ራሊ የዚህን ወቅት ዝግጅቶች እያጠና ነው
ገና ከልጆች ጋር በቡታጅራ
ቡታጅራ ከባሕር ጠለል በላይ 2,131 ሜትር ከፍታ ላይ በዘቢዳር ተራራ ግርጌ ትገኛለች። በገና ቀን የከተማዋ ቤተሰቦች ዶሮ ወጥን በበርበሬና በንጥር ቅቤ ቀስ ብለው ያበስላሉ፤ ማዕዱ በእንጀራ ላይ ይቀርባል።
የ2026 የገና ዝግጅቶች በኖቬምበር መጨረሻ ይደርሳሉ
በቡታጅራ የዚህን ዓመት የገና ዝግጅቶች ከእያንዳንዱ አዘጋጅ ጋር እያረጋገጥን ነው። ይመዝገቡ፣ ዝግጅቶቹ ይፋ በሚሆኑበት ቀን በኢሜይል እናሳውቅዎታለን።
ነጻ ነው። ዝግጅቶቹ ይፋ በሚሆኑበት ቀን ኢሜይል እንልክልዎታለን፣ ከዚያም በቡታጅራ የሚካሄዱ አዳዲስ ዝግጅቶችን በሳምንት አንድ ጊዜ እንልካለን። በማንኛውም ጊዜ ምዝገባዎን ማቋረጥ ይችላሉ።
የቡታጅራ ገና ታሪክ
በበርበሬና በንጥር ቅቤ ቀስ ብሎ የሚበስል የዶሮ ወጥ
በቡታጅራ የገና ማዕድ ዋና ምግብ የዶሮ ወጥ ነው። በበርበሬ ይቀመማል፤ በርበሬ ቀይ ቃሪያ፣ ነጭ ሽንኩርት፣ ዝንጅብል፣ ቅጠላ ቅጠልና ሌሎች ቅመሞች የተዋሃዱበት ድብልቅ ነው። ከዚያ ጋር ንጥር ቅቤ (የተቀመመ የተነጠረ ቅቤ) ይገባል። ጣዕሙ እንዲዋሃድ ወጡ ቀስ ብሎ ለረጅም ጊዜ ይበስላል፤ ከእንጀራ ጋር ይቀርባል። የበግ ወጥም ሌላኛው ተወዳጅ ምርጫ ነው። ገና ከሁሉም በላይ በቤት ከቤተሰብ ጋር የሚከበር በዓል ስለሆነ፣ ይህ ማዕድ ዘመድ ሁሉ የሚሰበሰብበት ነው።
የዓርብ ገበያና በጋራ የተሠራው መስጊድ
ቡታጅራ በየሳምንቱ ዓርብ ገበያ ትሠራለች። ከተማዋ ሙስሊሞችና ክርስቲያኖች አብረው የሚኖሩባት ናት፤ በ2007 ቆጠራ 51 በመቶ ሙስሊም፣ 40 በመቶ ያህል ኦርቶዶክስ፣ ወደ 9 በመቶ ደግሞ ፕሮቴስታንት ነበሩ። በ1979 (በኢትዮጵያ አቆጣጠር 1972) የተጠናቀቀው መስጊድ በሙስሊሞችና በክርስቲያኖች ገንዘብ ተሠርቷል። ይህ ለከተማዋ የአብሮነት ምልክት ነው። ሁለት አዳራሾች አሉት፤ እያንዳንዳቸው ወደ 2,500 ሰው ይይዛሉ። ሴቶች ምድር ቤት፣ ወንዶች ደግሞ ሁለተኛ ፎቅ ይጸልያሉ። ከገበያው ጎን ለጎን ከተማዋ የሁለት እምነቶች ቤት ናት።
ከዘቢዳር ተራራ ግርጌ እስከ ጉድጓድ ሐይቁ
ቡታጅራ በምሥራቅ ጉራጌ ዞን ውስጥ በዘቢዳር ተራራ ግርጌ ላይ ትገኛለች። ከከተማዋ ወደ 10 ኪሎ ሜትር ርቆ የቡታጅራ ጉድጓድ ሐይቅ አለ። በከተማዋ ደቡባዊ ክፍል ለቅዱስ ተክለ ሃይማኖት የተሰየመ ምንጭ የሚፈስበት ገንዳ አለ። ከተማዋ በ1926 እና በ1935 መካከል እንደተመሠረተች ይገመታል፤ አንድ የጀርመን ቡድን በ1935 ቀጥተኛ መስመርና አራት ማዕዘን ቅርጽ ያላት ከተማ አገኘ። የመጀመሪያው አንደኛ ደረጃ ትምህርት ቤት በ1938 ተከፈተ። በ1995 ራሷን የቻለች ከተማ አስተዳደር ሆነች።
የዛሬ ወጎች
- የዶሮ ወጥ: በበርበሬና በንጥር ቅቤ ቀስ ብሎ የሚበስል የገና ማዕድ ዋና ምግብ ሲሆን ከእንጀራ ጋር ይቀርባል።
- የበግ ወጥ: ለዶሮ ወጥ ሌላ ተወዳጅ ምርጫ ሲሆን በበርበሬና በሌሎች ቅመሞች ይሠራል።
- የቤተሰብ ስብሰባ: ገና ከሁሉም በላይ በቤት ከቤተሰብ ጋር የሚከበር በዓል ነው።
- የገና ቀን ቤተ ክርስቲያን: በገና ቀን ብዙ ሰዎች ቤተ ክርስቲያን ይሄዳሉ፤ የኢትዮጵያ ቤተ ክርስቲያኖች ሁሉ አገልግሎት ያደርጋሉ።
- የዓርብ ገበያ: ቡታጅራ በየሳምንቱ ዓርብ ገበያ ትሠራለች።
- የተክለ ሃይማኖት ምንጭ: በከተማዋ ደቡብ በኩል ለቅዱስ ተክለ ሃይማኖት የተሰየመ ምንጭ ገንዳ ይገኛል።
ለልጆች አስገራሚ እውነታ
ቡታጅራ ከዘቢዳር ተራራ ግርጌ ትገኛለች፤ ወደ 10 ኪሎ ሜትር ርቆ ደግሞ ጉድጓድ ሐይቅ አለ። በገና ቀን የዶሮ ወጥ ቀስ ብሎ ለረጅም ሰዓት ይበስላል።
በቡታጅራ ስለ ገና የሚነሱ ጥያቄዎች
ገና በቡታጅራ መቼ ይከበራል?
ገና በቡታጅራ እንደ መላው ኢትዮጵያ ጃንዋሪ 7 ቀን፣ በኢትዮጵያ አቆጣጠር ታኅሣሥ 29 ይከበራል። ቡታጅራ ሙስሊሞችና ክርስቲያኖች አብረው የሚኖሩባት ከተማ ናት፤ ገናን የሚያከብሩ ክርስቲያን ቤተሰቦች በዓሉን በቤታቸው አብዝተው ያከብራሉ፤ ገና ከሁሉም በላይ የቤተሰብ በዓል ነው።
የቡታጅራ ቤተሰቦች የገናን ዶሮ ወጥ በምን ያቀምማሉ?
የዶሮ ወጥ በበርበሬ እና በንጥር ቅቤ ይቀመማል፤ ጣዕሙ እንዲዋሃድ ቀስ ብሎ ለረጅም ጊዜ ይበስላል። በርበሬ ቀይ ቃሪያ፣ ነጭ ሽንኩርት፣ ዝንጅብል፣ ቅጠላ ቅጠል እና ሌሎች ቅመሞች የተዋሃዱበት ነው። ወጡ ከእንጀራ ጋር ይቀርባል።
በርበሬ ምንድን ነው?
በርበሬ ከቀይ ቃሪያ፣ ነጭ ሽንኩርት፣ ዝንጅብል፣ ቅጠላ ቅጠል እና ሌሎች ቅመሞች የሚሠራ የኢትዮጵያ ቅመም ድብልቅ ነው። የዶሮ ወጥና የበግ ወጥ ሁለቱም በበርበሬ ይቀመማሉ። ለትንንሽ ልጆች በርበሬውን አሳንሶ ማቅረብ ይመከራል።
ንጥር ቅቤ ምንድን ነው?
ንጥር ቅቤ በቅመም የተቀመመ የተነጠረ ቅቤ ነው፤ በኢትዮጵያ ወጦች ውስጥ ብዙ ጊዜ ይጠቀሳል። የገና የዶሮ ወጥ ከበርበሬ ጋር ንጥር ቅቤ ይጨመርበታል። ይህ ቅቤ ለወጡ ልዩ መዓዛና ጣዕም ይሰጣል፤ ወጡ ቀስ ብሎ ሲበስል ጣዕሙ ይዋሃዳል።
የገና ዶሮ ወጥ ለምን ረጅም ጊዜ ይበስላል?
ወጡ ቀስ ብሎ ለረጅም ጊዜ የሚበስለው የቅመሞቹ፣ የዶሮው እና የንጥር ቅቤው ጣዕም እንዲዋሃዱ ነው። ለዚህ ነው የገና ማዕድ ዝግጅት ብዙ ሰዓት የሚወስደው። ቤተሰብ ሁሉ ተሰብስቦ ሲጠባበቅ ወጡ ይዘጋጃል፤ እንጀራም ከጎን ይቀርባል።
የበግ ወጥ ከዶሮ ወጥ ምን ይለያል?
የበግ ወጥ ከበግ ሥጋ የሚሠራ ሲሆን እንደ ዶሮ ወጥ በበርበሬና በሌሎች ቅመሞች ይቀመማል። ለገና ማዕድ ከዶሮ ወጥ ሌላ ምርጫ ነው። የዶሮ ወጥ ዋናው ማዕከላዊ ምግብ ነው፤ ሁለቱም በእንጀራ ይቀርባሉ፤ ቤተሰቦች ሁለቱን ወጦች አብረው ሊያቀርቡ ይችላሉ።
ቡታጅራ የት ትገኛለች?
ቡታጅራ በማዕከላዊ ኢትዮጵያ ክልላዊ መንግሥት በምሥራቅ ጉራጌ ዞን ውስጥ ትገኛለች። ከባሕር ጠለል በላይ 2,131 ሜትር ከፍታ ላይ ሲሆን በዘቢዳር ተራራ ግርጌ ተቀምጣለች። ከከተማዋ ወደ 10 ኪሎ ሜትር ርቆ የቡታጅራ ጉድጓድ ሐይቅ ይገኛል።
በቡታጅራ ስንት ሰው ይኖራል?
በ2007 ቆጠራ የቡታጅራ ነዋሪዎች ብዛት 33,406 ሲሆን 16,923 ወንዶችና 16,483 ሴቶች ነበሩ። በ1994 ቆጠራ 20,509 ነበሩ። ስለዚህ ከተማዋ በ13 ዓመት ውስጥ በከፍተኛ ሁኔታ አድጋለች፤ ቁጥሩ በ2007 ከ1994 በ12,900 ገደማ ጨምሯል።
በቡታጅራ የሚኖሩት ሰዎች ምን ዓይነት እምነት አላቸው?
በ2007 ቆጠራ ከቡታጅራ ነዋሪዎች 51.27 በመቶ ሙስሊም፣ 39.58 በመቶ ኦርቶዶክስ ክርስቲያን፣ 8.72 በመቶ ደግሞ ፕሮቴስታንት ነበሩ። ስለዚህ ቡታጅራ ሙስሊሞችና ክርስቲያኖች ጎን ለጎን የሚኖሩባት ከተማ ናት፤ ገናን የሚያከብሩት ክርስቲያን ቤተሰቦች ከጠቅላላው ነዋሪ ወደ ግማሽ ያህሉ ናቸው።
የቡታጅራ መስጊድ ለምን ልዩ ነው?
በ1979 የተጠናቀቀው የቡታጅራ መስጊድ በሙስሊሞችና በክርስቲያኖች ገንዘብ ተሠርቷል። መስጊዱ ባሉት ሁለት አዳራሾች እያንዳንዳቸው 2,500 ያህል ሰው ያስተናግዳሉ። ምድር ቤቱ የሴቶች፣ ሁለተኛው ፎቅ ደግሞ የወንዶች የጸሎት ቦታ ነው። ይህም የከተማዋን የአብሮነት ታሪክ ያሳያል፤ መስጊዱ በኢትዮጵያ አቆጣጠር በ1972 ተጠናቀቀ።
በቡታጅራ ገበያ የሚውለው በየትኛው ቀን ነው?
ቡታጅራ በየሳምንቱ ዓርብ ሳምንታዊ ገበያ ትሠራለች። ከበዓሉ በፊት ያለው ዓርብ ለገና ማዕድ ዕቃ ለመግዛት አመቺ ቀን ሊሆን ይችላል። ልጆችን ይዘው ከሄዱ በገበያው ሕዝብ መካከል እንዳይጠፉ አብረው ይያዙ፤ በሌሎች ቀናት ገበያው ጸጥ ያለ ሊሆን ይችላል።
የተክለ ሃይማኖት ምንጭ በቡታጅራ የት ነው?
በቡታጅራ ከተማ ደቡባዊ ክፍል ለቅዱስ ተክለ ሃይማኖት የተሰየመ ምንጭ የሚፈስበት ገንዳ ይገኛል። ምንጩ የከተማዋ ቅዱስ ስፍራ ሲሆን ገንዳው ስሙን ከቅዱሱ ወስዷል። ቤተሰቦች ስለ ቅዱሱ ታሪክ ለልጆች ሲነግሩ በአካባቢው ቅርስ ሊያስተዋውቋቸው ይችላሉ።
የቡታጅራ ጉድጓድ ሐይቅ ከከተማዋ ምን ያህል ይርቃል?
የቡታጅራ ጉድጓድ ሐይቅ ከከተማዋ ወደ 10 ኪሎ ሜትር ርቆ ይገኛል። ሐይቁ የተፈጠረው በእንፋሎት ፍንዳታ ሲሆን በጉድጓድ ቅርጽ ባለ ስፍራ ውስጥ ስላለ ጉድጓድ ሐይቅ ይባላል። ርቀቱ አጭር ስለሆነ ቤተሰቦች ከበዓሉ በኋላ ሊጎበኙት ይችላሉ።
ቡታጅራ መቼ ተመሠረተች?
ቡታጅራ በ1926 እና በ1935 መካከል እንደተመሠረተች ይገመታል፤ በ1926 አንድ ሚስዮናዊ በቦታው ምንም ስላላገኘ በ1935 የጀርመን ቡድን ቀጥተኛ መስመርና አራት ማዕዘን ቅርጽ ያላት ከተማ አገኘ። ስለዚህ ከተማዋ በአንጻራዊነት ወጣት ናት፤ ዕድሜዋ ከመቶ ዓመት ብዙም አይበልጥም።
ቡታጅራ ራሷን የቻለች ከተማ አስተዳደር የሆነችው መቼ ነው?
ቡታጅራ በ1995 ከመስቃን ወረዳ ተለይታ ራሷን የቻለች ከተማ አስተዳደር ሆነች። የከተማዋ አገልግሎቶች በ1937 የተጀመሩ ሲሆን፣ የመጀመሪያው አንደኛ ደረጃ ትምህርት ቤት በ1938 ተከፈተ። በኋላ አጠቃላይ ሆስፒታልና 4.56 ኪሎ ሜትር የአስፋልት መንገድ ተጨመሩ።
በኢትዮጵያ ገጠር ያሉ ቤቶች ምን ይመስላሉ?
ከትላልቅ ከተሞች ውጭ የሚኖሩ አብዛኞቹ ሰዎች ግድግዳቸው በጭቃ የተለሰነ፣ ጣሪያቸው ሾጣጣ ሳር የሆነ ክብ ቤቶች ውስጥ ይኖራሉ። አንዳንድ የገጠር ቤቶች አራት ማዕዘን ሲሆኑ ከድንጋይ ይሠራሉ። በገና ቀን እነዚህ ቤቶች ዘመድ በሚሰበሰብበት ማዕድ ይሞላሉ።
በገና ቀን ሰዎች ቤተ ክርስቲያን ይሄዳሉ?
አዎ። በገና ቀን ብዙ ሰዎች ቤተ ክርስቲያን ይሄዳሉ፤ አንዳንዶችም ሌሊቱን በቤተ ክርስቲያን ያድራሉ። የቅዳሴ አገልግሎት በሁሉም ቤተ ክርስቲያን ይኖራል፤ ዋነኛው የዋዜማው ነው። ከዚያ በኋላ ቤተሰብ በቤት ማዕድ ይካፈላል፤ ገና የቤተሰብ በዓል ነው።
በቡታጅራ የገና ሰሞን የሙስሊምና የክርስቲያን ጎረቤቶች አብሮነት እንዴት ይታያል?
ቡታጅራ ሙስሊሞችና ክርስቲያኖች ጎን ለጎን የሚኖሩባት ከተማ ናት፤ በ1979 የተጠናቀቀው መስጊድ እንኳ በሁለቱም ማኅበረሰቦች ገንዘብ ተሠርቷል። ስለዚህ ገና የክርስቲያን ቤተሰቦች በዓል ቢሆንም ጎረቤቶች በዓርብ ገበያና በሰፈር ውስጥ አብረው ይኖራሉ። ይህን ታሪክ ለልጆች መንገር መከባበርን ያስተምራል።
የቡታጅራ የገና መመሪያ መቼ ይዘጋጃል?
የ2026 የቡታጅራ የገና ዝግጅቶች በኖቬምበር መጨረሻ ወደ Rally Takes the Train የቡታጅራ የገና መመሪያ ይጨመራሉ። ቀኖቹ እስከሚታወቁ የተገመተ ቀን አናወጣም። እስከዚያው ስለ ዘቢዳር ተራራና ስለ ጉድጓድ ሐይቁ ከልጆችዎ ጋር ማውራት ይችላሉ።
ለቡታጅራ የገና ዝግጅቶች ማሳሰቢያ እንዴት አገኛለሁ?
በRally Takes the Train የቡታጅራ የገና መመሪያ ገጽ ላይ ኢሜይልዎን ይመዝግቡ፤ አዲስ ዝግጅቶች ሲታከሉ ማሳሰቢያ ይላክልዎታል። በቡታጅራ ገና በዋናነት በቤት ማዕድ ስለሚከበር፣ ዝርዝሩ ሲደርስዎ የዶሮ ወጡን ዝግጅትና የዓርብ ገበያ ግብይቱን አብረው ማቀድ ይችላሉ።
ምንጮች
- Butajira, Wikipedia
- Gena (Ethiopian Festivals), fikre-19.github.io
- Genna (Ethiopian Christmas), Boundless Ethiopia
- Ethiopia: The Uniqueness of Genna Celebration in Ethiopia, allAfrica