ራሊ የዚህን ወቅት ዝግጅቶች እያጠና ነው
ገና ከልጆች ጋር በአጋሮ
አጋሮ በኦሮሚያ ክልል ጅማ ዞን የምትገኝ፣ ከባሕር ጠለል በላይ 1,560 ሜትር ከፍታ ላይ ያለች ከተማ ናት። የቀድሞው የጎማ መንግሥት ዋና ከተማ የነበረች ሲሆን ከኢትዮጵያ ዋና ዋና የቡና ንግድ ማዕከላት አንዷ ናት።
የ2026 የገና ዝግጅቶች በኖቬምበር መጨረሻ ይደርሳሉ
በአጋሮ የዚህን ዓመት የገና ዝግጅቶች ከእያንዳንዱ አዘጋጅ ጋር እያረጋገጥን ነው። ይመዝገቡ፣ ዝግጅቶቹ ይፋ በሚሆኑበት ቀን በኢሜይል እናሳውቅዎታለን።
ነጻ ነው። ዝግጅቶቹ ይፋ በሚሆኑበት ቀን ኢሜይል እንልክልዎታለን፣ ከዚያም በአጋሮ የሚካሄዱ አዳዲስ ዝግጅቶችን በሳምንት አንድ ጊዜ እንልካለን። በማንኛውም ጊዜ ምዝገባዎን ማቋረጥ ይችላሉ።
የአጋሮ ገና ታሪክ
ከበሮ፣ ነጭ ልብስ እና ከእኩለ ሌሊት በኋላ የሚጀምር ቅዳሴ
በኦርቶዶክስ አብያተ ክርስቲያናት የገና ቅዳሴ ከእኩለ ሌሊት በኋላ ጀምሮ እስከ ጠዋት ይቆያል። ምእመናን የባህል ነጭ የጥጥ ልብስ ይለብሳሉ። ካህናት ክብ ሠርተው ይዘምራሉ፣ ከበሮ ይመታሉ፤ የቆሙበት ቦታ መላእክትንና ሰዎችን እንደሚያመለክት ይነገራል። ከዚያ በፊት ከኖቬምበር 25 ጀምሮ የ43 ቀን ጾመ ነቢያት አለ። በአጋሮ በ2007 ቆጠራ 33.76 በመቶው ነዋሪ የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ክርስቲያን፣ 5.04 በመቶው ደግሞ ፕሮቴስታንት ነበር።
ቤተሰብና ጎረቤት የሚሰበሰቡበት የገና ቀን በሦስት እምነቶች ከተማ
በ2007 ቆጠራ ከአጋሮ ነዋሪዎች 60.7 በመቶው ሙስሊም፣ 33.76 በመቶው ኦርቶዶክስ፣ 5.04 በመቶው ፕሮቴስታንት ነበር፤ በዚህች የሦስት እምነቶች ከተማ ገና የቤተሰብና የጎረቤት በዓል ነው። ገና ቤተሰብና ጎረቤት የሚሰበሰቡበት፣ ስለ አብሮ መኖርና ፍቅር የሚነገርበት ቀን ነው። ቀኑ በባህላዊ ምግብና በቡና ሥነ ሥርዓትም ይታወቃል። በብዙ ቤቶች እናት ዶሮ ወጥና ዳቦ ከገና በፊት ባለው ምሽት ታዘጋጃለች።
ዱሮሚና ማኅበር፣ የበሻሻ ትምህርት ቤት እና 96 ኪሎ ሜትር መንገድ
በ1958 አጋሮ በኢትዮጵያ ከነበሩ 27 አንደኛ ደረጃ ከተሞች አንዷ ነበረች። ወደ ጅማ የሚወስደው መንገድ በ1962 ተሻሽሎ ተጠናቀቀ፤ ወደ በደሌ የሚወስደው 96 ኪሎ ሜትር መንገድ ደግሞ በ1968 ተጠናቀቀ። ዱሮሚና የቡና ኅብረት ሥራ ማኅበር ጥራት ካለው ቡና ያገኘውን ተጨማሪ ገቢ ለመጋዘን፣ ለማጠቢያ ጣቢያ፣ ለመንገድ፣ ለጤናና ለትምህርት ቤቶች አውሏል። የበሻሻ ትምህርት ቤት ሦስት አዳዲስ ሕንፃዎች በሦስት ማኅበራት ተገንብተዋል፤ ወጪያቸው ወደ 100,000 ዶላር ነበር።
የዛሬ ወጎች
- ጾመ ነቢያት: የ43 ቀን ጾም ሲሆን የሚጀምረው በኖቬምበር 25 ነው።
- ከእኩለ ሌሊት በኋላ የሚጀምር ቅዳሴ: ምእመናን ነጭ ባህላዊ ልብስ ለብሰው እስከ ጠዋት የሚቆይ ቅዳሴ ይካፈላሉ።
- የካህናት ክብና ከበሮ: ካህናት ክብ ሠርተው ይዘምራሉ፣ ከበሮ ይመታሉ።
- የዋዜማ ዶሮ ወጥ እና ዳቦ: እናት ዶሮ ወጥና ዳቦ ከገና በፊት ባለው ምሽት ታዘጋጃለች።
- የቡና ሥነ ሥርዓት: በገና ቀን ባህላዊ ምግብ ከቡና ሥነ ሥርዓት ጋር ይቀርባል።
- የቤተሰብና የጎረቤት መሰባሰብ: ገና ቤተሰብና ጎረቤት የሚሰበሰቡበት፣ አብሮ መኖርና ፍቅር የሚነገርበት ቀን ተብሎ ይገለጻል።
ለልጆች አስገራሚ እውነታ
በአጋሮ የቡና ማኅበር ጥራት ካለው ቡና ያገኘው ተጨማሪ ገቢ ለመጋዘን፣ ለመንገድ፣ ለጤናና ለትምህርት ቤቶች ጥቅም ላይ ውሏል።
በአጋሮ ስለ ገና የሚነሱ ጥያቄዎች
አጋሮ በኢትዮጵያ የት ትገኛለች?
አጋሮ በደቡብ ምዕራብ ኢትዮጵያ፣ በኦሮሚያ ክልል ጅማ ዞን ውስጥ የምትገኝ ከተማና የተለየ ወረዳ ናት። ከባሕር ጠለል በላይ 1,560 ሜትር ከፍታ አላት። ከጅማ ጋር የሚያገናኘው መንገድ በ1962 ተሻሽሎ ተጠናቀቀ።
የጎማ መንግሥት ምንድን ነበር?
የጎማ መንግሥት በአንድ ወቅት በአጋሮ አካባቢ የነበረ መንግሥት ሲሆን አጋሮ ዋና ከተማው ነበረች። የመንግሥቱ መቀመጫ በነበረችበት ወቅት አጋሮ የአካባቢው ማዕከል ነበረች። ዛሬ አጋሮ የጅማ ዞን አካል ናት፤ ልጆች ከተማዋ የድሮ መንግሥት መቀመጫ እንደነበረች ማወቃቸው ይማርካቸዋል።
አጋሮ ለምን የቡና ንግድ ማዕከል ትባላለች?
አጋሮ ከኢትዮጵያ ዋና ዋና የቡና ንግድ ማዕከላት አንዷ ናት፤ የጅማ የቡና አካባቢ አካል ናት። በ1950ዎቹ በከተማዋ አካባቢ የቡና እርሻዎች ተጀምረው ነበር፤ በትልቁ የመከር ወቅት እስከ 400 ሠራተኞች ይሠሩ ነበር። ልጆች ቡና ከእርሻ እስከ ጽዋ ያለውን ጉዞ ማወቅ ይወዳሉ።
ዱሮሚና የቡና ማኅበር ምን አደረገ?
ዱሮሚና በአጋሮ የሚገኝ የቡና ኅብረት ሥራ ማኅበር ሲሆን በጥራት ባለው ቡና ተጨማሪ ገቢ አግኝቷል። ይህ ገቢ አዲስ መጋዘን፣ ማጠቢያ ጣቢያ፣ መንገዶች፣ የኤሌክትሪክ ትራንስፎርመሮች፣ ጤናና ትምህርት ቤቶችን ደግፏል። ጥቅሙ ቡና ለማይመረቱ ሰዎችም ደርሷል።
የበሻሻ ትምህርት ቤት ምንድን ነው?
በሻሻ ትምህርት ቤት በአጋሮ አካባቢ የሚገኝ ሲሆን ዕድሜያቸው ከፍ ያሉ ተማሪዎችን ያስተምራል። ሦስት አዳዲስ ሕንፃዎቹ በዱሮሚና፣ በቢፍቱ ጉዲና እና በሁንዳ ኦሊ ማኅበራት ተገንብተዋል። ዋናው ግንባታ ወደ 3.2 ሚሊዮን ብር (100,000 ዶላር ገደማ) ወጪ ነበረው።
አጋሮ መቼ አንደኛ ደረጃ ከተማ ሆነች?
በ1958 በኢትዮጵያ አንደኛ ደረጃ ተብለው የተመደቡት ከተሞች 27 ብቻ ነበሩ፤ አጋሮ ከእነርሱ አንዷ ነበረች። ይህ ከተማዋ በወቅቱ ከፍተኛ ቦታ እንደነበራት ያሳያል። ልጆች ከተማቸው ከ60 ዓመት በላይ በፊት ጀምሮ አስፈላጊ ቦታ እንደነበረች ሲያውቁ ይኮራሉ።
ወደ በደሌ የሚወስደው መንገድ መቼ ተሠራ?
96 ኪሎ ሜትር ርዝመት ያለው የአጋሮ ወደ በደሌ መንገድ በ1968 ተጠናቀቀ። ወጪው 12 ሚሊዮን የኢትዮጵያ ብር ሲሆን በፈረንሳዩ ራዘል ፍሬር ኩባንያ ተሠርቷል። ለልጆች ይህ ትላልቅ መንገዶች ከተሞችን እንዴት እንደሚያገናኙ ለማስረዳት ጥሩ ምሳሌ ነው።
በአጋሮ ገና መቼ ይከበራል?
ገና በጃንዋሪ 7 ይከበራል፤ ይህ ቀን በኢትዮጵያ ቀን መቁጠሪያ የታኅሣሥ 29 ቀን ነው። ኢትዮጵያ የራሷን አቆጣጠር ስለምትከተል ቀኑ ከዲሴምበር 25 ይለያል። የኦርቶዶክስ፣ የፕሮቴስታንትና የካቶሊክ ክርስቲያኖች በዓሉን ያከብራሉ።
በአጋሮ ከገና በፊት የሚጾመው ጾመ ነቢያት ምን ዓይነት ጾም ነው?
ጾመ ነቢያት ከኖቬምበር 25 ጀምሮ የሚቆይ የ43 ቀን ጾም ሲሆን በዚህ ጊዜ ሥጋ፣ ወተት እና ሌሎች የእንስሳት ውጤቶች አይበሉም። ጾሙ ከገና በፊት ነው፤ ልጆችም ሙሉ ጾም አይጠበቅባቸውም። ይህን ከቤተሰብዎ ወግ ጋር ያስተካክሉ።
የገና ቅዳሴ ስንት ሰዓት ይጀምራል?
በኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ አብያተ ክርስቲያናት የገና ቅዳሴ ከእኩለ ሌሊት በኋላ ጀምሮ እስከ ጠዋት ይቆያል። የዋዜማው ጸሎት ደግሞ በዓለም አቀፍ አቆጣጠር ከምሽቱ 6:00 እስከ ሌሊቱ 3:00 ገደማ ይቆያል። ሰዓቱ በየቤተ ክርስቲያኑ ሊለያይ ስለሚችል በአጋሮ ያለውን ሰዓት ከአካባቢዎ ቤተ ክርስቲያን ይጠይቁ።
ካህናት በገና ለምን ክብ ሠርተው ይዘምራሉ?
ካህናት በቤተ ክርስቲያኑ ክብ ሠርተው ይዘምራሉ፣ ከበሮ ይመታሉ። የቆሙበት ቦታ መላእክትንና ሰዎችን እንደሚያመለክት ይነገራል። ልጆች ከበሮው ሲመታ ሰምተው ሰልፉን ማየት ይወዳሉ፤ ዝማሬው ቀስ ብሎ ሌሊቱን ይሞላል።
ከበሮ ምንድን ነው?
ከበሮ በኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ አብያተ ክርስቲያናት ውስጥ ካህናት የሚመቱት ባህላዊ ከበሮ ነው። በገና ቅዳሴ ላይ ከዝማሬ ጋር ይመታል። ልጆች ከበሮውን ሲያዩ የሙዚቃውን ምት ለመከተል ይሞክራሉ።
ነጭ የባህል ልብስ ምንድን ነው?
በገና ምእመናን ነጭ የጥጥ ባህላዊ ልብስ ይለብሳሉ። ብዙዎች ጫፉ ላይ ባለቀለም ጠርዝ ያለው ነጭ ነጠላ ይለብሳሉ። በከተሞች አንዳንድ ሰዎች የምዕራባውያን ልብስ ይመርጣሉ።
የገና ማዕድ በአጋሮ ምን ያካትታል?
ባህላዊ ምግቦች ከቡና ሥነ ሥርዓት ጋር ይቀርባሉ። የዶሮ ወጡና ዳቦው ብዙውን ጊዜ በዋዜማው ምሽት ይዘጋጃሉ። ቡና በስፋት በሚነገድባት አጋሮ የቡና ሥነ ሥርዓቱ የማዕዱ ዋና አካል ነው፤ ልጆችም በዝግጅቱ እናቶቻቸውን መርዳት ይችላሉ።
ገና በአጋሮ ጎረቤቶች እንዴት ይሰበሰባሉ?
በገና ቀን ቤተሰብና ጎረቤት ተሰባስበው ስለ አብሮነትና ስለ ፍቅር ይጨዋወታሉ። የተለያዩ እምነት ተከታዮች በጉርብትና በሚኖሩባት አጋሮ ጎረቤት መጠያየቅና ቡና አብሮ መጠጣት ለልጆች ማኅበረሰብን ለመማር ጥሩ አጋጣሚ ነው።
በአጋሮ የሚኖሩት የተለያዩ እምነት ተከታዮች እነማን ናቸው?
በ2007 ቆጠራ ከአጋሮ ነዋሪዎች 60.7 በመቶው ሙስሊም፣ 33.76 በመቶው ኦርቶዶክስ፣ 5.04 በመቶው ፕሮቴስታንት ነበር። ስለዚህ በከተማዋ የተለያዩ እምነት ተከታዮች በጉርብትና ይኖራሉ። ልጆች የጎረቤቶቻቸውን በዓላት ማወቃቸው አክብሮትን ያስተምራቸዋል።
የአጋሮ ልጆች የገናን ቀን እንዴት ያሳልፋሉ?
ልጆች ማልደው ከእናታቸው ጋር ወደ ቤተ ክርስቲያን ይሄዳሉ፣ እናታቸውን ዳቦና ወጥ በማዘጋጀት ይረዳሉ፣ ለታላላቆችም ቡና ያፈላሉ። የሰፈር ልጆች ደግሞ ከቤት ውጭ ድብብቆሽ ይጫወታሉ። ቡና በሚታወቅባት አጋሮ ልጆች የቡናውን ሥነ ሥርዓት ከታላላቆቻቸው ይማራሉ።
አጋሮ ውስጥ ምን ትምህርት ተቋማት አሉ?
አጋሮ አንደኛ ደረጃ፣ ሁለተኛ ደረጃና መሰናዶ ትምህርት ቤቶች አሏት። የአጋሮ ሁለተኛና መሰናዶ ትምህርት ቤት በከተማዋ ካሉ ጥንታዊ ትምህርት ቤቶች አንዱ ነው። የአጋሮ የሕዝብ ጤና ተቋም ደግሞ የአጋሮ ዩኒቨርሲቲ አካል ሲሆን ለጤና እንክብካቤ የማስተማሪያ ማዕከል ያካሂዳል።
አጋሮ ውስጥ ቡና በማኅበር እንዴት ይሸጣል?
የኬታ ሙዱጋ ማኅበራት ኅብረት በአካባቢው ያሉ ማኅበራት ተባብረው የፈጠሩት ነው፤ ዱሮሚና መስራች አባል ነው። ዓላማው ቡናቸውን በራሳቸው መሸጥ፣ ገዢዎችን በቀጥታ ማወቅና ዋጋ መደራደር ነው። ልጆች ማኅበራት ተባብረው ትልቅ ሥራ እንደሚሠሩ በዚህ ምሳሌ ይማራሉ።
የ2026 የአጋሮ የገና መረጃ መቼ እና የት ይገኛል?
የ2026 ቀናት ገና አልተሰበሰቡም፤ ስለዚህ ምንም ቀን አንጠቅስም። የRally Takes the Train የአጋሮ የገና መመሪያ በኖቬምበር መጨረሻ ዝግጅቶችን ይጨምራል። መመሪያው ሲሞላ ለማወቅ ኢሜይልዎን ይመዝግቡ።
ምንጮች
- Ethiopian Christmas, Wikipedia
- Agaro, Wikipedia
- Ethiopia Beshasha School Project in Agaro, Sweet Maria's
- Unique Features of Ethiopian Christmas 'Genna', Ethiopian News Agency
- Children tell us how they celebrate Christmas in Ethiopia, Children Believe