ራሊ የዚህን ወቅት ዝግጅቶች እያጠና ነው
ገና ከልጆች ጋር በአዲግራት
በትግርኛ ገና «ልደት» ይባላል። በ2,457 ሜትር ከፍታ ላይ በሁጋ ወንዝ ዳርቻ በተዘረጋችው አዲግራት ልደት በጠዋት ከከበሮና ከጸናጽል ዜማ ጋር ይከበራል።
የ2026 የገና ዝግጅቶች በኖቬምበር መጨረሻ ይደርሳሉ
በአዲግራት የዚህን ዓመት የገና ዝግጅቶች ከእያንዳንዱ አዘጋጅ ጋር እያረጋገጥን ነው። ይመዝገቡ፣ ዝግጅቶቹ ይፋ በሚሆኑበት ቀን በኢሜይል እናሳውቅዎታለን።
ነጻ ነው። ዝግጅቶቹ ይፋ በሚሆኑበት ቀን ኢሜይል እንልክልዎታለን፣ ከዚያም በአዲግራት የሚካሄዱ አዳዲስ ዝግጅቶችን በሳምንት አንድ ጊዜ እንልካለን። በማንኛውም ጊዜ ምዝገባዎን ማቋረጥ ይችላሉ።
የአዲግራት ገና ታሪክ
ልደት በከበሮና በጸናጽል ዜማ፡ የማለዳው ቅዳሴ
ገና በትግርኛ «ልደት» ይባላል፤ በትግራይ ታኅሣሥ 29 (ጃንዋሪ 7) ይከበራል። ከ43 ቀን የነቢያት ጾም በኋላ በዓለም አቀፍ አቆጣጠር ማለዳ 6:00 ላይ ካህናት ነጭ ልብስና ባለ ቀለም መስቀል ይዘው በከበሮና በጸናጽል ዜማ ሰልፍ ይወጣሉ። ዕጣን፣ ሻማና ጸሎት እስከ 9:00 ድረስ ይቀጥላሉ። ከቅዳሴ በኋላ ቤተሰቦች ጾማቸውን በእንጀራ፣ በዶሮ ወጥ፣ በበግና በበሬ ሥጋ ይፈታሉ። ይህ በትግራይ በሰፊው የሚታወቅ ወግ ነው። በአዲግራት ከ90 በመቶ በላይ ነዋሪዎች ኦርቶዶክስ ክርስቲያኖች ናቸው።
መስቀል በአዲግራት፡ በደመራ የሚበራ ካርኒቫል
አዲግራት የምታከብረው ሌላ ታላቅ በዓል መስቀል ነው፤ በከተማዋ ካርኒቫል እና የደመራ ማብራት ይደረጋል። መስቀል መስከረም 16 እና 17 (ሴፕቴምበር 26 እና 27) ይከበራል። እያንዳንዱ ከተማ ዋናውን ደመራ ምሽት ላይ ያበራል፤ ከዚያ ወጣቶች በሰፈራቸው የሠሩትን ደመራ ያቃጥላሉ። ቤተሰቦች በቤታቸው ይሰባሰባሉ። ዩኔስኮ የመስቀል ደመራን በ2013 በማይዳሰሱ ቅርሶች ዝርዝር አስገባ። ይህ ከገና ውጭ የከተማዋ ተወዳጅ በዓል ነው።
ከ6ኛው ክፍለ ዘመን ደብረ ዳሞ እስከ ጥህሎና ነጭ ማር
አዲግራት በ2,457 ሜትር ከፍታ በሁጋ ወንዝ ዳርቻ ትገኛለች። በአቅራቢያ ያለው ደብረ ዳሞ ከ6ኛው ክፍለ ዘመን የመጣ ጠፍጣፋ ራስ ተራራ ላይ የተቀመጠ ገዳም ነው። የጉንዳ ጉንዶ ገዳም ከ220 በላይ የግዕዝ መጻሕፍት ቤተ መጻሕፍት አለው። ከተማዋ በጥህሎ (ከገብስ የሚሠራ ምግብ)፣ በበለስ (ቁልቋል ፍሬ) እና በነጭ ማር ትታወቃለች። የቅዱስ አዳኝ ካቴድራል በ1969 ተቀድሷል፤ በአፈወርቅ ተክሌ ሥራዎችም አሉት።
የዛሬ ወጎች
- የልደት ማለዳ ሰልፍ: ካህናት ነጭ ልብስ ለብሰው በከበሮና በጸናጽል ዜማ ሰልፍ ይወጣሉ።
- የነቢያት ጾም: 43 ቀን ከሥጋ፣ ከወተትና ከእንቁላል ተቆጥበው ልደትን ይጠብቃሉ።
- የበዓል ማዕድ: ጾሙ ሲያበቃ እንጀራ ከዶሮ ወጥና ከሥጋ ጋር ይቀርባል።
- የመስቀል ደመራ: በመስከረም 16 እና 17 የሚበራ ትልቅ እሳት፣ ከካርኒቫል ጋር።
- ጥህሎ: ከገብስ የሚሠራ የአዲግራት ባሕላዊ ምግብ ነው።
- የገና ጨዋታ: በእንጨት ኳስና በሁለት ቡድን የሚጫወቱት የደጋ ጨዋታ ከገና ጋር ይያያዛል።
ለልጆች አስገራሚ እውነታ
በአዲግራት አቅራቢያ ያለው ደብረ ዳሞ ገዳም ከ6ኛው ክፍለ ዘመን ጀምሮ በጠፍጣፋ ራስ ተራራ ላይ ተቀምጧል!
በአዲግራት ስለ ገና የሚነሱ ጥያቄዎች
ልደት በአዲግራት መቼ ይከበራል፣ ቀጣዩስ መቼ ነው?
ልደት ታኅሣሥ 29 ቀን ይከበራል፤ በጎርጎሮሳዊው አቆጣጠር ጃንዋሪ 7 ነው። ቀጣዩ ጃንዋሪ 7 ቀን 2027 ይውላል። የ2026 መረጃ በኖቬምበር መጨረሻ ወደ Rally Takes the Train የአዲግራት የገና መመሪያ ይታከላል።
ገና በትግርኛ ለምን «ልደት» ይባላል?
ልደት «መወለድ» ማለት ነው፤ በዓሉ የኢየሱስ ክርስቶስን ልደት ያስታውሳል። በአማርኛ ገና፣ በኦሮምኛ አያና፣ በትግርኛ ልደት ይባላል። ስለዚህ አንድ በዓል በሦስት ስሞች ይታወቃል።
አዲግራት የት ናት?
አዲግራት በትግራይ ክልል በምሥራቃዊ ዞን የምትገኝ ከተማ ናት፤ ከባህር ወለል በላይ 2,457 ሜትር ከፍታ ላይ ናት። የሁጋ ወንዝ በከተማዋ ውስጥ ያልፋል። ወደ ኤርትራና ወደ ቀይ ባሕር የሚያደርስ መንገድ በር ናት።
በትግራይ ልደት ማለዳ እንዴት ይከበራል?
በትግራይ በዓለም አቀፍ አቆጣጠር ማለዳ 6:00 ላይ ካህናት ነጭ ልብስና ባለ ቀለም መስቀል ይዘው ሰልፍ ይወጣሉ። ከበሮና ጸናጽል ይሰማል፤ ጸሎትና ዕጣን እስከ 9:00 ድረስ ይቀጥላሉ። ከዚያ በኋላ የአዲግራት ቤተሰቦች ወደ ቤታቸው ተመልሰው ጾማቸውን ይፈታሉ።
ከበሮ እና ጸናጽል ምንድን ናቸው?
ከበሮ ባሕላዊ ከበሮ ሲሆን ጸናጽል በእጅ የሚንቀጠቀጥ የመዝሙር መሣሪያ ነው። በልደት ማለዳ ካህናት ሰልፍ ሲወጡ ሁለቱም ይሰማሉ። ልጆች ድምፁን ማዳመጥ ይወዳሉ።
ከልደት በፊት በአዲግራት ያሉ ቤተሰቦች ስንት ቀን ይጾማሉ?
ጾሙ በኖቬምበር 25 ተጀምሮ 43 ቀናት ይዘልቃል። በዚህ ጊዜ ሥጋ፣ ወተትና እንቁላል አይበላም። ጾሙ ልደት ቀን ከቅዳሴ በኋላ በበዓል ማዕድ ይፈታል።
ከቅዳሴ በኋላ ምን ይበላል?
ከቅዳሴ በኋላ ቤተሰቦች በእንጀራ ላይ የተደረደረ ቅመም የበዛበት የዶሮ ወጥ፣ የበግና የበሬ ሥጋ ይመገባሉ። ዶሮ ወጥ በበርበሬና በንጥር ቅቤ ቀስ ብሎ ይበስላል። ማዕዱ እንግዳ መቀበያና የቤተሰብ መሰባሰቢያ ነው።
መስቀል መቼ ይከበራል?
መስቀል መስከረም 16 እና 17 ይከበራል፤ ይህም ሴፕቴምበር 26 እና 27 ነው። ትምህርት ቤቶችና ቢሮዎች መስከረም 17 ይዘጋሉ። ቤተሰቦች በቤታቸው ይሰባሰባሉ።
ደመራ ምንድን ነው?
ደመራ በመስቀል ዋዜማ የሚበራ ትልቅ እሳት ነው። መጀመሪያ የከተማው ዋና ደመራ ምሽት ላይ ይለኮሳል፤ ቀጥሎ ወጣቶች በየሰፈሩ ያዘጋጁትን ደመራ ያበራሉ። በአዲግራት ከካርኒቫል ጋር ይከበራል።
ዩኔስኮ የመስቀል ደመራን መቼ መዘገበ?
ዩኔስኮ የመስቀል ደመራ በዓልን በ2013 በማይዳሰሱ የባህል ቅርሶች ዝርዝር አስመዘገበ። ይህ ለልጆች የሚያኮራ እውነታ ነው፤ ምክንያቱም ከኢትዮጵያ የመጣ በዓል ዓለም አቀፍ እውቅና አግኝቷል።
ደብረ ዳሞ ምንድን ነው?
ደብረ ዳሞ ከአዲግራት አቅራቢያ በጠፍጣፋ ራስ ተራራ ላይ የሚገኝ ከ6ኛው ክፍለ ዘመን የመጣ ገዳም ነው። ልጆችዎ በተራራ አናት ላይ ስለተሠራ ገዳም ሲሰሙ ይደነቃሉ።
ጉንዳ ጉንዶ ምን ልዩ ነገር አለው?
ጉንዳ ጉንዶ ከአዲግራት በስተደቡብ የሚገኝ ገዳም ሲሆን ከ220 በላይ የግዕዝ መጻሕፍት የያዘ ቤተ መጻሕፍት አለው። ለልጆች «በእጅ የተጻፉ ብዙ መጻሕፍት የተቀመጡበት ቦታ» ብለው ማስረዳት ይቻላል።
አቡነ የማታ ጉሕ ምንድን ነው?
አቡነ የማታ ጉሕ ከአዲግራት በስተደቡብ ምዕራብ በ2,580 ሜትር ከፍታ ላይ የሚገኝ አንድ ድንጋይ ተቀርጾ የተሠራ ቤተ ክርስቲያን ነው። ግድግዳዎቹና ጉልላቱ በሥዕል ያጌጡ ናቸው።
የቅዱስ አዳኝ ካቴድራል መቼ ተቀደሰ?
የቅዱስ አዳኝ ካቴድራል በ1969 ተቀድሷል። ንድፉ ጣሊያናዊ ሲሆን በኢትዮጵያዊው አርቲስት አፈወርቅ ተክሌ ሥራዎች ያጌጠ ነው። አዲግራት ከ1961 ጀምሮ የካቶሊክ አዲግራት ሀገረ ስብከት ማዕከል ናት።
ጥህሎ፣ በለስ እና ነጭ ማር ምንድን ናቸው?
ጥህሎ ከገብስ የሚሠራ ባሕላዊ የአዲግራት ምግብ ነው። በለስ የቁልቋል ፍሬ ሲሆን ጥራቱ ከፍተኛ እንደሆነ ይቆጠራል። ነጭ ማር ደግሞ የአካባቢው ታዋቂ ምርት ነው።
በአዲግራት የመጀመሪያው ዘመናዊ ትምህርት ቤት መቼ ተከፈተ?
ላዛሪስት ሚሲዮናውያን በ1900 አካባቢ በሰሜን ኢትዮጵያ ከመጀመሪያዎቹ ዘመናዊ ትምህርት ቤቶች አንዱን በአዲግራት መሠረቱ። አጋዚ ሁለተኛ ደረጃ ትምህርት ቤት ደግሞ በ1950ዎቹ የከተማዋ የመጀመሪያ ሁለተኛ ደረጃ ነው።
በአዲግራት የገና ገበያ አለ?
ንግድ ለአዲግራት ሁልጊዜ ዋና ነበር፤ ከተማዋ ከአዲስ አበባ ወደ መቀሌ በሚወስደው መንገድ ላይ ትገኛለች። ከልደት በፊት ቤተሰቦች ለበዓል ማዕዱ የሚሆን ዶሮ፣ ሥጋና ቅመም ይገዛሉ። የ2026 መረጃ ሲገኝ ወደ Rally Takes the Train የአዲግራት የገና መመሪያ ይታከላል።
የገና ጨዋታ በአዲግራት ይጫወታል?
የገና ጨዋታ በሁለት ቡድን ተከፍለው ከእንጨት የተሠራ ኳስ በዱላ የሚመቱበት የደጋ ጨዋታ ነው። በኢትዮጵያ ደጋማ አካባቢዎች ከልደት በዓል ጋር ተያይዞ ይታወቃል፤ አዲግራትም ደጋማ ከተማ ናት።
በአዲግራት ስንት በመቶ ነዋሪዎች ኦርቶዶክስ ናቸው?
በ2007 ቆጠራ የአዲግራት ነዋሪዎች 94 በመቶ ያህሉ የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ክርስቲያኖች ነበሩ። ቆጠራው 57,588 ነዋሪዎች ሲያሳይ በ2021 ግምት ወደ 116,000 ደርሷል። ስለዚህ ልደት በከተማዋ ብዙ ቤተሰቦች የሚያከብሩት በዓል ነው።
የ2026 ልደት መረጃ በአዲግራት የት ይገኛል?
የ2026 መረጃ የሚታከለው በኖቬምበር መጨረሻ ነው። ቀኖቹ እስካሁን አልታወቁም። ይህ ገጽ የአዲግራትን የገና እና የመስቀል ታሪክ ያቀርባል።
ምንጮች
- Lidet: A Timeless Christmas Celebration in Atsbi Wenberta, Tigray, Tourism Tigrai
- Adigrat, Wikipedia
- Ethiopian Christmas, Wikipedia
- Ethiopian Holidays Discussed In Chronological Order, Ethiopian Gobgnu
- Gena, Ethiopian Festivals