ራሊ የዚህን ወቅት ዝግጅቶች እያጠና ነው
ገና ከልጆች ጋር በጊምቢ
ጊምቢ ከባሕር ጠለል በላይ 1,845 ሜትር ከፍታ ላይ የምትገኝ የምዕራብ ወለጋ ከተማ ናት፤ ደረቅ ወራቷ ከሁለት እስከ አራት ብቻ ናቸው። በ2007 ቆጠራ ነዋሪዎቿ ግማሽ ያህሉ ፕሮቴስታንት፣ አንድ ሦስተኛ ያህሉ ኦርቶዶክስ ነበሩ፤ ሁለቱም ገናን ታኅሣሥ 29 ያከብራሉ።
የ2026 የገና ዝግጅቶች በኖቬምበር መጨረሻ ይደርሳሉ
በጊምቢ የዚህን ዓመት የገና ዝግጅቶች ከእያንዳንዱ አዘጋጅ ጋር እያረጋገጥን ነው። ይመዝገቡ፣ ዝግጅቶቹ ይፋ በሚሆኑበት ቀን በኢሜይል እናሳውቅዎታለን።
ነጻ ነው። ዝግጅቶቹ ይፋ በሚሆኑበት ቀን ኢሜይል እንልክልዎታለን፣ ከዚያም በጊምቢ የሚካሄዱ አዳዲስ ዝግጅቶችን በሳምንት አንድ ጊዜ እንልካለን። በማንኛውም ጊዜ ምዝገባዎን ማቋረጥ ይችላሉ።
የጊምቢ ገና ታሪክ
በ1895 ገደማ የተሠራች ቤተ ክርስቲያን እና የታኅሣሥ 29 ጠዋት
በጊምቢ የመጀመሪያው የኦርቶዶክስ ቤተ ክርስቲያን በ1895 ገደማ እንደተሠራ ይነገራል። ከተማዋ ራሷ ምናልባት በ1910ዎቹ ተመሠረተች፤ መጀመሪያ የሌቃ ኦሮሞዎች አስተዳደር ማዕከል ሆና አገልግላለች። ገና ታኅሣሥ 29 (ጃንዋሪ 7) ይውላል። በ2007 ቆጠራ ከነዋሪዎቹ 50.07 በመቶው ፕሮቴስታንት፣ 35.33 በመቶው ኦርቶዶክስ፣ 12.99 በመቶው ሙስሊም ነበር። በምዕራብ ወለጋ ዞን 97 በመቶ ያህሉ ኦሮምኛ የመጀመሪያ ቋንቋቸው ነው። የ43 ቀኑ የነቢያት ጾም ከኖቬምበር 25 ጀምሮ ይቆያል፤ ገና የሚመጣው ከዚያ በኋላ ነው።
ቤተ ክርስቲያኑን ሦስት ጊዜ የሚዞረው የሻማ ሰልፍ
በጊምቢ እንደ ሌሎቹ የኦርቶዶክስ አብያተ ክርስቲያናት በገና ዋዜማ ቤተ ክርስቲያን የሚመጣ ሁሉ ሻማ ይቀበላል፤ ቤተ ክርስቲያኑንም ሦስት ጊዜ በዝግታ ይዞራል። ወንዶች ከሴቶች ተለይተው ይቆማሉ፤ ቅዱስ ቁርባን በውስጠኛው ክብ ይሰጣል። ብዙዎች ነጭ የጥጥ ነጠላ ይለብሳሉ። የገና ዋዜማ አገልግሎት እስከ ሌሊት ድረስ ብዙ ሰዓታት ይቆያል።
ከ2,800 ሚሊ ሜትር በላይ ዝናብ እና የ1947 ሆስፒታል
ጊምቢ በዓመት ከ2,800 ሚሊ ሜትር በላይ ዝናብ እንደምታገኝ ይነገራል። በ1930ዎቹ የወለጋ አውራጃ ትልቅ ገበያ እና የመንገድ መገናኛ ነበረች። የመጀመሪያው ሆስፒታሏ በ1947 እ.ኤ.አ. የተመሠረተው የሰባተኛ ቀን አድቬንቲስት ሆስፒታል ነው። የምዕራብ ሲኖዶስ መካነ ኢየሱስ ቤተ ክርስቲያን በ1971 ለዓይነ ስውራን ትምህርት ቤት ከፈተች፤ የወለጋ ዩኒቨርሲቲ ጊምቢ ካምፓስ ደግሞ በ2009 ተከፈተ። የምዕራብ ወለጋ ከፍተኛ ቦታ ወለል ተራራ ነው። በአካባቢው ባህላዊ የብረት አመራረትም ነበር።
የዛሬ ወጎች
- የታኅሣሥ 29 ጠዋት: ኦርቶዶክስ፣ ፕሮቴስታንት እና ካቶሊክ ክርስቲያኖች ገናን በኢትዮጵያ አቆጣጠር ታኅሣሥ 29፣ በአብዛኛው ጃንዋሪ 7 ያከብራሉ።
- የሻማ ሰልፍ: ምዕመናን ሻማ ይዘው ቤተ ክርስቲያኑን ሦስት ጊዜ በዝግታ ይዞራሉ።
- ነጭ የጥጥ ነጠላ: ብዙ ምዕመናን በገና ነጭ የጥጥ ነጠላ ይለብሳሉ፤ በትላልቅ ከተሞች የምዕራባውያን ልብስ የሚለብሱም አሉ።
- የገና ገበያ: ከገና በፊት ባሉ ሳምንታት ቤተሰቦች በግ፣ ፍየል ወይም ዶሮ ይገዛሉ፤ ልብስ እና ቅመምም ይሸመታል።
- የገና ማዕድ፡ ዶሮ ወጥ: የገና ማዕድ ዋና ምግብ ዶሮ ወጥ እና እንጀራ ነው።
- የገና ጎህ ጉዞ: ገና ሳይነጋ አንዳንድ ልጆች ከእናቶቻቸው ጋር ወደ ቤተ ክርስቲያን ይወጣሉ።
ለልጆች አስገራሚ እውነታ
ጊምቢ ከባሕር ጠለል በላይ 1,845 ሜትር ከፍታ ላይ ናት፤ ዝናቧ በጣም ብዙ ስለሆነ ደረቅ ወራቱ ከሁለት እስከ አራት ብቻ ናቸው።
በጊምቢ ስለ ገና የሚነሱ ጥያቄዎች
ጊምቢ የየትኛው ወረዳ ማዕከል ናት?
ጊምቢ በምዕራብ ኢትዮጵያ በኦሮሚያ ክልል፣ በምዕራብ ወለጋ ዞን የምትገኝ ከተማ ናት። የጊምቢ ወረዳ አስተዳደር ማዕከል ናት፤ ከባሕር ጠለል በላይ 1,845 ሜትር ከፍታ ላይ ትገኛለች። ከመሄድዎ በፊት የመንገዱን ሁኔታ በአካባቢው ያረጋግጡ።
በምዕራብ ወለጋ የሚነገረው ቋንቋ ምንድን ነው?
በ2007 ቆጠራ በምዕራብ ወለጋ ዞን ኦሮሞዎች 96.72 በመቶ ነበሩ። 97.06 በመቶ ያህሉ ኦሮምኛን የመጀመሪያ ቋንቋቸው አድርገው ይናገራሉ። ዞኑ የተሰየመው በቀድሞው የወለጋ አውራጃ ስም ነው። ጊምቢ በዚህ ዞን ከሚገኙ ከተሞች አንዷ ናት፤ ሌሎቹ ደምቢ ዶሎ፣ መንዲ እና ነጆ ናቸው።
ጊምቢ የተቆረቆረችው መቼ ነው?
ጊምቢ ምናልባት በ1910ዎቹ እንደተመሠረተች ይገመታል። በ1903 በተሳለ ካርታ ላይ ስሟ ታይቷል። መጀመሪያ የሌቃ ኦሮሞዎች አስተዳደር ማዕከል ሆና አገልግላለች። ስለዚህ ከተማዋ ከአንድ መቶ ዓመት በላይ ዕድሜ አላት።
በጊምቢ የመጀመሪያው ቤተ ክርስቲያን መቼ ተሠራ?
በጊምቢ የኦርቶዶክስ ቤተ ክርስቲያን በ1895 ገደማ እንደተሠራ ይነገራል። ይህ ከተማዋ ምናልባት ከተመሠረተችበት ከ1910ዎቹ ቀድሞ ነው። በገና ጠዋት ቤተሰቦች ወደ ተለያዩ አብያተ ክርስቲያናት ይሄዳሉ፤ ልጆችም ቤተ ክርስቲያኑ ከከተማዋ እንደሚበልጥ ሲሰሙ ይገረማሉ።
በጊምቢ ምን ያህል ዝናብ ይዘንባል?
ጊምቢ በዓመት ከ2,800 ሚሊ ሜትር በላይ ዝናብ እንደምታገኝ ይነገራል፤ በአካባቢው ሲታይ አማካዩ 1,500 ሚሊ ሜትር ያህል ነው። ደረቅ ወራት ከሁለት እስከ አራት ብቻ ናቸው። ልጆች ስለ ዝናብ እና ስለ ደረቅ ወራት ሲጠየቁ ካርታ ላይ ጊምቢን ሊያገኙ ይችላሉ።
የጊምቢ የመጀመሪያ ሆስፒታል መቼ ተመሠረተ?
በ1947 እ.ኤ.አ. የተመሠረተው የሰባተኛ ቀን አድቬንቲስት ሆስፒታል የከተማዋ የመጀመሪያ ሆስፒታል ነበር። ከዚያ በኋላ መንግሥት የጊምቢ ሕዝብ ሆስፒታልን አቋቋመ፤ ይህም የመንግሥት ድጎማ ያገኛል። ሰባተኛ ቀን አድቬንቲስቶች በከተማዋ አብያተ ክርስቲያናትና ትምህርት ቤቶችም አላቸው።
በጊምቢ የዓይነ ስውራን ትምህርት ቤት መቼ ተከፈተ?
የምዕራብ ሲኖዶስ መካነ ኢየሱስ ቤተ ክርስቲያን በጊምቢ የዓይነ ስውራን ትምህርት ቤት በ1971 ከፈተች። ልጆች ዓይነ ስውራን እንዴት እንደሚማሩ ሲጠይቁ ይህ ለውይይት ጥሩ መነሻ ነው።
የወለጋ ዩኒቨርሲቲ ጊምቢ ካምፓስ መቼ ተከፈተ?
የወለጋ ዩኒቨርሲቲ ጊምቢ ካምፓስ እና የኦሮሚያ ቴሌቪዥን ንዑስ ጣቢያ ፌብሩዋሪ 23 ቀን 2009 እ.ኤ.አ. ተከፈቱ። ካምፓሱ ለከተማዋ ወጣቶች የከፍተኛ ትምህርት በር ነው። ስለ ዛሬው የትምህርት ዓይነቶች ዝርዝር ከዩኒቨርሲቲው ይጠይቁ።
ጊምቢ በ1930ዎቹ የንግድ ማዕከል ነበረች?
አዎ፣ በ1930ዎቹ ጊምቢ በወለጋ አውራጃ ትልቅ ገበያ እና የመንገድ መገናኛ ነበረች። በአካባቢው ባህላዊ የብረት አመራረትም ነበር፤ በ1980ዎቹ አጋማሽ ደግሞ የብረት ማዕድን ጥናት ተደርጎ ነበር። ልጆች ገበያ የሰዎች መገናኛ እንደሆነ ሊማሩ ይችላሉ።
ወለጋ ለኢትዮጵያ ቡና ምን ድርሻ አለው?
በ2005 መጨረሻ ምዕራብ እና ምሥራቅ ወለጋ በጋራ 40,606 ቶን ቡና አምርተዋል፤ ይህም ከኢትዮጵያ ጠቅላላ ምርት 17.9 በመቶ ያህል ነበር። በኢትዮጵያ የገና ማዕድ ብዙ ጊዜ በቡና ይጠናቀቃል፤ ታዳጊዎችም ቡናውን ለአያቶቻቸው ያቀርባሉ።
የምዕራብ ወለጋ ከፍተኛ ቦታ ምን ይባላል?
የምዕራብ ወለጋ ዞን ከፍተኛ ቦታ ወለል ተራራ ነው። ዞኑ የተሰየመው በቀድሞው የወለጋ አውራጃ ስም ነው። ልጆች ተራራውን ከጊምቢ ጋር በካርታ ላይ እንዲፈልጉ መጠየቅ ጥሩ ጨዋታ ነው።
ገና በጊምቢ በየትኛው ቀን ይከበራል?
የጊምቢ ገና በየዓመቱ ታኅሣሥ 29 ይውላል፤ በግሪጎሪያን አቆጣጠርም ብዙውን ጊዜ ጃንዋሪ 7 ነው። በጊምቢ የሚኖሩ ፕሮቴስታንቶችም ኦርቶዶክሶችም በዚህ ቀን ያከብራሉ። የጊምቢ አብያተ ክርስቲያናትን የአገልግሎት ሰዓት ከየቤተ ክርስቲያኑ ማወቅ ይሻላል።
የገና ዋዜማ ሻማ ሥነ ሥርዓት እንዴት ይካሄዳል?
ቤተ ክርስቲያን የሚገባ ሁሉ ሻማ ይቀበላል፤ ከዚያ ሦስት ጊዜ ቤተ ክርስቲያኑን በዝግታ ይዞራል። ካህናት ታቦትን ይዘው ይወጣሉ። ትናንሽ ልጆችን ከሻማ ጋር በጥንቃቄ ይያዙ።
በቤተ ክርስቲያን ወንዶች እና ሴቶች ለምን ተለያይተው ይቆማሉ?
በኦርቶዶክስ አብያተ ክርስቲያናት ወንዶች እና ወንዶች ልጆች ከሴቶች እና ሴቶች ልጆች ተለይተው ይቆማሉ። ቅዱስ ቁርባን የሚሰጠው በውስጠኛው ክብ ሲሆን ይህ የቤተ ክርስቲያኑ እጅግ የተቀደሰ ቦታ ነው። ከልጆች ጋር ከሆኑ ቀድመው የት እንደሚቆሙ ይጠይቁ።
ከገና በፊት ባሉ ሳምንታት ገበያው ምን ይመስላል?
ከገና በፊት ባሉ ሳምንታት የእንስሳት ሽያጭ ይጨምራል፤ ቤተሰቦች በግ፣ ፍየል ወይም ዶሮ ይገዛሉ። ልብስ፣ ቅመም እና ሌሎች እቃዎችም ይሸመታሉ። ቤተሰቦች ለገና ማዕዱ የሚያስፈልገውን በእነዚህ ሳምንታት ያሰናዳሉ።
ጊምቢ የመንግሥት ሆስፒታል አላት?
አዎ፣ የጊምቢ ሕዝብ ሆስፒታል የመንግሥት ድጎማ የሚያገኝ ሆስፒታል ነው። ከዚያ በፊት ከ1947 ጀምሮ የሰባተኛ ቀን አድቬንቲስት ሆስፒታል አገልግሏል። ስለ ሆስፒታሎቹ የአሁኑ አገልግሎት መረጃ ከአካባቢው ጤና ተቋም ያግኙ።
ጊምቢ ስልክ መቼ አገኘች?
በጊምቢ የስልክ አገልግሎት በ1967 እ.ኤ.አ. ነበረ፤ ምናልባትም ከ1954 ጀምሮ ሊሆን ይችላል። ልጆች ዛሬ በእጃቸው ስልክ ሲይዙ ከብዙ ዓመታት በፊት ስልክ ለከተማዋ አዲስ ነገር እንደነበር ሊያስቡ ይችላሉ።
የሰባተኛ ቀን አድቬንቲስቶች በጊምቢ ምን አላቸው?
የሰባተኛ ቀን አድቬንቲስቶች በጊምቢ አብያተ ክርስቲያናትን እና ትምህርት ቤቶችን ያስተዳድራሉ፤ በ1947 ደግሞ የከተማዋን የመጀመሪያ ሆስፒታል አቋቋሙ። የገና አገልግሎታቸውን ሰዓት በአቅራቢያ ባለው ቤተ ክርስቲያናቸው መጠየቅ ይቻላል።
የሻማውን ትርጉም ለልጆች እንዴት ልንገራቸው?
ሻማው ብርሃን እንደሚሰጥ ንገሯቸው፤ በገና ዋዜማ ደግሞ የኢየሱስ መወለድ ያመጣውን ብርሃን ያመለክታል። ልጆች ሻማውን ይዘው ሦስት ጊዜ ቤተ ክርስቲያኑን እንደሚዞሩ እና ሁሉም ሰው አብሮ እንደሚሄድ ሲያውቁ ይማርካቸዋል።
የ2026 የጊምቢ የገና ዝግጅቶች የት ይገኛሉ?
የምዕራብ ወለጋዋ ጊምቢ የ2026 የገና ዝርዝር በኖቬምበር መጨረሻ በRally Takes the Train የጊምቢ የገና መመሪያ ላይ ይወጣል። መልዕክት እንዲደርስዎ ኢሜይልዎን በመመዝገቢያ ሳጥኑ ይተዉ፤ እስከዚያው የ1895ቱን ቤተ ክርስቲያን ታሪክ ከልጆችዎ ጋር ያንብቡ።
ምንጮች
- Gimbi, Wikipedia
- West Welega Zone, Wikipedia
- Ethiopian Christmas, Wikipedia
- The Uniqueness of Genna Celebration in Ethiopia, AllAfrica
- From Processions to Price Tags: The Dual Story of Genna, The Reporter Ethiopia
- Children tell us how they celebrate Christmas in Ethiopia, Children Believe