ራሊ የዚህን ወቅት ዝግጅቶች እያጠና ነው
ገና ከልጆች ጋር በጋምቤላ
ጋምቤላ በባሮ ወንዝና በጃጃቤ ወንዝ መገናኛ ላይ የተመሠረተች፣ ከባህር ወለል በላይ 526 ሜትር ላይ የምትገኝ ሞቃታማ የምዕራብ ኢትዮጵያ ከተማ ናት። በዚህች ከተማ ኦርቶዶክስ፣ ፕሮቴስታንትና ካቶሊክ ማኅበረሰቦች ገናን አብረው ያከብራሉ።
የ2026 የገና ዝግጅቶች በኖቬምበር መጨረሻ ይደርሳሉ
በጋምቤላ የዚህን ዓመት የገና ዝግጅቶች ከእያንዳንዱ አዘጋጅ ጋር እያረጋገጥን ነው። ይመዝገቡ፣ ዝግጅቶቹ ይፋ በሚሆኑበት ቀን በኢሜይል እናሳውቅዎታለን።
ነጻ ነው። ዝግጅቶቹ ይፋ በሚሆኑበት ቀን ኢሜይል እንልክልዎታለን፣ ከዚያም በጋምቤላ የሚካሄዱ አዳዲስ ዝግጅቶችን በሳምንት አንድ ጊዜ እንልካለን። በማንኛውም ጊዜ ምዝገባዎን ማቋረጥ ይችላሉ።
የጋምቤላ ገና ታሪክ
በባሮ ወንዝ ዳር የተወለደች ከተማ እና የሦስት ማኅበረሰቦች ገና
ጋምቤላ የተመሠረተችው በወንዝ መተላለፊያነቷ ምክንያት ነው። ዳግማዊ አፄ ምኒልክ በ1902 ለእንግሊዝ በባሮ ወንዝ ላይ ወደብ የመጠቀም መብት ሰጡ፤ በ1907 ደግሞ በጋምቤላ ወደብና የጉምሩክ ጣቢያ ተቋቋመ። በ2007 ቆጠራ ከነዋሪዎቿ 57 በመቶ ፕሮቴስታንት፣ 30 በመቶ ኦርቶዶክስ፣ 4 በመቶ ደግሞ ካቶሊክ ነበሩ። ገና በእነዚህ ሦስት ማኅበረሰቦች ጃንዋሪ 7 ይከበራል፤ ይህም በኢትዮጵያ አቆጣጠር ታኅሣሥ 29 ነው።
ፍየልና ከብት ለቤተሰብና ለጎረቤት የሚካፈልበት የገና ማዕድ
በጋምቤላ እንደ ሌላው የኢትዮጵያ ክፍል ከረዥም ጾም በኋላ ብዙ ቤተሰቦች ፍየል ወይም ከብት አርደው በዓሉን ከዘመድና ከጎረቤት ጋር ይካፈላሉ። በበዓሉ ላይ የቡና ሥነ ሥርዓት ይካሄዳል፤ ባህላዊ ምግብም ይቀርባል። በ2025 ገናም ሃይማኖታዊ ሥርዓቶችና የቤተሰብ ስብሰባዎች ይህንኑ ወግ ተከትለው ተካሂደዋል።
ተባዕት ነብር የመያዝ ስም እና 35.9 ዲግሪ ሙቀት
ጋምቤላ የሚለው ስም ከአኙዋክ ቋንቋ የመጣ ሲሆን ተባዕት ነብር መያዝ ማለት እንደሆነ ይነገራል። ከተማዋ ከባህር ወለል በላይ 526 ሜትር ላይ ትገኛለች፤ ዕለታዊ ከፍተኛ የሙቀት መጠኗ በአማካይ 35.9 ዲግሪ ሴልሺየስ ነው። ዝናቡ ከሜይ እስከ ኦክቶበር ይዘንባል፤ ጁላይ በዓመት እጅግ እርጥብ ወር ሲሆን 200 ሚሊሜትር ያህል ዝናብ ይወርዳል። ገበሬዎች በቆሎና ማሽላ ያመርታሉ፤ ዓሣ ማጥመድና እንስሳት ማርባትም የኑሮ ምንጭ ናቸው።
የዛሬ ወጎች
- የሦስት ማኅበረሰቦች ገና: ኦርቶዶክስ፣ ፕሮቴስታንትና ካቶሊክ ማኅበረሰቦች ገናን ጃንዋሪ 7 ያከብራሉ።
- የቤተሰብና የጎረቤት ማዕድ: ብዙ ቤተሰቦች ፍየል ወይም ከብት አርደው ከዘመድና ከጎረቤት ጋር ይካፈላሉ።
- ገና ላይ የሚደረገው የቡና ሥነ ሥርዓት: በገና ክብረ በዓል ባህላዊ የቡና ሥነ ሥርዓት ይካሄዳል።
- የጾመ ነቢያት ፍቺ: ከኖቬምበር 25 ጀምሮ ለ43 ቀን የሚጾሙ ኦርቶዶክስ ክርስቲያኖች በገና ቀን ጾማቸውን ይፈታሉ።
- ነጭ ባህላዊ ልብስ: በገና ዋዜማ ሰዎች ነጭ ባህላዊ የጥጥ ልብስ ይለብሳሉ።
- የሌሊቱ የዋዜማ ጸሎት: በኦርቶዶክስ አብያተ ክርስቲያናት እስከ ሌሊት የሚዘልቅ የዋዜማ አገልግሎት ይደረጋል።
ለልጆች አስገራሚ እውነታ
ጋምቤላ የሚለው ስም ከአኙዋክ ቋንቋ ሲሆን ተባዕት ነብር መያዝ ማለት እንደሆነ ይነገራል፤ ከተማዋ ደግሞ በሁለት ወንዞች መገናኛ ላይ ትገኛለች።
በጋምቤላ ስለ ገና የሚነሱ ጥያቄዎች
የጋምቤላ ክርስቲያኖች ገናን መቼ ያከብራሉ?
ገና በኢትዮጵያ ታኅሣሥ 29 ቀን ይከበራል፤ በግሪጎሪያን አቆጣጠር ደግሞ ጃንዋሪ 7 ነው። በጋምቤላ ኦርቶዶክስ፣ ፕሮቴስታንትና ካቶሊክ ማኅበረሰቦች በዓሉን በዚሁ ቀን ያከብራሉ። በባሮ ወንዝ ዳር ለሚደረጉ የ2026 ዝግጅቶች Rally Takes the Train የጋምቤላ የገና መመሪያን በኖቬምበር መጨረሻ ይመልከቱ።
ጋምቤላ የየትኛው ክልል ዋና ከተማ ናት?
ጋምቤላ በምዕራብ ኢትዮጵያ የጋምቤላ ክልል ዋና ከተማ ናት፤ በአኙዋክ ዞን ውስጥ ትገኛለች። ከባህር ወለል በላይ 526 ሜትር ላይ ስትገኝ ጋምቤላ ብሔራዊ ፓርክም በአቅራቢያዋ አለ። ከተማዋ በባሮ ወንዝ ዳር ተዘርግታለች።
ባሮ ወንዝና ጃጃቤ በጋምቤላ እንዴት ይገናኛሉ?
ጋምቤላ የባሮ ወንዝና የገባሩ የጃጃቤ ወንዝ መገናኛ ላይ ትገኛለች። ባሮ የአባይ ገባር ነው፤ ይህ ደግሞ ከተማዋን የንግድ መስቀለኛ አደረጋት። ልጆች ካርታ ላይ ባሮን ተከትለው ወደ አባይ ሲደርሱ ማየት ይወዳሉ።
ጋምቤላ ለምን ተመሠረተች?
ጋምቤላ የተመሠረተችው ወንዝ ላይ መድረስ ስለሚያስችላት ነው። ዳግማዊ አፄ ምኒልክ በ1902 ለእንግሊዝ በባሮ ወንዝ ላይ ወደብ እንዲጠቀም ፈቀዱ፤ በ1907 ደግሞ በጋምቤላ ወደብና የጉምሩክ ጣቢያ ተቋቋመ። በከተማዋ በኩል ቡናና ሌሎች ዕቃዎች ይነግዱ ነበር።
ጋምቤላ የሚለው ስም ከየት መጣ?
ጋምቤላ የሚለው ስም ከአኙዋክ ቋንቋ እንደመጣ ይነገራል፤ ትርጉሙም ተባዕት ነብር መያዝ ነው። የስም ትርጉም ለልጆች ሊነገር የሚችል አስደሳች ታሪክ ነው፤ ከተማዋ ስሟን ከአካባቢው ሕዝብ ቋንቋ እንዳገኘች ያሳያል።
በጋምቤላ ምን ያህሉ ፕሮቴስታንት ነው?
በ2007 ቆጠራ የጋምቤላ ነዋሪዎች 57.04 በመቶ ፕሮቴስታንት፣ 30.39 በመቶ ኦርቶዶክስ፣ 9 በመቶ ሙስሊም እና 4.08 በመቶ ካቶሊክ ነበሩ። ስለዚህ ገና በከተማዋ በበርካታ የክርስትና ማኅበረሰቦች የሚከበር በዓል ነው።
በጋምቤላ የትኞቹ ሕዝቦች ይኖራሉ?
በ1994 ቆጠራ የጋምቤላ ነዋሪዎች ኑዌር 33.8 በመቶ፣ አኙዋክ 26.1 በመቶ፣ ኦሮሞ 14 በመቶ፣ አማራ 7.4 በመቶ፣ ትግራይ 6.5 በመቶ እና ካምባታ 4.3 በመቶ ነበሩ። ከተማዋ የብዙ ሕዝቦች መኖሪያ ናት።
በ2022 የጋምቤላ ከተማ ሕዝብ ምን ያህል ነበር?
በ2022 የጋምቤላ ከተማ ነዋሪዎች ቁጥር 97,643 ነበር። ከተማዋ በምዕራብ ኢትዮጵያ ካሉ ትላልቅ ከተሞች አንዷ ናት። የነዋሪዎች ብዛት ትልቅ ቢሆንም ገና የሚከበረው በቤተሰብና በጎረቤት መካከል በቅርበት ነው።
የጋምቤላ የአየር ንብረት እንዴት ነው?
ጋምቤላ ሞቃታማ የሳቫና የአየር ንብረት አላት። የዕለታዊ ከፍተኛ ሙቀት በአማካይ 35.9 ዲግሪ ሴልሺየስ፣ ዝቅተኛው ደግሞ 21.9 ዲግሪ ነው። በዓመት ወደ 1,190 ሚሊሜትር ዝናብ ይዘንባል፤ ጁላይ በጣም እርጥብ ወር ነው።
ገና በጃንዋሪ በጋምቤላ ዝናብ ይኖራል?
በጋምቤላ ዝናብ የሚያተኩረው በግምት ከሜይ እስከ ኦክቶበር ነው፤ ጃንዋሪ ከዚህ ወቅት ውጭ ነው። ስለዚህ የጋምቤላ ገና በበጋው ደረቅ ወራት ውስጥ ይውላል። ለልጆች ቀለል ያለ የጥጥ ልብስ መልበስ ይመቻል፤ ከተማዋ በዓመቱ ሁሉ ሞቃታማ ናት።
በጋምቤላ ገበሬዎች ምን ያመርታሉ?
በጋምቤላ ገበሬዎች በቆሎና ማሽላ ያመርታሉ፤ ምርታቸውንም በከተማ ገበያዎች ይሸጣሉ። እንስሳት ማርባትና ዓሣ ማጥመድም የኑሮ ምንጮች ናቸው። ለገና ማዕድ የሚያስፈልጉ ምግቦችም በእነዚህ ገበያዎች ይገዛሉ።
ከጋምቤላ ወደብ ጀልባዎች ወዴት ይሄዱ ነበር?
በጋምቤላ ወደብ በኩል ጀልባዎች ከተማዋን ከካርቱም ጋር ያገናኙ ነበር። ወደቡና የጉምሩክ ጣቢያው በ1907 ተቋቁመው ነበር፤ ከተማዋም ለቡናና ለሌሎች ዕቃዎች የንግድ መስመር ሆነች። የጋምቤላ ብሔራዊ ፓርክም ከከተማዋ አጠገብ ይገኛል።
ገናን ማን ያከብራል?
ገናን የኢትዮጵያና የኤርትራ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ አብያተ ክርስቲያናት እንዲሁም በኢትዮጵያ የሚኖሩ ፕሮቴስታንትና ካቶሊክ ማኅበረሰቦች ጃንዋሪ 7 ያከብራሉ። በጋምቤላ ሦስቱም ማኅበረሰቦች ስለሚኖሩ ገና የጋራ በዓል ነው።
ለትንሽ ልጅ የጋምቤላን ገና እንዴት ማስረዳት ይቻላል?
ገና የኢየሱስ ክርስቶስ የልደት በዓል እንደሆነ በመናገር ይጀምሩ። ከዚያ ጋምቤላ በሁለት ወንዞች መገናኛ እንደተመሠረተች፣ ስሟ «ተባዕት ነብር መያዝ» ማለት እንደሆነ እንደሚነገር፣ ቤተሰቦችም በገና ተሰብስበው እንደሚበሉና ቡና እንደሚጠጡ ያጫውቱት። እንዲህ ያለ አጭር ታሪክ ትናንሽ ልጆችን ይስባል።
በገና እንስሳት የሚታረዱት ለምንድን ነው?
በገና ብዙ ኢትዮጵያውያን ከረዥም ጾም በኋላ ፍየል ወይም ከብት ያርዳሉ፤ ዓላማውም በዓሉን ከቤተሰብና ከጎረቤት ጋር ማካፈል ነው። ስለዚህ ማዕዱ የመተሳሰብና የመካፈል ምልክት ነው። ለልጆች ስለ መካፈል ለማስተማር ጥሩ ምሳሌ ሊሆን ይችላል።
በገና የቡና ሥነ ሥርዓት ምንድነው?
የቡና ሥነ ሥርዓት ቡና እየተጠበሰና እየተፈላ ቤተሰብና እንግዶች አብረው የሚቀመጡበት ባህላዊ ወግ ሲሆን የገና ክብረ በዓል አካል ነው። በዚሁ ጊዜ ባህላዊ ምግብና መጠጥም ይቀርባል። ልጆች ከአዋቂዎች ጎን ተቀምጠው ይካፈላሉ።
የ2025 ገና በኢትዮጵያ እንዴት ተከበረ?
በ2025 ገና ጃንዋሪ 7 ውሎ ሦስት ቀን ቆይቷል። በላሊበላ ሺዎች የሚቆጠሩ ምእመናንና ጎብኚዎች ተሰብስበዋል፤ በአዲስ አበባ ቦሌ መድኃኔዓለም ካቴድራል ጃንዋሪ 6 ቅዳሴ ተደረገ። ቤተሰቦችም ከረዥም ጾም በኋላ ማዕድ ተካፍለዋል።
የገና ጾም መቼ ይጀምራል?
የኦርቶዶክስ ክርስቲያኖች ከገና በፊት የ43 ቀን ጾመ ነቢያትን ይጾማሉ፤ ጾሙ ኖቬምበር 25 ይጀምራል። በዚህ ወቅት ጾመኞች ከሥጋ፣ ከወተት፣ ከእንቁላልና ከሌሎች የእንስሳት ውጤቶች ይርቃሉ። በገና ቀን የቤተሰብ ማዕድ ይህን ጾም ያበቃል።
በገና ዋዜማ የሚለበሰው ነጭ ባህላዊ ልብስ ምንድነው?
በገና ዋዜማ ምእመናን የሚለብሱት ነጭ ባህላዊ የጥጥ ልብስ ሲሆን በኢትዮጵያ የባህል ልብስ ተብሎ ይታወቃል። ቀጭን ነጭ የጥጥ ጨርቅ የሆነው ነጠላ ጫፎቹ ላይ ባለ ቀለም መስመሮች አሉት። ልጆችም ከወላጆቻቸው ጋር ይህን ነጭ ልብስ ይለብሳሉ።
የ2026 የጋምቤላ የገና ዝግጅቶችን የት ማግኘት እችላለሁ?
የጋምቤላ የ2026 የገና ዝግጅቶች ኖቬምበር ሲያበቃ በRally Takes the Train መመሪያው ላይ ይታያሉ። እስከዚያው ስለ ባሮ ወንዝና ስለ ከተማዋ ስም ታሪክ ከልጆችዎ ጋር ማንበብ ለበዓሉ ጥሩ ዝግጅት ነው።
ምንጮች
- Gambela (city), Wikipedia
- Ethiopian Christmas, Wikipedia
- Christmas arrives in Ethiopia, Africanews
- Unique Features of Ethiopian Christmas 'Genna', Ethiopian News Agency