ራሊ የዚህን ወቅት ዝግጅቶች እያጠና ነው
ገና ከልጆች ጋር በሐረር
ሐረር ጀጎል 368 ጠባብ መንገዶችና አምስት ጥንታዊ በሮች ባሉት ግንብ ውስጥ የምትገኝ ከተማ ናት። በየዓመቱ ጃንዋሪ 7 የከተማዋ ክርስቲያን ቤተሰቦች ከ43 ቀን ጾም በኋላ ገናን ያከብራሉ።
የ2026 የገና ዝግጅቶች በኖቬምበር መጨረሻ ይደርሳሉ
በሐረር የዚህን ዓመት የገና ዝግጅቶች ከእያንዳንዱ አዘጋጅ ጋር እያረጋገጥን ነው። ይመዝገቡ፣ ዝግጅቶቹ ይፋ በሚሆኑበት ቀን በኢሜይል እናሳውቅዎታለን።
ነጻ ነው። ዝግጅቶቹ ይፋ በሚሆኑበት ቀን ኢሜይል እንልክልዎታለን፣ ከዚያም በሐረር የሚካሄዱ አዳዲስ ዝግጅቶችን በሳምንት አንድ ጊዜ እንልካለን። በማንኛውም ጊዜ ምዝገባዎን ማቋረጥ ይችላሉ።
የሐረር ገና ታሪክ
በ3.5 ኪሎ ሜትር ግንብ ውስጥ የሚከበር በዓል
ሐረር ጀጎል ከ13ኛው እስከ 16ኛው ክፍለ ዘመን ባለው ጊዜ በተሠራ 3.5 ኪሎ ሜትር ርዝመትና 5 ሜትር ቁመት ባለው ግንብ የተከበበች ናት። በ2007 ቆጠራ መሠረት ከነዋሪዎቿ 48.54 በመቶው ሙስሊም፣ 44.56 በመቶው የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ክርስቲያን፣ ወደ 6 በመቶ ያህሉ ደግሞ ፕሮቴስታንት ነበሩ። ስለዚህ ገና በሐረር የክርስቲያን ቤተሰቦች በየዓመቱ ጃንዋሪ 7 (ታኅሣሥ 29) የሚያከብሩት በዓል ነው። ኦርቶዶክሳውያን ከኖቬምበር 25 ጀምሮ ለ43 ቀናት ይጾማሉ፤ ይህ ጾመ ነቢያት ይባላል፣ በዚህ ጊዜ ሥጋ፣ ወተትና እንቁላል አይበሉም።
ሻማ ይዘው በቤተ ክርስቲያን ዙሪያ ሦስት ጊዜ
በሐረር ያሉ የኦርቶዶክስ ቤተሰቦች የገና ዋዜማን እንደ ሌሎቹ የአገሪቱ አብያተ ክርስቲያናት ሁሉ በጸሎት ያሳልፋሉ። ጸሎቱ ከምሽቱ 12 ሰዓት ገደማ ጀምሮ እስከ ሌሊቱ 9 ሰዓት ገደማ ይቆያል፤ ብዙ ምእመናን ሌሊቱን ሙሉ በቤተ ክርስቲያን ያድራሉ። ምእመናን ሻማ ይዘው ቤተ ክርስቲያኑን ሦስት ጊዜ ይዞራሉ፣ ነጭ የባህል ልብስም ይለብሳሉ። ጸሎቱ ሲያልቅ ቤተሰቦች በእኩለ ሌሊት ጾማቸውን በጋራ ይፈታሉ፣ የሥጋ ምግብም ከዘመድ ጋር ይካፈላሉ።
368 መንገዶች፣ አምስት በሮች፣ አንድ የፈረንሳይ ነጋዴ
በሐረር ጀጎል ውስጥ 368 ጠባብ መንገዶች አሉ፤ ስለዚህ ከተማዋን በእግር መዞር ይሻላል። መጀመሪያ አምስት በሮች ወደ አምስት ሰፈሮች ይወስዱ ነበር፤ ስድስተኛውን በር ራስ መኮንን በ1889 ጨመሩ። ዩኔስኮ ሐረር ጀጎልን በ2006 በዓለም ቅርስነት መዝግቦታል። ፈረንሳዊው አርተር ራምቦ በ1888 ተመልሶ በሐረር ቡና፣ ሽቶና ቆዳ ይነግድ ነበር፤ ቤቱ ዛሬ ሙዚየም ነው። ከ1960ዎቹ ጀምሮ ደግሞ ሌሊት ጅቦችን በሥጋ የመመገብ ልማድ ለጎብኝዎች ትርኢት ሆኗል።
የዛሬ ወጎች
- የሐረር ኦርቶዶክሳውያን ጾመ ነቢያት: ከኖቬምበር 25 ጀምሮ ለ43 ቀናት ኦርቶዶክሳውያን ሥጋ፣ ወተትና እንቁላል ሳይበሉ ይጾማሉ።
- የገና ዋዜማ ጸሎት: ከምሽቱ 12 ሰዓት ጀምሮ እስከ ሌሊቱ 9 ሰዓት ድረስ ጸሎት ይደረጋል፤ ምእመናን ሻማ ይዘው ቤተ ክርስቲያኑን ሦስት ጊዜ ይዞራሉ።
- ነጠላ ለብሶ ማክበር: በበዓሉ ቀን ብዙዎች ባለቀለም ጠርዝ ያለው ቀጭን ነጭ የጥጥ ነጠላ ይለብሳሉ።
- በገጠር የሚቀጥለው የገና ጨዋታ: በእንጨት ኳስና በዱላ የሚጫወቱት ይህ ጨዋታ በገጠር አካባቢዎች አሁንም በገና ጊዜ ይዘወተራል።
- የቡና ሥነ ሥርዓትና የቤተሰብ ምግብ: ጾሙ ሲፈታ ቤተሰቦች የተዘጋጀ ምግብ ይካፈላሉ፣ የቡና ሥነ ሥርዓትም ይደረጋል።
ለልጆች አስገራሚ እውነታ
ሐረር ጀጎል 368 ጠባብ መንገዶች አሉት፣ ዙሪያዋን ደግሞ 3.5 ኪሎ ሜትር ርዝመት ያለው ግንብ ከብቧታል!
በሐረር ስለ ገና የሚነሱ ጥያቄዎች
በግንብ በተከበበችው ሐረር ገና የሚውለው መቼ ነው?
የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ገና በሐረርም እንደ ሌላው የአገሪቱ ክፍል በየዓመቱ ጃንዋሪ 7 ይከበራል፤ ይህ ቀን በኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር ታኅሣሥ 29 ነው። ከዚያ በፊት ባሉት 43 ቀናት ኦርቶዶክሳውያን ጾመ ነቢያትን ይጾማሉ፣ በበዓሉ ቀን ደግሞ ቤተሰቦች ይሰበሰባሉ።
በሐረር ስንት በመቶ ነዋሪ ክርስቲያን ነው?
በ2007 ቆጠራ መሠረት በሐረር 48.54 በመቶ ሙስሊም፣ 44.56 በመቶ የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ክርስቲያን፣ 6.14 በመቶ ደግሞ ፕሮቴስታንት ነበሩ። ይህ ማለት ከተማዋ የተለያዩ እምነቶች ተከታዮች በጋራ የሚኖሩባት ናት፤ ገናን ደግሞ በዋናነት የክርስቲያን ቤተሰቦች ያከብራሉ።
ሐረር ያሉ ኦርቶዶክሳውያን ጾመ ነቢያትን እንዴት ይጾማሉ?
ጾመ ነቢያት የገና በዓል ዝግጅት የሆነ የ43 ቀን ጾም ነው፤ የነቢያት ጾም ተብሎም ይጠራል። ኦርቶዶክሳውያን በዚህ ጊዜ ሥጋ፣ ወተትና እንቁላል አይበሉም። በበዓሉ ዋዜማ ጸሎት ካለቀ በኋላ ቤተሰቦች ጾማቸውን በጋራ ምግብ ይፈታሉ።
ጾመ ነቢያት የሚጀምረው መቼ ነው?
ጾመ ነቢያት በየዓመቱ ኖቬምበር 25 ይጀምራል፤ በዚያ ቀን የሚጀመረው የ43 ቀን ጾም እስከ ገና ዋዜማ ድረስ ይቆያል። ስለዚህ በሐረር ያሉ የኦርቶዶክስ ቤተሰቦች ከኖቬምበር መጨረሻ ጀምሮ ለበዓሉ መዘጋጀት ይጀምራሉ።
ትናንሽ ልጆችን ጾመ ነቢያትን እንዴት ማስረዳት ይቻላል?
ለልጆች እንዲህ ማለት ይቻላል፦ ለ43 ቀናት ሥጋ፣ ወተትና እንቁላል ሳንበላ የምንጠብቅበት ጊዜ ነው፣ ከዚያ በኋላ ቤተሰብ ሁሉ ተሰብስቦ የበዓል ምግብ ይካፈላል። ጾሙ የሚያበቃው በገና ዋዜማ ስለሆነ ልጆች እስከ ጃንዋሪ 7 ያሉትን ቀናት በቀን መቁጠሪያ ላይ ሊቆጥሩ ይችላሉ።
የገና ዋዜማ ጸሎት ምን ያህል ይቆያል?
በሐረር አብያተ ክርስቲያናት የዋዜማው ጸሎት ዘጠኝ ሰዓት ያህል ይወስዳል፤ ከምሽቱ 12 ሰዓት ይጀምርና ሌሊቱ 9 ሰዓት ገደማ ይፈጸማል። ብዙ ምእመናን ሌሊቱን በቤተ ክርስቲያን ያድራሉ። ለትናንሽ ልጆች ረጅም ስለሆነ ወላጆች የልጆቻቸውን ዕድሜ አስበው ምን ያህል እንደሚቆዩ ሊወስኑ ይችላሉ።
በገና ዋዜማ ቤተ ክርስቲያኑን ሻማ ይዘው ስንት ጊዜ ይዞራሉ?
ምእመናን በዋዜማው ሻማ ይዘው ቤተ ክርስቲያኑን ሦስት ጊዜ ይዞራሉ። ሰልፉ በቤተ ክርስቲያኑ ዙሪያ ክብ ሠርቶ ይሄዳል። ልጆችን ከጎን ማቆየት የዋዜማውን ሰልፍ አብረው እንዲያዩ ይረዳል፤ ሻማው ሲበራ ማየትም ለትናንሾቹ የበዓሉ አስደሳች ክፍል ሊሆን ይችላል።
ነጠላ ምንድን ነው?
ነጠላ ቀጭን ነጭ የጥጥ ጨርቅ ነው፤ ጠርዙ ላይ ባለቀለም መስመሮች አሉት። በገና በዓል ብዙ ሰዎች በትከሻቸው ላይ ደርበው ወይም ሰውነታቸውን ጠቅልለው ይለብሱታል። በትላልቅ ከተሞች አንዳንዶች የምዕራብ ልብስ ሊለብሱ ይችላሉ፣ ነጩ ልብስ ግን የበዓሉ መለያ ነው።
የገና ጨዋታ ምንድን ነው?
የገና ጨዋታ ወይም ገና በኢትዮጵያ ደጋማ አካባቢዎች የሚዘወተር ሆኪን የሚመስል ጨዋታ ነው። ሁለት ቡድኖች በእንጨት ዱላ የእንጨት ኳስ ይመታሉ፤ ሁለት ሽማግሌዎች ዳኛ ይሆናሉ። በከተሞች እየቀነሰ ቢሄድም በገጠር አካባቢዎች በገና ጊዜ አሁንም ይዘወተራል።
የገና ጨዋታ እንዴት እንደተጀመረ ይነገራል?
አፈ ታሪኩ እንደሚለው እረኞች የኢየሱስን መወለድ ሲሰሙ በደስታ ዘለው በዙሪያቸው ያሉትን ነገሮች በበትራቸው መምታት ጀመሩ፤ ጨዋታው ከዚያ ተነሣ። ስለዚህ ለልጆች ጨዋታው ከእረኞች ደስታ እንደተጀመረ መንገር ይቻላል።
የገና ጨዋታ ሜዳ ምን ያህል ነው?
የገና ጨዋታ ሜዳ ወደ 90 ሜትር ገደማ ሲሆን ጠንካራ ወሰን የለውም። ጨዋታው በመንደሮች መካከል ባለው ክፍት ቦታ ይካሄዳል፤ ግቡም ኳሱን ወደ ራስ መንደር ማምጣት ወይም ማስገባት ነው። ጨዋታው ከሰዓት በኋላ ጀምሮ እስከ ፀሐይ መጥለቂያ ሊቆይ ይችላል።
በገና ቀን የሐረር ቤተሰቦች ምን ያደርጋሉ?
በኢትዮጵያ የገና ዋዜማ ጸሎት ካለቀ በኋላ ቤተሰቦች በእኩለ ሌሊት ጾማቸውን ይፈታሉ፤ የሥጋ ምግብም ከዘመድ ጋር ይካፈላሉ። የሐረር ቤተሰቦችም ቀኑን ሙሉ ይሰባሰባሉ፣ የቡና ሥነ ሥርዓትም ይደረጋል። ገና በዋናነት በቤት ከቤተሰብ ጋር የሚከበር በዓል ነው።
የሐረር ጀጎል ግንብ ምን ያህል ርዝመት አለው?
የሐረር ጀጎል ግንብ ወደ 3.5 ኪሎ ሜትር ርዝመትና 5 ሜትር ቁመት አለው። ግንቡ ከ13ኛው እስከ 16ኛው ክፍለ ዘመን ባለው ጊዜ እንደተሠራ ይታመናል። ከተማዋ ከ1520 እስከ 1568 የሐረሪ መንግሥት ዋና ከተማ ነበረች።
የሐረር ጀጎል ስንት በሮች አሉት?
መጀመሪያ አምስት በሮች ወደ አምስት ሰፈሮች ይወስዱ ነበር፤ እነሱም ሸዋ፣ ቡዳ፣ ኤረር፣ ሳንጋና ፈላና ናቸው። በ1889 ራስ መኮንን ስድስተኛውን የሐረር በር ጨመሩ። ለልጆች በሮቹን መቁጠር አስደሳች ጨዋታ ሊሆን ይችላል።
ዩኔስኮ ሐረር ጀጎልን መቼ መዘገበ?
ዩኔስኮ ሐረር ጀጎልን «የተመሸገችው ታሪካዊ ከተማ» በሚል ስም በ2006 በዓለም ቅርስነት መዘገበ። ከተማዋ ከ13ኛው ክፍለ ዘመን ጀምሮ የእስልምና ማዕከል ሆና ቆይታለች። በግንቡ ውስጥ 82 መስጊዶችና 102 መቅደሶች አሉ።
አርተር ራምቦ ማን ነበር፣ ሐረርስ ምን ሠራ?
አርተር ራምቦ ፈረንሳዊ ሲሆን በሐረር የነጋዴ ሥራ ይሠራ ነበር። በ1888 ተመልሶ ቡና፣ ሽቶና ቆዳ ይነግድ ነበር፤ በህመም ምክንያት ወደ ፈረንሳይ ተመለሰ። ቤቱ ዛሬ በሐረር ሙዚየም ሆኖ ጎብኝዎችን ይቀበላል፣ ስለዚህ ቤተሰቦች ከገና ጉብኝት ጋር ሊያካትቱት ይችላሉ።
በሐረር ጅቦችን የመመገብ ልማድ ምንድን ነው?
በሐረር ጅቦችን በሥጋ የመመገብ ልማድ ለረጅም ጊዜ የቆየ ነው። ከ1960ዎቹ ጀምሮ ይህ ልማድ ሌሊት የሚካሄድ የጎብኝዎች ትርኢት ሆኗል። ትርኢቱ ማታ ስለሚካሄድ ልጆች ካሉ ወላጆች አስቀድመው ሰዓቱን ማየት ይችላሉ።
በሐረር ጀጎል ውስጥ ለምን የተለያዩ ገበያዎች አሉ?
የሙስሊሞችና የክርስቲያኖች የእርድ ሥነ ሥርዓት ስለሚለያይ በጀጎል ውስጥ የተለያዩ ገበያዎች ይገኛሉ። ይህ የከተማዋ ሁለት ትልልቅ ማኅበረሰቦች ጎን ለጎን እንዲኖሩ የረዳ ዕለታዊ ልማድ ነው። ግንቡ ውስጥ ከተማዋ በአብዛኛው የሙስሊም ከተማ ናት።
ገና በሌሎች ቋንቋዎች ምን ይባላል?
በአማርኛ በዓሉ ገና ይባላል፤ በትግርኛ ልደት ይባላል፣ በኦሮምኛ ደግሞ አያና ተብሎ ይጠራል። ሐረር የአማርኛ፣ የኦሮምኛ፣ የሐረሪና የሶማሊኛ ተናጋሪዎች ከተማ ስለሆነች ልጆች የበዓሉን የተለያዩ ስሞች መስማታቸው አይቀርም፣ ይህም በዓሉን አብረው ለመማር ጥሩ ዕድል ነው።
ልጆች በሐረር ያለውን የገና ታሪክ ከቤት ውጪ እንዴት ሊያውቁ ይችላሉ?
ቤተሰቦች ከጾመ ነቢያት እስከ ገና ጨዋታ ድረስ ያሉትን ወጎች ለልጆች በታሪክ መልክ ማሳየት ይችላሉ። Rally Takes the Train የሐረር የገና መመሪያ ለ2026 የሚደረጉ ዝግጅቶችን ኖቬምበር መጨረሻ ላይ ይጨምራል፤ እስከዚያ ድረስ በጀጎል ውስጥ መዘዋወር ልጆችን ያዝናናል።
ምንጮች
- Harar, Wikipedia
- Harar Jugol Wall, History Hit
- Ethiopian Christmas, Wikipedia
- Ethiopia: The Uniqueness of Genna Celebration in Ethiopia, allAfrica
- Unique Features of Ethiopian Christmas 'Genna', Ethiopian News Agency
- Gena, Wikiwand