Rally sprawdza tegoroczne atrakcje
Boże Narodzenie z dziećmi w Olsztynie
W dawnych warmińskich wsiach święta nazywano godami i trwały od Wigilii aż do Trzech Króli. Olsztyn wciąż o nich przypomina na jarmarku na Starym Mieście, gdzie opowiada się o zwyczajach Warmii i Mazur.
Świąteczne wydarzenia na 2026 rok pojawią się pod koniec listopada
Sprawdzamy u każdego organizatora tegoroczne świąteczne wydarzenia w Olsztynie. Zapisz się, a napiszemy do Ciebie w dniu, w którym pojawią się na stronie.
Za darmo. Napiszemy w dniu publikacji, a potem raz w tygodniu podeślemy nowe wydarzenia w Olsztynie. Możesz zrezygnować w każdej chwili.
Historia Bożego Narodzenia w Olsztynie
Gody, szemel i rogole: święta dawnej Warmii
Na Warmii czas od Wigilii do Trzech Króli nazywano godami albo godnymi świętami. Adwent był spokojny: ludzie chodzili na roraty, każdy ze świecą. W Wigilię, po warmińsku zilija, na stole stały gęś, kiełbasa, żytni chleb, kuchy i bombony. Po wsiach wędrowali kolędnicy. Sługi z szemlem prowadził chłopiec przebrany za białego konia z drewnianym łbem na tyczce, który bywał też świętym Mikołajem, a dzieci dostawały od nich drobne upominki. Rogole w długich płaszczach i koronach udawali niedźwiedzia, bociana albo kozę i dostawali za to rogaliki.
Osiemnaście stoisk z Warmii i Mazur
W 2025 roku Warmiński Jarmark Świąteczny zaplanowano w Olsztynie na 11 do 14 grudnia. Miasto zaprosiło do niego twórców, rzemieślników, koła gospodyń wiejskich i muzea, a w osobnej strefie kultury Warmii i Mazur zarezerwowało 18 stoisk dla lokalnych wystawców. Organizatorom zależało na prawdziwym rękodziele i regionalnym charakterze, a nie na masowych pamiątkach. Stragany stoją na Starym Mieście, między Targiem Rybnym, rynkiem i Wysoką Bramą, a wstęp jest bezpłatny. Miejską choinkę rozświetla się na początku grudnia, jeszcze przed jarmarkiem.
Jasne dwunastki, ciemne stodoły
Dni od Bożego Narodzenia do Trzech Króli nazywano na Warmii dwunastkami. Starsi czytali z pogody każdego z nich, jaki będzie kolejny miesiąc roku, i mówili: jasne dwunastki, ciemne stodoły. Pogodne dni zapowiadały więc pełne stodoły. W pierwszy dzień świąt jadano groch z wędzonym boczkiem, na szczęście i dobre plony. Drugi dzień świąt był czasem odwiedzin u krewnych, a jego wieczór nazywano szczodrym: służba składała gospodarzom życzenia i dostawała jedzenie albo drobny prezent.
Tradycje dziś
- Warmiński Jarmark Świąteczny: Stoiska z rękodziełem stoją na Starym Mieście w grudniu, a w 2025 roku zaplanowano je na 11 do 14 grudnia. Wstęp jest bezpłatny.
- Strefa kultury Warmii i Mazur: W 2025 roku miasto zarezerwowało w niej 18 stoisk dla twórców, kół gospodyń wiejskich i muzeów z regionu.
- Rozświetlenie miejskiej choinki: Olsztyńska choinka zaczyna świecić na początku grudnia, przed otwarciem jarmarku.
- Bieg Mikołajów: W programie jarmarku w 2024 roku znalazł się Bieg Mikołajów, obok koncertów kolęd i pokazów artystycznych.
- Opowieści o zwyczajach regionu: Podczas jednej z edycji jarmarku odbyły się odczyty o bożonarodzeniowych zwyczajach Warmii i Mazur oraz wystawa wigilijnych stołów.
- Kolędowanie: Koncerty kolęd to stały punkt olsztyńskiego programu, a chór „Tęcza” śpiewał na jednej z edycji jarmarku.
Ciekawostka dla dzieci
Dawniej na Warmii po wsiach chodził szemel: chłopiec przebrany za białego konia z drewnianym łbem na długiej tyczce, który czasem udawał nawet świętego Mikołaja.
Pytania o święta w Olsztynie
Kiedy odbywał się Warmiński Jarmark Świąteczny w Olsztynie w 2025 roku?
W 2025 roku jarmark zaplanowano na 11 do 14 grudnia na Starym Mieście w Olsztynie. Miasto zapraszało do niego lokalnych twórców i rzemieślników. Daty świątecznych wydarzeń w 2026 roku dodamy do przewodnika Rally Takes the Train po Bożym Narodzeniu w Olsztynie pod koniec listopada, więc warto do niego zajrzeć przed wyjściem z dziećmi.
Gdzie w Olsztynie stoją stragany z jarmarku świątecznego?
Stragany stoją na Starym Mieście, między Targiem Rybnym, rynkiem i Wysoką Bramą. W 2024 roku część stoisk stała przy ulicy Prostej i ratuszu, więc układ może się zmieniać z roku na rok. Z dworca Olsztyn Główny na Stare Miasto idzie się piechotą mniej więcej od 15 do 25 minut.
Czy wstęp na olsztyński jarmark świąteczny jest płatny?
Wstęp na jarmark jest bezpłatny. Płaci się za zakupy oraz za atrakcje dodatkowe, takie jak karuzele czy warsztaty. Warto więc zabrać dla dzieci trochę drobnych na zajęcia plastyczne albo przejażdżkę. Świąteczny program na 2026 rok dodamy do naszego przewodnika po Bożym Narodzeniu w Olsztynie pod koniec listopada.
Co to jest strefa kultury Warmii i Mazur na jarmarku w Olsztynie?
To osobna część jarmarku, w której w 2025 roku miasto zarezerwowało 18 stoisk dla lokalnych twórców. Można w niej kupić prawdziwe rękodzieło z regionu i usłyszeć, skąd się wzięło. Dla dzieci to dobra okazja, żeby zobaczyć, jak powstają ozdoby choinkowe i inne drobiazgi wykonane ręcznie.
Dlaczego olsztyński jarmark stawia na lokalne rękodzieło?
Miasto ogłosiło w 2025 roku, że stawia na maksymalną lokalność. Organizatorzy chcieli prawdziwego rękodzieła i regionalnego charakteru, a nie masowych pamiątek z importu. Dzięki temu na straganach pojawiają się wyroby twórców z Warmii i Mazur, na przykład ozdoby, książki o regionie i smakołyki lokalnych producentów.
Kto mógł zgłosić się ze stoiskiem do strefy kultury Warmii i Mazur?
Zgłaszać się mogli artyści ludowi i zawodowi, rzemieślnicy, koła gospodyń wiejskich, muzea, uniwersytety ludowe oraz autorzy książek o Warmii i Mazurach. Termin zgłoszeń w 2025 roku mijał 13 listopada. Dzięki temu na jarmarku spotkać można osoby, które naprawdę znają ten region i jego zwyczaje.
Kiedy w Olsztynie rozświetla się miejską choinkę?
Miejska choinka rozbłyska na początku grudnia, jeszcze przed otwarciem jarmarku na Starym Mieście. Dokładny dzień zmienia się z roku na rok. Informacje o 2026 roku dodamy do przewodnika Rally Takes the Train po Bożym Narodzeniu w Olsztynie pod koniec listopada.
Jakie postaci spotkają dzieci na jarmarku w Olsztynie?
Na jarmarku bywają Mikołaj, kolędnicy i artyści uliczni. W jednej z edycji pojawił się nawet Mikołaj z Rovaniemi w Finlandii oraz Biegnący Wilk z psimi zaprzęgami. W programie z 2024 roku znalazł się też Bieg Mikołajów, więc dzieci mogą zobaczyć wielu przebranych uczestników naraz.
Czy w Olsztynie można posłuchać kolęd na żywo?
Tak, koncerty kolęd należą do programu olsztyńskiego jarmarku, obok pokazów artystycznych. Na jednej z edycji śpiewał chór „Tęcza”, a obok niego występowali lokalni wykonawcy. Dzieci, które znają kolędy z przedszkola, mogą się tam przyłączyć do śpiewania. Dokładną listę koncertów na 2026 rok podamy pod koniec listopada.
Czy na jarmarku w Olsztynie dowiem się czegoś o dawnych zwyczajach?
Tak. Podczas jednej z edycji jarmarku zaplanowano odczyty o bożonarodzeniowych zwyczajach Warmii i Mazur oraz wystawę wigilijnych stołów. To dobry sposób, by pokazać dzieciom, jak wyglądały święta w regionie wiele lat temu i czym różniły się od tych, które znają z własnego domu.
Jak Warmiacy nazywali Wigilię i cały czas świąt?
W warmińskich wsiach Wigilię nazywano zilija, a okres od niej do Trzech Króli określano jako gody albo godne święta. Wigilia otwierała gody. Dzieci mogą się z tego dowiedzieć, że dawniej święta nie kończyły się po trzech dniach, tylko trwały aż do Trzech Króli, czyli do 6 stycznia, a rodziny w tym czasie odwiedzały się nawzajem.
Co jadano na dawnej Warmii podczas wigilijnej wieczerzy?
Na warmińskim stole wigilijnym nie obowiązywał post. Jadano pieczoną gęś i kiełbasę, żytni chleb oraz słodycze o nazwach kuchy i bombony. Taki zestaw różni się od dzisiejszej wieczerzy z potrawami postnymi, którą znają dzieci z innych regionów Polski, i dobrze pokazuje, że zwyczaje zmieniały się w czasie.
Kim był szemel i dlaczego dzieci na niego czekały?
Szemel to chłopiec przebrany za białego konia z drewnianym łbem na długiej tyczce, który prowadził kolędników zwanych sługami z szemlem. Bywał też świętym Mikołajem i nagradzał dzieci, jeśli poprawnie się pomodliły. Kolędnicy rozdawali najmłodszym drobne upominki, dlatego dzieci wypatrywały ich z radością.
Kim byli warmińscy rogole?
Rogole to kolędnicy, którzy chodzili po domach w pierwszy dzień świąt w długich płaszczach, koronach i maskach. Przebierali się za zwierzęta, na przykład niedźwiedzia, bociana albo kozę, składali gospodarzom życzenia i dostawali za to rogaliki. Zwierzęta symbolizowały siły przyrody i urodzaj, a całe przebranie bawiło domowników. Dzieci mogą w domu wymyślić własne przebranie za bociana albo kozę i zagrać małych rogoli.
Kiedy na Warmii pojawił się wieniec adwentowy?
Wieniec adwentowy zawieszany u sufitu, jako symbol korony Zbawiciela, dotarł na Warmię z Niemiec dopiero w latach trzydziestych dwudziestego wieku. To pokazuje, że wiele znanych dziś zwyczajów jest stosunkowo młodych. Dawniej adwent upływał spokojnie, na modlitwie, pieśniach religijnych i codziennych roratach, a dopiero potem w domach robiło się wesoło.
Co to są roraty i dlaczego niesie się na nie świeczkę?
Roraty to codzienne Msze adwentowe, na które w warmińskich wsiach przychodzili mieszkańcy. Każdy niósł świeczkę, która symbolizuje Maryję niosącą Chrystusa. Adwent trwał cztery tygodnie i był cichym czasem przygotowań, modlitwy i religijnych pieśni. Małym dzieciom można wyjaśnić, że świeczka oznacza światło czekające na Boże Narodzenie.
Co znaczyło powiedzenie „jasne dwunastki, ciemne stodoły”?
Dwunastki to dwanaście dni od Bożego Narodzenia do Trzech Króli. Starsi uważali, że pogoda każdego z nich zapowiada pogodę kolejnych miesięcy roku. Jeśli dni były jasne, stodoły miały być pełne zboża, czyli czekał dobry urodzaj. To ciekawa zabawa dla dzieci: można zapisać pogodę z każdego dnia i porównać ją z miesiącami.
Dlaczego na Warmii jadano groch w święta?
Groch z wędzonym boczkiem, czasem z kiełbasą, był głównym daniem pierwszego dnia świąt. Wierzono, że przyniesie szczęście i dobre plony w nadchodzącym roku. Resztkę boczku wieszano niekiedy na tyczce pod sufitem. Dziś to ciekawostka z dawnych czasów, o której można opowiedzieć dzieciom przy świątecznym obiedzie.
Czym był szczodry wieczór na Warmii?
Szczodrym nazywano wieczór drugiego dnia świąt, 26 grudnia. W ciągu dnia rodziny odwiedzały krewnych, a wieczorem służba składała gospodarzom życzenia i dostawała jedzenie albo prezent. Pod sufitem smarowano miodem i sypano ziarno, by zapewnić sobie urodzaj w następnym roku. Dla dzieci to pamiątka, że w święta dzielono się z innymi.
Dlaczego w Wigilię czeka się na pierwszą gwiazdkę?
Rodziny czekają na pierwszą gwiazdkę, zanim usiądą do wieczerzy, bo przypomina Gwiazdę Betlejemską, która poprowadziła trzech króli do Jezusa. Dzieci często wypatrują jej przy oknie, więc czekanie zamienia się w zabawę. Starsze rodzeństwo może wskazać najjaśniejszą gwiazdę, a rodzice opowiedzieć przy okazji historię trzech króli i ich darów.
Źródła
- Olsztyn Christmas market: Warmiński Jarmark Świąteczny, visit.olsztyn.eu
- Warmiński Jarmark Świąteczny. Specjalna strefa na Starym Mieście w Olsztynie, Super Express Olsztyn
- Jarmark Olsztyn 2025: daty, godziny i dojazd pociągiem, EuroPodróże
- Boże Narodzenie na Warmii i Mazurach, Warmińsko-Mazurski Magazyn (wmwm.pl)
- Zwyczaje bożonarodzeniowe na Warmii (wg Jana Chłosty), dzieje.pl (PAP)
- Boże Narodzenie: tradycje i zwyczaje w Polsce, Interia