አገሮች ሁለት ሳምንት ገደማ ዘግይተው ያከብራሉ። ልዩነቱ የዘመን አቆጣጠር ብቻ ነው፤ የበዓሉ ትርጉም ግን አንድ ነው፤ የክርስቶስን ልደት ማሰብ። ጾሙም ከኖቬምበር 25 አካባቢ ይጀምራል።
አዲስ አበባ መቼና በማን ተመሠረተች?
አዲስ አበባ እ.ኤ.አ. በ1886 በዳግማዊ ምኒልክ ተመሠረተች። እቴጌ ጣይቱ ከእንጦጦ ተራራ ሥር ያለውን ሸለቆ ለመምረጥ ረድተዋል፤ ምኒልክም በ1889 ዋና ከተማ አደረጓት። ስሟ «አዲስ የፈካ አበባ» የሚል ትርጉም አለው። ዛሬ ከተማዋ ከባሕር ጠለል በላይ 2,355 ሜትር ላይ ትገኛለች። ቅዱስ ጊዮርጊስ ካቴድራል በ1896 ተመሠረተ፤ ብዙ ቤተሰቦች በገና ወደዚህ ካቴድራል ይሄዳሉ።
በአዲስ አበባ ከገና በፊት የሚጾመው 43 ቀን ጾም ምንድን ነው?
የአዲስ አበባ ኦርቶዶክስ ክርስቲያኖች ከገና አስቀድመው ለ43 ቀናት ጾመ ነቢያትን ይጾማሉ። በዚህ ጊዜ ስጋ፣ ወተት፣ እንቁላልና ሌሎች የእንስሳት ምርቶችን አይመገቡም። ልጆችን ለማስረዳት «ለትልቁ ቀን ሰውነታችንን እናዘጋጃለን» ማለት ይቻላል። ጾሙ የሚጀምረው ከኖቬምበር 25 አካባቢ ሲሆን በገና ዋዜማ ያበቃል። በቤት ውስጥ ልጆች ከቤተሰቡ ጋር ይህን ጊዜ በትዕግሥት ይጠብቃሉ።
በአዲስ አበባ የገና ዋዜማ ምን ይሆናል?
በገና ዋዜማ ሌሊት በአብያተ ክርስቲያናት ረጅም አገልግሎት ይደረጋል። ካህናት ታቦትን ይዘው ይወጣሉ፤ ምእመናንም ሻማ ይዘው ቤተ ክርስቲያኑን ይዞራሉ። በአዲስ አበባ አብያተ ክርስቲያናት የሚበሩት ሻማዎች የልደቱን ብርሃን ያስታውሳሉ። ይህ የሻማ ጉዞ ማኅበረሰቡ በአንድነት የሚያደርገው ነው። ሌሊቱ ረጅም ስለሆነ ከትንንሽ ልጆች ጋር ከመሄድዎ በፊት ሞቅ ያለ ልብስ ያዘጋጁ።
በአዲስ አበባ የገና ዋዜማ ሻማ ጉዞ ውስጥ የሚወጣው ታቦት ምንድን ነው?
ታቦት የቃል ኪዳኑ ታቦት ምሳሌ ሲሆን ካህናት በበዓላት ወቅት ተሸክመው ይወጣሉ። በገና ዋዜማ በሻማ ጉዞ ውስጥ ይታያል። ለልጆች "ካህናቱ የተቀደሰ ሣጥን ተሸክመው ሲጓዙ ሰዎች ሻማ ይዘው ይከተላሉ" ብሎ ማስረዳት ይቻላል። በአማርኛ ልጆች የሚያውቁት ሁለት ቃላት ታቦትና ሻማ ናቸው። ሻማው ደግሞ ብርሃንን ያመለክታል።
በገና ቀን የአዲስ አበባ ቤተሰቦች ምን ይመገባሉ?
የገና ማዕድ ዋና ምግብ ዶሮ ወጥና እንጀራ ነው። ብዙ ቤተሰቦች በግ ወይም ፍየልም ያርዳሉ። ከጾሙ በኋላ ቤተሰብ ተሰብስቦ አብሮ ይበላል። ልጆች እናታቸው ዶሮ ወጡን በዋዜማው ምሽት እንደምታዘጋጅ ይናገራሉ፤ ቡናም ይፈላል። በዚህ ማዕድ ዙሪያ የሁሉም ትውልድ አባላት ይሰበሰባሉ። ቡና የማፍላት ሥነ ሥርዓትም ብዙ ጊዜ ይከተላል፤ ልጆችም ሊረዱ ይችላሉ።
ነጠላ ምንድን ነው፣ በገናስ ለምን ይለበሳል?
ነጠላ ቀጭን ነጭ የጥጥ ልብስ ሲሆን ኢትዮጵያውያን በበዓል ቀን የሚለብሱት ባህላዊ ልብስ ነው። ብዙ ጊዜ ጫፉ ላይ ባለቀለም ጥለት አለው። በገና ቀን የአዲስ አበባ ነዋሪዎች ወደ ቤተ ክርስቲያን ሲሄዱ ነጭ ነጠላ ይለብሳሉ፤ ልጆችም ብዙ ጊዜ አዲስ ልብስ ይገዛላቸዋል። ላሊበላ ላይ የሚሰበሰቡ ምእመናንም ነጭ ልብስ ይለብሳሉ።
በአዲስ አበባ ልጆች የሚሰሙት የገና ጨዋታ ምን ዓይነት ነው?
በአዲስ አበባ አያቶች የሚያስታውሱት የገና ጨዋታ የሆኪ ዓይነት ባህላዊ ጨዋታ ነው። ተጫዋቾች የተጠማዘዘ ዱላ ይዘው የእንጨት ኳስ ይመታሉ። ጨዋታው እረኞች ኢየሱስ በተወለደበት ሌሊት መንጎቻቸውን ሲጠብቁ ከተጫወቱት እንደመጣ ይነገራል፤ የሚጫወተውም በገና ሰሞን ነው። ኳሱ ከጠንካራ እንጨት ይሠራል፤ ተጫዋቾቹም ሁለት ቡድን ሆነው ኳሱን ወደ ግቡ ለማድረስ ይሞክራሉ። ጨዋታው ከሰዓት በኋላ ተጀምሮ እስከ ምሽት ይቆያል።
በአዲስ አበባ የገና ጨዋታ ውድድሮች ተካሂደው ያውቃሉ?
አዎ፣ በ1960ዎቹና በ1970ዎቹ ዓመታት የገና ጨዋታ ውድድሮች በገና ቀን በጃን ሜዳ ይካሄዱ ነበር። በዚያን ጊዜ ብዙ የከተማዋ ቤተሰቦች ጨዋታውን ለማየት ይወጡ ነበር። ዛሬ ጨዋታው በከተሞች እየቀነሰ ቢሆንም በገጠር አካባቢዎች አሁንም ይጫወታል። ልጆች ስለ ጃን ሜዳ ውድድሮች ከአያቶቻቸው ሊሰሙ ይችላሉ፤ ይህም የከተማዋን የገና ትዝታ ለማካፈል ጥሩ መንገድ ነው።
ከገና በፊት የአዲስ አበባ ገበያዎች እንዴት ይሆናሉ?
ከበዓሉ ሳምንታት በፊት ገበያዎች ይጨናነቃሉ። በ2025 ወቅት ቄራ ገበያ ላይ ከብቶች ሲሸጡ፣ ሾላ ገበያ ላይ ቅቤ፣ በርበሬና ቡና ተገዝተዋል። ቤተሰቦች በግ፣ ፍየልና ዶሮ ይገዛሉ፤ ባዛሮችም ልብስና ቅመም ይሸጣሉ። የሚሸጡ ዕቃዎች ዝርዝር በየዓመቱ ይለያያል። ቤተሰቦች ለማዕድ የሚሆን ዶሮና ቅመም አስቀድመው ይገዛሉ፤ ልጆችም አብረው ሊሄዱ ይችላሉ።
ባዛሮቹ በአዲስ አበባ የት ይካሄዳሉ?
በ2025 የገና ወቅት ባዛሮች በኤግዚቢሽን ማዕከልና በሚሊኒየም አዳራሽ ተካሂደዋል። እዚያ ልብስ፣ ቅመምና ሌሎች ዕቃዎች ይሸጣሉ። የ2026 ባዛሮች ዝርዝር ሲታወቅ በRally Takes the Train የአዲስ አበባ የገና መመሪያ ውስጥ ይታከላል። ባዛሮቹ ለልጆች አዲስ የበዓል ልብስ ለመግዛት ምቹ ቦታ ናቸው። ወደ ባዛር ከመሄድዎ በፊት ቀኑንና ሰዓቱን ያረጋግጡ።
ልጆች በአዲስ አበባ ገና ምን ያደርጋሉ?
ልጆች በዋዜማው ከእናታቸው ጋር ወደ ቤተ ክርስቲያን ሊሄዱ ይችላሉ፤ ጠዋት ባህላዊ ልብስ ይለብሳሉ። በኢትዮጵያ የምትኖር የሰባት ዓመት ልጅ ሳምራዊት በሰፈሯ ልጆች ጋር ድብብቆሽ እንደምትጫወት ተናግራለች። የ14 ዓመቷ ሰናይት ለአያቷ ቡና ታፈላለች፤ ዳቦና ዶሮ ወጥ በማዘጋጀት ትረዳለች። ልጆች ከእናታቸው ጋር ማዕድ ሲያዘጋጁ ማየት የበዓሉ አንድ አካል ነው። በዚህ መንገድ ባህሉን በተግባር ይማራሉ።
ኢትዮጵያ ውስጥ የገና ስጦታ ይሰጣል?
በገና ዋናው ነገር ቤተሰብ፣ ሰላምና መንፈሳዊ መታደስ እንጂ እንደ ምዕራባውያን የስጦታ ልውውጥ አይደለም። ልጆች ግን ብዙ ጊዜ አዲስ ልብስ ያገኛሉ። ይህን በማወቅ ለልጆችዎ የገና ትርጉም በቤተሰብ መሰባሰብ ላይ እንደሆነ ማስረዳት ይችላሉ። ልጆች አዲስ ልብሳቸውን ለብሰው በጉጉት ይጠብቃሉ። ይህ ለእነርሱ በራሱ ትልቅ ስጦታ ነው፤ ከዚህ ጋር የቤተሰብ ጊዜ ይቀላቀላል።
"መልካም ገና" ማለት ምን ማለት ነው?
"መልካም ገና" የገና ሰላምታ ሲሆን "መልካም የልደት በዓል ይሁንላችሁ" የሚል ትርጉም አለው። በገና ቀን ቤተሰቦችና ጎረቤቶች ይህን ሰላምታ ይለዋወጣሉ። ልጆችም በቀላሉ ሊማሩት ይችላሉ፤ ሁለት ቃላት ብቻ ነው። ለልጆች ቃሉን አብራችሁ ደጋግሙት፤ ከዚያም ለአያቶችና ለጎረቤቶች ሰላምታ እንዲሰጡ አበረታቷቸው። በዚህ መንገድ ቋንቋውንና ባህሉን ይለማመዳሉ።
ላሊበላ ከአዲስ አበባ ጋር በገና ምን ይገናኛል?
ብዙ ምእመናን ከአዲስ አበባም ሆነ ከሌሎች ቦታዎች ገናን ለማክበር ወደ ላሊበላ ይጓዛሉ። በዚያ የሚገኙ ድንጋይ ተፈልፍለው የተሠሩ አብያተ ክርስቲያናት የዓለም ቅርስ ናቸው። ካህናት ክብ ሠርተው ይዘምራሉ፤ ከበሮም ይመታሉ። በላሊበላ ከተማ ብዙ ሺህ ምእመናን ነጭ ልብስ ለብሰው ይሰበሰባሉ። ከአዲስ አበባ ርቆ ስለሚገኝ ይህን ጉዞ ብዙዎች ያቅዱታል።
በጾመ ነቢያት ወቅት የአዲስ አበባ ቤተሰቦች ምን ያህል ይመገባሉ?
አንዳንድ ምእመናን በጾሙ ወቅት በቀን አንድ ጊዜ ብቻ ይመገባሉ፤ የእንስሳት ምርትም አይቀምሱም። ጾሙ በገና ቀን ይፈታል፤ ያኔ ቤተሰብ ዶሮ ወጥና እንጀራ ይዞ አብሮ ይመገባል። ልጆች ይህንን ከመጠበቅ ጋር ያያይዙታል። አንዳንድ ልጆች ጾሙን ሙሉ ባይጾሙም ቤተሰቡ ሲጾም ይመለከታሉ፤ ይህም በዓሉን የበለጠ ልዩ ያደርገዋል።
በአዲስ አበባ ቅዱስ ጊዮርጊስ ካቴድራል መቼ ተመሠረተ?
ቅዱስ ጊዮርጊስ ካቴድራል በ1896 ተመሠረተ። ቅድስት ሥላሴ ካቴድራል ደግሞ የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያን ዋና መቀመጫ ነው። በገና ወቅት የአዲስ አበባ አብያተ ክርስቲያናት በምእመናን ይሞላሉ፤ ሌሊቱን ሙሉ አገልግሎት ይካሄዳል። ከልጆች ጋር ከመሄድዎ በፊት ቦታውን ቀድመው ይመልከቱ።
በ2026 የአዲስ አበባ የገና ዝግጅቶችን የት ማግኘት እችላለሁ?
የ2026 የአዲስ አበባ የገና ዝግጅቶች በኖቬምበር መጨረሻ ላይ ይታከላሉ። ቀኖችን ለማግኘት Rally Takes the Train የአዲስ አበባ የገና መመሪያን ይመልከቱ። ዝርዝሩ ከተጨመረ በኋላ የባዛዎችን፣ የገበያዎችንና የቤተሰብ ዝግጅቶችን ቀኖች እዚያ ማየት ይችላሉ። የ2026 ቀናት እስካሁን አልታወቁም።
ለትናንሽ ልጆች የአዲስ አበባ ገናን እንዴት ማስረዳት እችላለሁ?
ገና የኢየሱስ ልደት በዓል መሆኑንና ቤተሰብ አብሮ የሚበላበት ቀን መሆኑን ይንገሯቸው። የ43 ቀን ጾም ከዚያ በፊት እንደሚቆይ ይግለጹ። ከዚያም ሻማ፣ ነጭ ነጠላና ዶሮ ወጥን ያሳዩ፤ እነዚህ ለልጆች ለማሳየት ቀላል ናቸው። ዋዜማ ላይ ሻማ ይዞ መሄድ ልጆችን ያስደስታል፤ በዚያ ምሽት ታሪኩን ደግመው ይንገሯቸው።
ምንጮች
- Unique Features of Ethiopian Christmas 'Genna', Ethiopian News Agency
- From Processions to Price Tags: The Dual Story of Genna, The Reporter Ethiopia
- Children tell us how they celebrate Christmas in Ethiopia, Children Believe
- Ethiopian Christmas, Wikipedia
- The Game of Ganna, University of Waterloo
- Addis Ababa, Wikipedia
- Christmas in Lalibela, Brilliant Ethiopia