ራሊ የዚህን ወቅት ዝግጅቶች እያጠና ነው
ገና ከልጆች ጋር በአዳማ
አዳማ ለብዙ አሥርት ዓመታት ናዝሬት ተብላ ትጠራ ነበር፤ እ.ኤ.አ. በ2000 ደግሞ ወደ ቀድሞ ስሟ ተመልሳለች። ዛሬም ቤተሰቦች በታኅሣሥ 29 ቀን ገናን በጾም፣ በጸሎት፣ በነጭ ልብስና በዶሮ ወጥ ያከብራሉ።
የ2026 የገና ዝግጅቶች በኖቬምበር መጨረሻ ይደርሳሉ
በአዳማ የዚህን ዓመት የገና ዝግጅቶች ከእያንዳንዱ አዘጋጅ ጋር እያረጋገጥን ነው። ይመዝገቡ፣ ዝግጅቶቹ ይፋ በሚሆኑበት ቀን በኢሜይል እናሳውቅዎታለን።
ነጻ ነው። ዝግጅቶቹ ይፋ በሚሆኑበት ቀን ኢሜይል እንልክልዎታለን፣ ከዚያም በአዳማ የሚካሄዱ አዳዲስ ዝግጅቶችን በሳምንት አንድ ጊዜ እንልካለን። በማንኛውም ጊዜ ምዝገባዎን ማቋረጥ ይችላሉ።
የአዳማ ገና ታሪክ
ናዝሬት ተብላ የምትታወቀው አዳማ እና የገና ዋዜማ ሻማ
አዳማ ለብዙ አሥርት ዓመታት ናዝሬት ተብላ ትጠራ ነበር፤ ስሙ ከመጽሐፍ ቅዱስ ከተማ የተወሰደ ሲሆን እ.ኤ.አ. በ2000 ወደ አዳማ ተመልሷል። አዳማ የሚለው ስም ቁልቋል ከሚመስል አዳሚ የተባለ ዛፍ እንደመጣ ይታመናል። ገና በኢትዮጵያ ታኅሣሥ 29 ቀን፣ በጎርጎሮሳዊው ቀን አቆጣጠር ጃንዋሪ 7፣ ይከበራል። በ2007 ቆጠራ ከአዳማ ነዋሪዎች 63.6 በመቶው የኦርቶዶክስ ተከታዮች ነበሩ። በዋዜማው ምዕመናን ከምሽቱ 6፡00 እስከ ሌሊቱ 3፡00 ገደማ (በዓለም አቀፍ አቆጣጠር) ይጸልያሉ፤ ሻማ ይዘው ቤተ ክርስቲያኑን ሦስት ጊዜ ይዞራሉ። ኦርቶዶክስ፣ ፕሮቴስታንትና ካቶሊክ ተከታዮች ሁሉም ገናን ያከብራሉ።
ከዶሮ ወጥ በፊት ያለው የ43 ቀን የነቢያት ጾም
ከኖቬምበር 25 ጀምሮ በአዳማ የሚኖሩ ኦርቶዶክሶች የነቢያት ጾምን (ጾመ ነቢያት) ለ43 ቀናት ይጾማሉ፤ በቀን አንድ ጊዜ ብቻ ይመገባሉ፣ ሥጋ፣ ወተት፣ እንቁላልና ከእንስሳ የሚገኝ ምግብም አይበሉም። ከጾሙ በኋላ በገና ቀን በእንጀራ የሚቀርብ ዶሮ ወጥ ዋናው ምግብ ነው። ለዚህ ምግብ ዝግጅቱ ብዙ ሳምንታት ሊወስድ ይችላል፤ ብዙ ቤተሰቦችም በግ ወይም ፍየል ያርዳሉ። ገና ለሰላምና ለቤተሰብ መሰባሰብ እንጂ ለስጦታ መለዋወጥ አይደለም፤ ልጆች ግን አብዛኛውን ጊዜ አዲስ ልብስ ይቀበላሉ።
በባቡር መስመር ላይ ያለች ከተማ እና 1,712 ሜትር ከፍታዋ
አዳማ ከአዲስ አበባ በደቡብ ምሥራቅ 99 ኪሎ ሜትር ርቀት ላይ፣ በታላቁ ስምጥ ሸለቆ ጠርዝ በ1,712 ሜትር ከፍታ ትገኛለች። የአዲስ አበባ እና ጂቡቲ ባቡር መስመር በከተማዋ በኩል ያልፋል፤ ስለዚህ ባቡር ለምትወዱ ልጆች አዳማ የሚታወቅ ማቆሚያ ናት። የገና ጨዋታ ደግሞ በተጠማዘዘ ዱላና በክብ የእንጨት ኳስ የሚደረግ የሆኪ አይነት ነው፤ በኢየሱስ ልደት ሌሊት መንጋቸውን ሲጠብቁ ከነበሩ እረኞች እንደመጣ ይታመናል። በ2022 ወደ 456,868 ሰዎች በአዳማ ይኖሩ ነበር፤ ይህም ከኢትዮጵያ ከተሞች አራተኛ ነው። የአዳማ ከተማ እግር ኳስ ክለብና የአዳማ ሳይንስና ቴክኖሎጂ ዩኒቨርሲቲም በከተማዋ ይገኛሉ።
የዛሬ ወጎች
- የነቢያት ጾም: ከኖቬምበር 25 ጀምሮ ለ43 ቀናት ኦርቶዶክሶች በቀን አንድ ጊዜ ከእንስሳ የማይገኝ ምግብ ይመገባሉ።
- የገና ዋዜማ ሥርዓት: ምዕመናን ከምሽቱ 6፡00 እስከ ሌሊቱ 3፡00 ገደማ (በዓለም አቀፍ አቆጣጠር) ይጸልያሉ፤ ሻማ ይዘው ቤተ ክርስቲያኑን ሦስት ጊዜ ይዞራሉ።
- ነጭ ነጠላ: ብዙ ሰዎች በገና ቀን ባለቀለም ዳርዳር ያለው ነጭ የጥጥ ነጠላ ይለብሳሉ።
- ዶሮ ወጥ በእንጀራ: ከጾሙ በኋላ ቤተሰቡ ተሰብስቦ የሚበላው ዋነኛ የገና ምግብ ነው።
- የገና ጨዋታ: በተጠማዘዘ ዱላና በክብ የእንጨት ኳስ የሚደረግ የሆኪ አይነት ጨዋታ ነው፤ ከእረኞች ጋር እንደተያያዘ ይነገራል።
- አዲስ ልብስ ለልጆች: ልጆች አብዛኛውን ጊዜ ከቤተሰብ አዲስ ልብስ ይቀበላሉ፤ ስጦታ መለዋወጥ ግን የተለመደ አይደለም።
ለልጆች አስገራሚ እውነታ
አዳማ በአንድ ወቅት ናዝሬት ተብላ ትጠራ ነበር፤ ዛሬ ደግሞ አዳማ በሚባለው ስሟ በባቡር መስመር ላይ ትገኛለች። በገና ቀን አንዳንድ ልጆች በክብ የእንጨት ኳስና በተጠማዘዘ ዱላ ይጫወታሉ።
በአዳማ ስለ ገና የሚነሱ ጥያቄዎች
በአዳማ የገና በዓል መቼ ነው?
በአዳማም እንደ መላው ኢትዮጵያ ገና የሚከበረው ታኅሣሥ 29 ቀን ሲሆን ይህም በጎርጎሮሳዊው አቆጣጠር ጃንዋሪ 7 ነው። ኦርቶዶክስ፣ ፕሮቴስታንትና ካቶሊክ ተከታዮች ሁሉም በዚህ ቀን ያከብራሉ። ዋዜማው ከበዓሉ በፊት ባለው ምሽት ነው። በ2007 ቆጠራ በአዳማ ኦርቶዶክሶች 63.6 በመቶ፣ ሙስሊሞች 24.7 በመቶ፣ ፕሮቴስታንቶች 10.6 በመቶ ነበሩ።
አዳማ ለምን ናዝሬት ተባለች?
በአፄ ኃይለ ሥላሴ ዘመን ከተማዋ ከመጽሐፍ ቅዱስ ከተማ ስም ተወስዶ ናዝሬት ተብላ ተሰየመች። እ.ኤ.አ. በ2000 ወደ አዳማ ተመልሳለች። ስለዚህ ናዝሬትና አዳማ ለአንድ ከተማ የተሰጡ ሁለት ስሞች ናቸው። ከተማዋ ዛሬ በኢትዮጵያ አራተኛዋ ትልቅ ከተማ ስትሆን በ2022 ወደ 456,868 ነዋሪዎች ነበሯት። ልጆች ሁለቱንም ስም ማወቃቸው ስለ ከተማዋ ታሪክ ለመነጋገር ጥሩ መነሻ ነው።
አዳማ የሚለው ስም ከየት መጣ?
ስሙ ከኦሮምኛ «አዳሚ» ከሚባል ቁልቋል የሚመስል ዛፍ እንደመጣ ይታመናል። ለልጆች ሲያስረዱ «ከተማዋ በአንድ ዛፍ ስም ተሰይማለች» ማለት ይቻላል። ናዝሬት ደግሞ በኋላ የተሰጣት የመጽሐፍ ቅዱስ ስም ሲሆን ከአዳማ ጋር ሁለት የተለያዩ ዘመናትን ያሳያል። ልጆች አንዲት ከተማ በዛፍ ስም መሰየሟን ሲሰሙ ይገረማሉ።
አዳማ ከአዲስ አበባ ምን ያህል ርቀት ላይ ናት?
አዳማ ከአዲስ አበባ በደቡብ ምሥራቅ ወደ 99 ኪሎ ሜትር ርቀት ላይ ትገኛለች። ከተማዋ በ1,712 ሜትር ከፍታ፣ በምዕራብ ባለ ገደልና በምሥራቅ ባለው ታላቁ ስምጥ ሸለቆ መካከል ናት። ከአዲስ አበባ ወደ ድሬዳዋ በሚወስደው መንገድ ላይ ትገኛለች። ከተማዋ 29.86 ካሬ ኪሎ ሜትር ስፋት አላት።
በአዳማ የሚኖሩ ኦርቶዶክሶች ከገና በፊት ምን ይጾማሉ?
የነቢያት ጾም (ጾመ ነቢያት) የሚባለውን የ43 ቀን ጾም ይጾማሉ። በዚህ ወቅት በቀን አንድ ጊዜ ብቻ ከእንስሳ የማይገኝ ምግብ ይመገባሉ፤ ሥጋ፣ ወተት፣ እንቁላል አይበሉም። ጾሙ በገና ቀን ያበቃል፤ ከዚያ ቤተሰቡ በደስታ አብሮ ይመገባል። የጾሙ ዓላማ «ሰውነትን ከኃጢአት ማንጻት» እንደሆነ ይነገራል፤ ለልጆች ግን «ለገና የምንዘጋጅበት ጊዜ» ማለት ቀላል ነው።
የነቢያት ጾም መቼ ይጀምራል?
የነቢያት ጾም በየዓመቱ ከኖቬምበር 25 ጀምሮ ለ43 ቀናት ይቆያል፤ በገና ቀን ያበቃል። ስሙ «የነቢያት ጾም» ማለት ነው። በዚህ ጊዜ ሰዎች በቀን አንድ ጊዜ ብቻ ይመገባሉ፤ ሥጋ፣ ወተትና እንቁላል አይበሉም። ልጆች ይህንን «ለገና የመዘጋጃ ወቅት» ብለው ሊረዱት ይችላሉ። ጾሙ በገና ዋዜማ ሥርዓትና በገና ቀን ይጠናቀቃል፤ ከዚያም ቤተሰቦች ወጡንና እንጀራውን አብረው ይቀምሳሉ።
የገና ዋዜማ ሥርዓት ስንት ሰዓት ይጀምራል?
በአዳማ የገና ዋዜማ ሥርዓት ከምሽቱ 6፡00 ገደማ ይጀምርና እስከ ሌሊቱ 3፡00 ገደማ ይቆያል (በዓለም አቀፍ አቆጣጠር)። ስለዚህ ሥርዓቱ ሌሊቱን በሙሉ ማለት ይቻላል ይቆያል። ከትንንሽ ልጆች ጋር ለመሄድ ያቀዱ ቤተሰቦች ትክክለኛውን ሰዓት ከአካባቢያቸው ቤተ ክርስቲያን ቢጠይቁ ይሻላቸዋል። ልጆች ቢደክሙ ለጥቂት ሰዓት ተሳትፈው ወደ ቤት መመለስም ይቻላል።
ሻማ ይዘው ቤተ ክርስቲያኑን ስንት ጊዜ ይዞራሉ?
እያንዳንዱ ምዕመን ሻማ ይቀበልና ቤተ ክርስቲያኑን ሦስት ጊዜ ይዞራል። ወንዶችና ወንዶች ልጆች ከሴቶችና ከሴት ልጆች ተለይተው ይቆማሉ፤ በውስጠኛው ክብ ደግሞ ካህኑ ቅዱስ ቁርባኑን ያቀርባል። ሻማው የክርስቶስ ልደት ወደ ዓለም ያመጣውን ብርሃን ያመለክታል። መዘምራን ከውጪው ክብ ይዘምራሉ፤ ይህም ሥርዓቱን ለልጆች የሚታይና የሚሰማ ያደርገዋል።
ልጆች በገና ቀን ለምን ነጭ ልብስ ይለብሳሉ?
ብዙ ሰዎች በገና ቀን ባለቀለም ዳርዳር ያለው ቀጭን ነጭ የጥጥ ነጠላ ይለብሳሉ፤ ይህ በኢትዮጵያ የበዓል ቀን የሚታወቅ አለባበስ ነው። በአዳማ እንደሌሎች ትላልቅ ከተሞች አንዳንዶች ዘመናዊ ልብስ ይለብሳሉ። ልጆች ደግሞ ብዙ ጊዜ ለበዓሉ አዲስ ልብስ ይቀበላሉ፤ ነጩን ነጠላ ለብሰው ከቤተሰባቸው ጋር ወደ ቤተ ክርስቲያን መሄድ ያስደስታቸዋል።
በአዳማ ልጆች የሚያውቁት የገና ጨዋታ ምን ዓይነት ነው?
የገና ጨዋታ በተጠማዘዘ ዱላና በክብ የእንጨት ኳስ የሚደረግ የሆኪ አይነት ጨዋታ ነው። ሁለት ቡድኖች ኳሷን ወደ ተቃራኒው ቡድን ጎል ለማስገባት ይሞክራሉ። ጨዋታው በተለይ በሰሜናዊ ኢትዮጵያ ገጠር በገና ሰሞን ይዘወተራል። መጫወቻ ሜዳው ወደ 100 ያርድ ስፋት ያለው ክፍት ቦታ ሲሆን ድንበር የለውም። በአዳማም አንዳንድ ልጆች በገና ቀን ይጫወቱታል።
የገና ጨዋታ ከየት መጣ ይባላል?
ጨዋታው ኢየሱስ በተወለደበት ሌሊት መንጋቸውን ሲጠብቁ የነበሩ እረኞችን እንደሚያስታውስ ይነገራል። በኢትዮጵያ ደጋ አካባቢዎች ተጀምሮ በመንደሮች መካከል በሰፊ ሜዳ ይጫወት ነበር። ጨዋታው ቀርሳ ተብሎም ይጠራል። ለልጆች ሲያስረዱ «እረኞች በሌሊት ሲጠብቁ ጨዋታ ፈጠሩ» ብሎ መናገር ቀላል መንገድ ነው።
የገና ዋናው ምግብ ምንድነው?
ዶሮ ወጥ ነው፤ በእንጀራ ይበላል። ወጡ ቅመም የበዛበት ሲሆን እንቁላልም ሊኖረው ይችላል። ዝግጅቱ ብዙ ሳምንታት ሊወስድ ስለሚችል ቤተሰቡ በጋራ ይሠራል። ብዙ ቤተሰቦች ደግሞ በግ ወይም ፍየል ያርዳሉ። ከ43 ቀን ጾም በኋላ ይህ ምግብ ልዩ ደስታ ያመጣል። ቡናም በገና ቀን ይቀርባል፤ አንዳንድ ልጆች አዛውንቶችን ቡና ያስተናግዳሉ።
በገና ቀን ለልጆች ስጦታ ይሰጣል?
ስጦታ መለዋወጥ በገና የተለመደ አይደለም፤ በዓሉ በቤተ ክርስቲያን፣ በምግብ፣ በጨዋታና በቤተሰብ መሰባሰብ ላይ ያተኩራል። ልጆች ግን አብዛኛውን ጊዜ አዲስ ልብስ ይቀበላሉ። በዓሉ በሰላም፣ በቤተሰብና በመንፈሳዊ መታደስ ላይ ያተኩራል። ስለዚህ ልጅዎ ስጦታ ካልጠበቀ አትጨነቁ፤ ይህ የበዓሉ ተራ ልማድ ነው።
በአዳማ ኦርቶዶክስ ያልሆኑ ቤተሰቦችም ገናን ያከብራሉ?
አዎ። በኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ፣ ፕሮቴስታንትና ካቶሊክ ተከታዮች ሁሉም ገናን ታኅሣሥ 29 ቀን ያከብራሉ። በ2007 ቆጠራ በአዳማ ኦርቶዶክሶች 63.6 በመቶ፣ ፕሮቴስታንቶች 10.6 በመቶ ነበሩ። እያንዳንዱ ማኅበረሰብ በራሱ የአምልኮ ቦታ ይሰበሰባል፤ ቀኑ ግን ለሁሉም ተመሳሳይ ነው። ይህም ጎረቤቶች በአንድ ቀን በዓሉን እንዲያከብሩ ያደርጋል።
«ልደት» የሦስት ቀን በዓል ነው ይባላል፤ እውነት ነው?
ልደት (ገና) በገና ቀን የሚያበቃ የሦስት ቀን በዓል እንደሆነ ይነገራል። የቀናቱ ዝርዝር ልማድ በቤተሰብና በአካባቢ ሊለያይ ስለሚችል አዋቂዎችን መጠየቅ ጥሩ ነው። ትልቁ ቀን ታኅሣሥ 29 ነው። ልደት የሚለው ስም በአዳማም ሆነ በመላ ኢትዮጵያ ለገና የሚሰጥ ሌላ መጠሪያ ነው።
ስለ ገና ለአራት ዓመት ልጅ እንዴት ማስረዳት ይቻላል?
አጭር ታሪክ ይንገሩት፦ እረኞች በሌሊት መንጋቸውን ሲጠብቁ ነበር፣ ሻማዎች ደግሞ ብርሃንን ያሳያሉ። ከዚያ ነጭ ነጠላውን፣ የዶሮ ወጡን እና የገና ጨዋታውን ያሳዩት። ስለ ጾሙ ሲነግሩት «አዋቂዎች ለገና ለመዘጋጀት በቀን አንድ ጊዜ ይበላሉ» ይበሉት። አጭር ታሪክና አንድ የሚያዩት ነገር (ሻማ ወይም ነጭ ነጠላ) ከረጅም ማብራሪያ ይልቅ ለትንንሽ ልጆች ይሻላል።
አዳማ በባቡር መስመር ላይ ናት?
አዎ፣ የአዲስ አበባ እና ጂቡቲ ባቡር መስመር በአዳማ በኩል ያልፋል። ከተማዋ በአዲስ አበባ እና በድሬዳዋ መንገድ ላይ ዋና የትራንስፖርት መገናኛ ናት። ባቡር የሚወዱ ልጆች ይህን እውነታ ይወዱታል። ከተማዋ ወደ ጂቡቲ ወደቦች የሚሄዱ የጭነት መኪኖችም የሚያልፉባት መገናኛ ናት።
አዳማ ከባሕር ጠለል በላይ ስንት ሜትር ናት?
አዳማ 1,712 ሜትር ከፍታ ላይ ትገኛለች፤ ስፋቷ ደግሞ 29.86 ካሬ ኪሎ ሜትር ነው። በ2022 ወደ 456,868 ነዋሪዎች ነበሯት፤ ይህም ከኢትዮጵያ ከተሞች አራተኛ ያደርጋታል። ከተማዋ የአዳማ ሳይንስና ቴክኖሎጂ ዩኒቨርሲቲ እና የአዳማ ከተማ እግር ኳስ ክለብ መኖሪያ ናት።
የ2026 የገና ዝግጅቶችን በአዳማ የት ማግኘት እችላለሁ?
Rally Takes the Train የአዳማ የገና መመሪያ ላይ የ2026 ዝግጅቶች በኖቬምበር መጨረሻ ይጨመራሉ። እስከዚያ ድረስ የአዳማን የገና ታሪክና ወጎች ማንበብ ይችላሉ። የኢሜይል አድራሻዎን በምዝገባ ሳጥኑ ካስገቡ ዝርዝሩ ሲወጣ እናሳውቅዎታለን። የ2026 ቀናት እስኪታወቁ ድረስ ቀን አናስቀምጥም። ዝርዝሩ ሲጨመር ምዝገባ ያደረጉ ቤተሰቦች መጀመሪያ ያውቃሉ።
በአዳማ ለገና ትክክለኛ ቀናትን ከማን መጠየቅ አለብኝ?
ለቤተ ክርስቲያን ሥርዓት ሰዓት ወደ አካባቢዎ ቤተ ክርስቲያን ወይም አገልጋይ መጠየቅ ይሻላል፤ ሰዓቱ በየቤተ ክርስቲያኑ ሊለያይ ይችላል። የ2026 ዝግጅቶች ቀናት ገና አልታወቁም፤ አዲስ የዝግጅት ቀናት ሲገኙ ወደ Rally Takes the Train የአዳማ የገና መመሪያ እንጨምራለን። የዝግጅቶች ዝርዝር ሲታተም በምዝገባ ሳጥኑ ለመሰማት መመዝገብ ይቻላል።
ምንጮች
- Adama, Wikipedia
- Ethiopian Christmas, Wikipedia
- Ethiopia: The Uniqueness of Genna Celebration in Ethiopia, allAfrica
- From Processions to Price Tags: The Dual Story of Genna, The Reporter Ethiopia
- Christmas in Ethiopia, WhyChristmas.com
- Children tell us how they celebrate Christmas in Ethiopia, Children Believe