ራሊ የዚህን ወቅት ዝግጅቶች እያጠና ነው
ገና ከልጆች ጋር በሰቆጣ
ሰቆጣ በ2,266 ሜትር ከፍታ ላይ የምትገኝ የዋግሹሞች መቀመጫ ነበረች። በ2007 ቆጠራ ከነዋሪዎቿ ወደ 96 በመቶ ያህሉ ኦርቶዶክስ ነበሩ፤ ስለዚህ ገና በዓመቱ ዋነኛ በዓል ነው።
የ2026 የገና ዝግጅቶች በኖቬምበር መጨረሻ ይደርሳሉ
በሰቆጣ የዚህን ዓመት የገና ዝግጅቶች ከእያንዳንዱ አዘጋጅ ጋር እያረጋገጥን ነው። ይመዝገቡ፣ ዝግጅቶቹ ይፋ በሚሆኑበት ቀን በኢሜይል እናሳውቅዎታለን።
ነጻ ነው። ዝግጅቶቹ ይፋ በሚሆኑበት ቀን ኢሜይል እንልክልዎታለን፣ ከዚያም በሰቆጣ የሚካሄዱ አዳዲስ ዝግጅቶችን በሳምንት አንድ ጊዜ እንልካለን። በማንኛውም ጊዜ ምዝገባዎን ማቋረጥ ይችላሉ።
የሰቆጣ ገና ታሪክ
«የተመሸገ መንደር» የሚል ስምና የዋግሹም ቤተ መንግሥት
ሰቆጣ በአማራ ክልል በዋግ ኽምራ ዞን የምትገኝ ከተማ ናት። ስሟ ሳኩቴ ከሚለው የአገውኛ ቃል የመጣ ሊሆን ይችላል፤ ትርጉሙም «የተመሸገ መንደር» ነው። ከተማዋ የላስታ የቀድሞ ገዥዎች የነበሩት የዋግሹሞች መቀመጫ ነበረች፤ ባለ ሦስት ፎቅ ቤተ መንግሥታቸው በ1650 አካባቢ በጎንደር ባለሙያዎች እንደተሠራ ይነገራል። በ2007 ቆጠራ ነዋሪዎቿ 95.98 በመቶ ኦርቶዶክስ ክርስቲያኖች ነበሩ፤ ስለዚህ ታኅሣሥ 29 (ጃንዋሪ 7) የሚውለው ገና ለመላ ከተማዋ ትልቅ በዓል ነው።
ከ43 ቀን ጾም በኋላ የሚቀርበው የሰቆጣ ማዕድ
በሰቆጣ የገና ማዕድ የሚጠበቀው ከረጅም ጾም በኋላ ነው። ጾሙ ከኖቬምበር 25 ጀምሮ 43 ቀን ይቆያል፤ በዚህ ወቅት በቀን አንድ ጊዜ ብቻ የጾም ምግብ ይበላል። የዋዜማው ቅዳሴ ከምሽቱ 12 ሰዓት እስከ ሌሊቱ 9 ሰዓት ይዘልቃል፤ ምእመናን ሻማ ይዘው ቤተ ክርስቲያኑን ሦስት ጊዜ ይዞራሉ። ቅዳሴው ሲያበቃ ሰዎች ነጭ የጥጥ ልብስ ለብሰው ወደ ቤት ይመለሳሉ፤ ቤተሰቦችና ጎረቤቶችም በባህላዊ ምግብና በቡና ሥነ ሥርዓት ይቀመጣሉ። ልጆች ቡናው ሲቆላና ሲፈላ ከአዋቂዎች ጎን ሆነው ይከታተላሉ።
የጨው ንግድ ማዕከል፣ የድንጋይ ቤቶችና 2,266 ሜትር
ቻርለስ ቤክ በ1843 ሰቆጣን ትልቅና የተንጣለለች ከተማ፣ የጨው ንግድ ማዕከልም እንደሆነች ገልጿል፤ ገበያዋ ማክሰኞና ረቡዕ ይቆም ነበር። በ1948 ቢያትሪስ ፕሌይን የድንጋይ ቤቶቿንና በኮረብታ ላይ ያላትን አቀማመጥ አድንቃለች። ከተማዋ ከባሕር ጠለል በላይ 2,266 ሜትር ከፍታ አላት፤ ነዋሪዎቿ በ1994 ቆጠራ 7,922 ነበሩ፤ በ2007 ደግሞ 22,346 ደረሱ። ሰቆጣ በጽሑፍ ለመጀመሪያ ጊዜ የምትታየው በ1746 ነው። ከከተማዋ 6 ኪሎ ሜትር ርቀት ላይ ወቅር መስቀል ክርስቶስ ቤተ ክርስቲያን ይገኛል።
የዛሬ ወጎች
- የነቢያት ጾም: ከኖቬምበር 25 ጀምሮ ለ43 ቀን ምእመናን በቀን አንድ የጾም ምግብ ይመገባሉ፤ ሥጋ፣ ወተትና እንቁላል አይበሉም።
- የዋዜማ ቅዳሴና ሻማ: ከምሽቱ 12 ሰዓት እስከ ሌሊቱ 9 ሰዓት ቅዳሴ ይደረጋል፤ ምእመናን ሻማ ይዘው ቤተ ክርስቲያኑን ሦስት ጊዜ ይዞራሉ።
- ነጭ ባህላዊ ልብስ: በገና ቀን ነጭ የጥጥ ልብስ ይለበሳል፤ በደጋው ብርድ ብዙዎች ጠርዙ ባለቀለም ነጠላ ያጣፋሉ።
- የቡና ሥነ ሥርዓት: ቤተሰቦችና ጎረቤቶች ከባህላዊ ምግብ ጋር የቡና ሥነ ሥርዓት ያካሂዳሉ።
- የገና ጨዋታ: በዋግ ገጠሮች ሩር የሚባለውን የእንጨት ኳስ በዱላ እየመቱ ከሰዓት በኋላ እስከ ፀሐይ መጥለቂያ ይጫወታሉ።
- ሦስት ቀን የሚቆይ ልደት: በሰቆጣ ገና ልደት ተብሎም ይጠራል፤ ደስታው ለሦስት ቀን ይዘልቃል።
ለልጆች አስገራሚ እውነታ
ሰቆጣ ማለት «የተመሸገ መንደር» ሊሆን ይችላል፤ በአንድ ወቅት ባለ ሦስት ፎቅ የዋግሹም ቤተ መንግሥት እዚያ ይገኝ ነበር።
በሰቆጣ ስለ ገና የሚነሱ ጥያቄዎች
በሰቆጣ ገና መቼ ይከበራል?
በሰቆጣ ገና እንደ መላው ኢትዮጵያ ታኅሣሥ 29 ይከበራል፤ ይህ ቀን በግሪጎሪያን አቆጣጠር ጃንዋሪ 7 ነው። ልደት ተብሎም የሚጠራው በዓል ለሦስት ቀን ይከበራል። የ2026 የሰቆጣ የገና ዝግጅቶች በኖቬምበር መጨረሻ ይታከላሉ።
የሰቆጣ ስም ምን ማለት ነው?
የሰቆጣ ስም ሳኩቴ ከሚለው የአገውኛ ቃል የመጣ ሊሆን ይችላል፤ ቃሉም «የተመሸገ መንደር» ማለት ነው። ከተማዋ በቀድሞ ዘመን የዋግሹሞች መቀመጫ እንደነበረች ለልጆች ሲያስተምሩ ስሙን ከዚህ ታሪክ ጋር ማያያዝ ይቻላል።
ሰቆጣ የት ትገኛለች?
ሰቆጣ በሰሜን ኢትዮጵያ በአማራ ክልል በዋግ ኽምራ ዞን ትገኛለች፤ ከባሕር ጠለል በላይ 2,266 ሜትር ከፍታ አላት። ልጆች በካርታ ላይ እንዲያገኟት ቢጠየቁ ጂኦግራፊን በጨዋታ ይማራሉ። ደጋማ ቦታ ስለሆነች በገና ሰሞን ሙቀት የሚሰጥ ልብስ ማዘጋጀት ይጠቅማል።
የዋግሹም ቤተ መንግሥት መቼ ተሠራ?
የዋግሹሞች ባለ ሦስት ፎቅ ቤተ መንግሥት በ1650 አካባቢ እንደተሠራ ይታመናል፤ የሠሩትም በጎንደር ይሠሩ የነበሩ የእጅ ባለሙያዎች እንደሆኑ ይነገራል። ልጆች ከ370 ዓመት ገደማ በፊት ባለ ሦስት ፎቅ ቤት እንደተሠራ ሲሰሙ ይገረማሉ፤ ስለ ጎንደር ቤተ መንግሥቶች ሲያወሩም ሰቆጣን ማንሳት ይቻላል።
ዋግሹም ማለት ምን ማለት ነው?
ዋግሹሞች በቀድሞ ዘመን የላስታ ገዥዎች ነበሩ፤ ሰቆጣም መቀመጫቸው ነበረች። ራሳቸውን የመጨረሻው የዛግዌ ንጉሥ ዘሮች አድርገው ይቆጥሩ ነበር። ለትንንሽ ልጆች ከተማዋ በአንድ ወቅት የገዥዎች መቀመጫ እንደነበረች መንገር በቂ ነው።
ወቅር መስቀል ክርስቶስ ቤተ ክርስቲያን የት ነው?
ወቅር መስቀል ክርስቶስ ቤተ ክርስቲያን ከሰቆጣ ከተማ ወደ 6 ኪሎ ሜትር ርቀት ላይ የሚገኝ፣ ከዋግሹሞች ጋር የተያያዘ ታሪካዊ ስፍራ ነው። በገና ሰሞን ለመሄድ የሚያስቡ ቤተሰቦች ልጆች እንዳይደክሙ ትራንስፖርትና የእረፍት ጊዜ አስቀድመው ቢያዘጋጁ ይሻላል።
በሰቆጣ ስንት ሰው ኦርቶዶክስ ነው?
በ2007 ቆጠራ የሰቆጣ ነዋሪዎች 95.98 በመቶ የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ክርስቲያኖች፣ 3.8 በመቶ ደግሞ ሙስሊሞች ነበሩ። ስለዚህ ገና በከተማዋ አብዛኛው ሰው የሚያከብረው በዓል ነው። የተለያየ እምነት ያላቸው ጎረቤቶች በአክብሮት የበዓል ሰላምታ መለዋወጣቸው ለልጆች ጥሩ ምሳሌ ነው።
የነቢያት ጾም ምንድነው?
የነቢያት ጾም ከኖቬምበር 25 ጀምሮ ለ43 ቀን የሚጾም የገና ዝግጅት ነው። ምእመናን በቀን አንድ ጊዜ የጾም ምግብ ይመገባሉ፤ ሥጋ፣ ወተትና እንቁላል አይቀምሱም። ትንንሽ ልጆች እንደ አዋቂዎች አይጾሙም፤ ጾሙ ሲፈታ ግን በማዕዱ ደስታ ሙሉ በሙሉ ይካፈላሉ።
የገና ዋዜማ ቅዳሴ መቼ ይጀምራል?
የገና ዋዜማ ቅዳሴ ከምሽቱ 12 ሰዓት ገደማ ይጀምርና እስከ ሌሊቱ 9 ሰዓት ይቆያል። ምእመናን ሻማ ተቀብለው በቤተ ክርስቲያኑ ዙሪያ ሦስት ጊዜ ይዞራሉ፤ ወንዶችና ሴቶች ለይተው ይቆማሉ። ረጅም ሌሊት ስለሆነ ልጆች ያሏቸው ወላጆች ሙቀት የሚሰጥ ልብስና ትንሽ ምግብ ቢይዙ ይሻላል።
በሰቆጣ በገና ቀን ምን ዓይነት ልብስ ይለበሳል?
በገና ቀን ሰዎች ነጭ የጥጥ ባህላዊ ልብስ ይለብሳሉ፤ ብዙዎቹም ጫፉ ላይ ባለቀለም ጥለት ያለው ቀጭን ነጭ ነጠላ ያጣፋሉ። ሁሉም ለበዓሉ ንጹሕ ልብስ ለመልበስ ይጥራል፤ ለልጆችም ምቹና ንጹሕ ነጭ ልብስ ይመረጣል።
በገና ማዕድ ምን ይቀርባል?
የሰቆጣ ቤተሰቦችና ጎረቤቶች በገና ቀን ባህላዊ ምግብ አቅርበው ቡና ያፈላሉ። ረጅሙ ጾም ስላበቃ ማዕዱ ልዩ ደስታ አለው። ምግቡ ከቤት ቤት ይለያያል፤ ልጆች ግን ቡናው ሲፈላ ከአዋቂዎች ጎን ተቀምጠው ማየት ይወዳሉ።
በዋግ ኽምራ የገና ጨዋታ እንዴት ይጫወታል?
የገና ጨዋታ እንደ ሆኪ በዱላና በኳስ የሚጫወት የገና ሰሞን ጨዋታ ነው። ተጫዋቾች ሩር የሚባለውን ጠንካራ የእንጨት ኳስ በዱላ ይመታሉ። በከተሞች እየቀረ ቢሆንም በገጠር አሁንም ይጫወታል፤ ከሰዓት በኋላ ተጀምሮ እስከ ፀሐይ መጥለቂያ ይዘልቃል። አፈ ታሪኩ ጨዋታው ከእረኞች ደስታ እንደመጣ ይናገራል።
የሰቆጣ ስም በጽሑፍ መቼ ታየ?
ሰቆጣ በተረፉ መዛግብት ውስጥ ለመጀመሪያ ጊዜ የምትታየው በ1746 ነው። በ1813 ራስ ኃይሌ ወንድ በወሰን ቤተ መንግሥታቸው እዚያ ነበር። ከተማዋ ከ270 ዓመታት በላይ በጽሑፍ ተመዝግባለች፤ ልጆች ከ1746 እስከ ዛሬ ስንት ዓመት እንደሆነ ሲቆጥሩ ይደሰታሉ።
የሰቆጣ ገበያ ከዚህ በፊት እንዴት ነበር?
ቻርለስ ቤክ በ1843 ሰቆጣን ትልቅና የተንጣለለች ከተማ ሲል ገልጿታል፤ የጨው ንግድ ዋና ማዕከልም ነበረች። ሳምንታዊ ገበያዋ ማክሰኞና ረቡዕ ይቆም ነበር። ልጆች ጨው በቀድሞ ዘመን ምን ያህል ውድ እንደነበር ሲሰሙ ይገረማሉ።
ሰቆጣ ስንት ነዋሪ አላት?
በ1994 ቆጠራ የሰቆጣ ነዋሪዎች 7,922 ነበሩ፤ በ2007 ቆጠራ ደግሞ 22,346 ደረሱ። በ13 ዓመት ውስጥ ከሁለት እጥፍ በላይ አድጋለች ማለት ነው፤ ልዩነቱ 14,424 ሰዎች ነው። ልጆች ቁጥሮቹን ሲያወዳድሩ ከተማ እንዴት እንደሚያድግ ይረዳሉ።
በ1948 ሰቆጣን ማን ጎበኛት?
ቢያትሪስ ፕሌይን በ1948 ሰቆጣን ጎብኝታ የድንጋይ ቤቶቿንና በኮረብታ ላይ ያላትን አቀማመጥ አድንቃለች። ልጆች በኮረብታ ላይ የተደረደሩ የድንጋይ ቤቶችን በወረቀት ላይ እንዲስሉ ማበረታታት ታሪኩን እንዲያስታውሱ ይረዳቸዋል።
ከሰቆጣ ቅርብ የሚገኙ ታሪካዊ ስፍራዎች የትኞቹ ናቸው?
ከዋግሹሞች ጋር የተያያዙ ሁለት ስፍራዎች አሉ፤ አንዱ ባለ ሦስት ፎቁ የዋግሹሞች ቤተ መንግሥት ሲሆን ሌላው ከከተማዋ 6 ኪሎ ሜትር ርቀት ላይ የሚገኘው ወቅር መስቀል ክርስቶስ ቤተ ክርስቲያን ነው። ለመጎብኘት ካሰቡ የአካባቢውን ሰዎች አስቀድመው ይጠይቁ።
የሰቆጣን የገና ታሪክ ለልጅ እንዴት ማስረዳት ይቻላል?
ከተማዋ «የተመሸገ መንደር» የሚል ስም ሊኖራት እንደሚችል በመናገር ይጀምሩ። ከዚያ ኖቬምበር 25 የሚጀምረውን የ43 ቀን ጾም፣ በዋዜማው የሚበራውን ሻማና በገና ቀን የሚሰበሰበውን የቤተሰብ ማዕድ በቅደም ተከተል ያጫውቷቸው። ለትንንሽ ልጆች አጭር ታሪክ ከስዕል ጋር ይመቻል።
ገና በአማርኛና በትግርኛ ምን ይባላል?
በአማርኛ ገና ወይም ልደት፣ በትግርኛ ደግሞ ልደት ይባላል። ሁለቱም ታኅሣሥ 29 የሚከበረውን አንድ በዓል ያመለክታሉ። የሰቆጣ ቤተሰቦች ብዙ ጊዜ «ገና» ይሉታል፤ ልጆች ሌሎች ኢትዮጵያውያን በዓሉን በሌላ ስም እንደሚጠሩት ሲማሩ ስለ አገራቸው ብዝኃነት ይረዳሉ።
የ2026 የሰቆጣ የገና ዝግጅቶችን የት ማግኘት እችላለሁ?
የ2026 ዝግጅቶች በኖቬምበር መጨረሻ በRally Takes the Train የሰቆጣ የገና መመሪያ ላይ ይታከላሉ፤ እስከዚያ ቀኖቹ አይታወቁም። እስከዚያው ይህን ገጽ ከልጆችዎ ጋር ማንበብ ለበዓሉ ጥሩ ዝግጅት ነው።
ምንጮች
- Sekota, Wikipedia
- Ethiopia: The Uniqueness of Genna Celebration in Ethiopia, AllAfrica
- Unique Features of Ethiopian Christmas 'Genna', Ethiopian News Agency
- Ethiopian Christmas, Wikipedia