ራሊ የዚህን ወቅት ዝግጅቶች እያጠና ነው
ገና ከልጆች ጋር በሀገረ ማርያም
ሀገረ ማርያም ሁለት ስሞች አሏት፤ በአማርኛ ሀገረ ማርያም፣ በኦሮምኛ ቡሌ ሆራ። በደቡብ ኦሮሚያ በምዕራብ ጉጂ ዞን የምትገኘው ይህች ከተማ የምትታወቀው በማርያም ቤተ ክርስቲያኗና በጉጂ ኦሮሞ ባህሏ ነው።
የ2026 የገና ዝግጅቶች በኖቬምበር መጨረሻ ይደርሳሉ
በሀገረ ማርያም የዚህን ዓመት የገና ዝግጅቶች ከእያንዳንዱ አዘጋጅ ጋር እያረጋገጥን ነው። ይመዝገቡ፣ ዝግጅቶቹ ይፋ በሚሆኑበት ቀን በኢሜይል እናሳውቅዎታለን።
ነጻ ነው። ዝግጅቶቹ ይፋ በሚሆኑበት ቀን ኢሜይል እንልክልዎታለን፣ ከዚያም በሀገረ ማርያም የሚካሄዱ አዳዲስ ዝግጅቶችን በሳምንት አንድ ጊዜ እንልካለን። በማንኛውም ጊዜ ምዝገባዎን ማቋረጥ ይችላሉ።
የሀገረ ማርያም ገና ታሪክ
ሀገረ ማርያም እና ቡሌ ሆራ፡ አንዲት ከተማ፣ ሁለት ስሞች
ሀገረ ማርያም በደቡብ ኦሮሚያ የምዕራብ ጉጂ ዞን ትልቋ ከተማ ናት፤ በአዲስ አበባ እስከ ሞያሌ በተዘረጋው አስፋልት መንገድ ላይ ትገኛለች፤ የሚኖሩባትም በአብዛኛው ጉጂ ኦሮሞዎች ናቸው። በኦሮምኛ ቡሌ ሆራ ትባላለች፤ ሀገረ ማርያም የሚለው ስም ደግሞ ከ1934 በፊት ጀምሮ ይጠራበታል። ለማርያም የተሰየመች የኦርቶዶክስ ቤተ ክርስቲያን በ1900ዎቹ መጀመሪያ ተሠርታለች። በኢትዮጵያ ገናን ኦርቶዶክሶች፣ ካቶሊኮችና ፕሮቴስታንቶች ጃንዋሪ 7 (ታኅሣሥ 29) ያከብራሉ።
በዱላና በእንጨት ኳስ፡ ከእረኞች ደስታ የመጣ የገና ጨዋታ
በጉጂ ገጠሮችም እንደ ሌላው የኢትዮጵያ ክፍል የገና ጨዋታ ይታወቃል። ሁለት ቡድኖች በሜዳ ላይ በዱላ የእንጨት ኳስ ይመታሉ፤ ጨዋታው ከሆኪ ጋር ይመሳሰላል። ብዙውን ጊዜ ከሰዓት በኋላ ተጀምሮ እስከ ፀሐይ መጥለቅ ይቆያል፤ ከተመልካቾች መካከል ሁለት አረጋውያን ዳኛ ይሆናሉ። ጨዋታው በገጠር ወጣቶች ዘንድ የተለመደ ነው። እረኞች የክርስቶስን ልደት ሲሰሙ በደስታ ዘለው በእጃቸው ያለውን ነገር ወረወሩ ከሚለው ታሪክ እንደመጣ ይነገራል።
ከ3,707 ወደ 57,700፡ በ1,716 ሜትር ላይ ያደገች ከተማ
ሀገረ ማርያም የተቀመጠችው ከባህር ወለል በላይ 1,716 ሜትር ከፍታ ላይ ነው። በ1967 3,707 ነዋሪዎች ነበሯት፤ በ1994 12,718፣ በ2007 27,820 ደረሱ፤ በ2022 ደግሞ 57,700 ተገመቱ። የኖርዌይ ወንጌላዊ ሚሲዮን በኦገስት 15 ቀን 1950 በከተማዋ ተመሠረተ፤ መሥራቹም ካርል ቦጌትቬት ነበሩ። የቡሌ ሆራ ዩኒቨርሲቲ የመሠረት ድንጋይ በኖቬምበር 28 ቀን 2008 ተጣለ፤ ዛሬ 206 ፕሮግራሞችን ያቀርባል። ከተማዋ በ2007 ቆጠራ በሦስት የከተማ ቀበሌዎች ተከፍላ ተቆጥራለች።
የዛሬ ወጎች
- ከሰዓት እስከ ምሽት የሚቆይ የገና ጨዋታ: ሁለት ቡድኖች በዱላ የእንጨት ኳስ የሚመቱበት፣ ከሰዓት እስከ ፀሐይ መጥለቅ የሚቆይ ጨዋታ ነው።
- የማርያም ቤተ ክርስቲያን: በ1900ዎቹ መጀመሪያ የተሠራችው የኦርቶዶክስ ቤተ ክርስቲያን የከተማዋ ጥንታዊ ምልክት ናት።
- የዋዜማ ሻማ ሰልፍ: በኦርቶዶክስ ልማድ በገና ዋዜማ ምእመናን ሻማ ይዘው ይዞራሉ፤ ሻማው ብርሃን ወደ ዓለም መምጣቱን ያስታውሳል።
- ከኖቬምበር 25 እስከ ገና የሚጾም ጾም: ከኖቬምበር 25 እስከ ገና ድረስ 43 ቀን የሚጾም ጾም ነው።
- ጫፉ ባለቀለም ነጭ ነጠላ: በገና ቀን ብዙዎች ጫፉ ባለቀለም ነጭ ቀጭን የጥጥ ነጠላ ይለብሳሉ።
- የተለያዩ እምነቶች ገና: በኢትዮጵያ ኦርቶዶክሶች፣ ካቶሊኮችና ፕሮቴስታንቶች ገናን በጃንዋሪ 7 ያከብራሉ።
ለልጆች አስገራሚ እውነታ
ሀገረ ማርያም በ1967 3,707 ሰዎች ብቻ ነበሯት፤ አሁን ከ57,000 በላይ ሆነዋል!
በሀገረ ማርያም ስለ ገና የሚነሱ ጥያቄዎች
ሀገረ ማርያምና ቡሌ ሆራ አንድ ከተማ ናቸው?
አዎ፣ አንድ ከተማ ናቸው። በአማርኛ ሀገረ ማርያም፣ በኦሮምኛ ቡሌ ሆራ ትባላለች። በደቡብ ኦሮሚያ የምዕራብ ጉጂ ዞን ትልቋ ከተማ ናት፤ ነዋሪዎቿ በአብዛኛው ጉጂ ኦሮሞዎች ናቸው።
ሀገረ ማርያም የት ናት?
ሀገረ ማርያም በደቡብ ኦሮሚያ በምዕራብ ጉጂ ዞን ትገኛለች። ከአዲስ አበባ እስከ ሞያሌ በተዘረጋው አስፋልት መንገድ ዳር ናት። ከፍታዋም 1,716 ሜትር ነው።
ሀገረ ማርያም የሚለው ስም መቼ መጣ?
ሀገረ ማርያም የሚለው ስም ከ1934 በፊት ጀምሮ ይጠራበታል። ኦሮምኛ ስሟ ቡሌ ሆራ ደግሞ በጉጂ ኦሮሞዎች ዘንድ ይሠራበታል። ሁለቱም ስሞች ለአንድ ከተማ ይጠራሉ።
የሀገረ ማርያም የማርያም ቤተ ክርስቲያን መቼ ተሠራ?
ለማርያም የተሰየመችው የኦርቶዶክስ ቤተ ክርስቲያን በ1900ዎቹ መጀመሪያ ተሠርታለች። ይህም የከተማዋ ጥንታዊ ግንባታዎች አንዱ ያደርጋታል። ልጆች የከተማዋ ስም «የማርያም አገር» ማለት መሆኑን ከዚህ ቤተ ክርስቲያን ጋር ሊያያይዙት ይችላሉ።
የሀገረ ማርያም ቤተሰቦች ቀጣዩን ገና በየትኛው ቀን ያከብራሉ?
በሀገረ ማርያምም ገና የሚውለው ታኅሣሥ 29፣ በግሪጎሪያኑ ጃንዋሪ 7 ነው። ቀጣዩ ገና ጃንዋሪ 7 ቀን 2027 ይከበራል። የቡሌ ሆራ የ2026 ዝግጅቶችን በኖቬምበር መጨረሻ በገጹ መመሪያ ላይ ያገኛሉ።
ካቶሊኮችና ፕሮቴስታንቶችም ገናን ያከብራሉ?
አዎ። በኢትዮጵያ ገናን የኦርቶዶክስ ቤተ ክርስቲያን ተከታዮች ብቻ ሳይሆኑ የካቶሊክና የፕሮቴስታንት ማኅበረሰቦችም ጃንዋሪ 7 ያከብራሉ።
የኖርዌይ ወንጌላዊ ሚሲዮን በሀገረ ማርያም መቼ ተመሠረተ?
የኖርዌይ ወንጌላዊ ሚሲዮን በኦገስት 15 ቀን 1950 በሀገረ ማርያም ተመሠረተ። መሥራቹ ካርል ቦጌትቬት ነበሩ፤ ዓላማው ጉጂዎችን መድረስ ሲሆን ጣቢያው እስከ 1980ዎቹ ሠርቷል።
በገና ጨዋታ ቡድኖች ኳሱን የት ለማድረስ ይሞክራሉ?
ሁለት ቡድኖች በክፍት ሜዳ ተከፍለው በዱላ የእንጨት ኳስ ይመታሉ፤ ኳሱን ወደ መንደራቸው ወይም ጎል ለማድረስ ይሞክራሉ። ልጆች ዱላ ሲይዙ ከትልቅ ሰው ጋር መጫወት ይሻላቸዋል።
የገና ጨዋታ በቀኑ መቼ ይጀምራል፣ ማንስ ይዳኛል?
ጨዋታው ብዙውን ጊዜ ከሰዓት በኋላ ተጀምሮ እስከ ፀሐይ መጥለቅ ይቆያል። ከተመልካቾች መካከል ሁለት አረጋውያን ዳኛ ይሆናሉ። ጨዋታው በገጠር ወጣቶች ዘንድ የተለመደ ሲሆን በከተሞች ግን ብዙም አይታይም።
የገና ጨዋታ ከእረኞች ጋር ለምን ይያያዛል?
እረኞች የክርስቶስን ልደት ሲሰሙ በደስታ ዘለው በእጃቸው የያዙትን ነገር ወረወሩ ከሚለው ታሪክ እንደመጣ ይነገራል። ለልጆች «እረኞች በደስታ ተጫወቱ» ብሎ መተረክ ቀላል ነው።
ሀገረ ማርያም ከ1967 ጀምሮ ምን ያህል አደገች?
በ1967 3,707፣ በ1984 7,300፣ በ1994 ቆጠራ 12,718፣ በ2007 ቆጠራ 27,820 ነዋሪዎች ነበሩ። በ2022 ደግሞ 57,700 ተገመቱ። በ55 ዓመት ውስጥ ከ15 እጥፍ በላይ አድጋለች።
ቡሌ ሆራ ዩኒቨርሲቲ ምንድን ነው?
የቡሌ ሆራ ዩኒቨርሲቲ የመሠረት ድንጋይ በኖቬምበር 28 ቀን 2008 ተጣለ። በ2011/12 የትምህርት ዓመት ተጀምሮ በሴፕቴምበር 2012 ወደ ራሱ ግቢ ተዛወረ። 206 ፕሮግራሞችና ስምንት ኮሌጆች አሉት።
በ2007 ቆጠራ ሀገረ ማርያም ስንት ቤተሰብ ነበራት?
በ2007 ቆጠራ በከተማዋ 27,820 ሰዎች በ6,507 ቤተሰቦች ውስጥ ይኖሩ ነበር። ቆጠራው ከተማዋን በሦስት የከተማ ቀበሌዎች ከፍሎ ቆጥሯል። ከዚያ ወዲህ ነዋሪዎቿ በእጥፍ ገደማ ጨምረዋል።
ከገና በፊት ያለው 43 ቀን ጾም መቼ ይጀምራል?
ይህ ጾም ኖቬምበር 25 ተጀምሮ ለ43 ቀናት ይዘልቃል። በጾሙ ወቅት ሥጋ፣ ወተትና እንቁላል አይበላም። ጾሙ በገና ቀን ይፈታል።
ነጠላ ለምን ይለበሳል?
በገና ቀን ብዙዎች ነጭ ቀጭን የጥጥ ነጠላ ይለብሳሉ፤ ጫፎቹ ላይ ባለቀለም ድንበር አለው። ልጆችም ባህላዊ ልብስ ይለብሳሉ። ከተሜዎች የምዕራብ ልብስ የሚለብሱበት ጊዜም አለ።
በገና ዋዜማ ሻማ ለምን ይያዛል?
በኦርቶዶክስ ልማድ በዋዜማው ካህናት ታቦቱን ይዘው ሲወጡ ምእመናን ሻማ ይዘው በቤተ ክርስቲያኑ ዙሪያ ይዞራሉ። ሻማው ብርሃን ወደ ዓለም መምጣቱን ያስታውሳል።
በገና ቀን በኢትዮጵያ ቤተሰቦች ምን ይመገባሉ?
ቤተሰቦች ዶሮ ወጥን ከእንጀራ ጋር ይመገባሉ፤ እንጀራ ባለ እርሾ ሰፊ ቂጣ ነው። ዳቦ ይጋገራል፤ ለዘመዶች ቡናም ይፈላል። ከረዥም ጾም በኋላ ማዕዱ ቤተሰቡን ያሰባስባል።
ልጆች በገና ማለዳ ከቤተ ክርስቲያን በኋላ ምን ይጫወታሉ?
ልጆች ጠዋት ከእናቶቻቸው ጋር ቤተ ክርስቲያን ይሄዳሉ፤ ባህላዊ ልብስ ይለብሳሉ። ከጎረቤት ልጆች ጋር ድብብቆሽ ይጫወታሉ፤ ወንዶች ልጆች ደግሞ የገና ጨዋታን ይጫወታሉ። ቡና ማፍላትም በቤተሰቡ ውስጥ ከሚደረጉ ነገሮች ነው።
በሀገረ ማርያም የማርያም ቤተ ክርስቲያንና ሚሲዮኑ የትኛው ይቀድማል?
ለማርያም የተሰየመችው የኦርቶዶክስ ቤተ ክርስቲያን በ1900ዎቹ መጀመሪያ ተሠርታለች፤ የኖርዌይ ወንጌላዊ ሚሲዮን ደግሞ በ1950 ተመሠረተ። ስለዚህ ቤተ ክርስቲያኗ ከሚሲዮኑ ከአርባ ዓመት በላይ ትቀድማለች። ልጆች እነዚህን ሁለት ዓመታት በጊዜ መስመር ላይ ማስቀመጥ ይችላሉ።
የሀገረ ማርያም የገና መመሪያ የ2026 ዝግጅቶችን መቼ ይጨምራል?
በምዕራብ ጉጂ ለምትገኘው ሀገረ ማርያም የ2026 የገና ዝግጅቶች በኖቬምበር መጨረሻ ወደ Rally Takes the Train የሀገረ ማርያም የገና መመሪያ ይጨመራሉ። እስከዚያው ይህ ገጽ የቡሌ ሆራን ሁለት ስሞችና የገና ወጎቿን ያቀርባል።
ምንጮች
- Bule Hora (town), also Hagere Mariam, Wikipedia
- Ethiopian Christmas, Wikipedia
- Genna celebration in Ethiopia, Ethiopian News Agency
- From Processions to Price Tags: The Dual Story of Genna, The Reporter Ethiopia
- Children tell us how they celebrate Christmas in Ethiopia, Children Believe
- Ethiopia: The Uniqueness of Genna Celebration in Ethiopia, AllAfrica