Rally sprawdza tegoroczne atrakcje
Boże Narodzenie z dziećmi w Zabrzu
W Zabrzu święta zaczynają się od górniczej Barbórki, 4 grudnia, a kończą przy śląskim stole z moczką i makówkami. W wielu domach na Górnym Śląsku prezenty przynosi Dzieciątko, a nie święty Mikołaj.
Świąteczne wydarzenia na 2026 rok pojawią się pod koniec listopada
Sprawdzamy u każdego organizatora tegoroczne świąteczne wydarzenia w Zabrzu. Zapisz się, a napiszemy do Ciebie w dniu, w którym pojawią się na stronie.
Za darmo. Napiszemy w dniu publikacji, a potem raz w tygodniu podeślemy nowe wydarzenia w Zabrzu. Możesz zrezygnować w każdej chwili.
Historia Bożego Narodzenia w Zabrzu
Prezenty od Dzieciątka i wigilijny stół bez miejsca dla wędrowca
Na Górnym Śląsku, w regionie, w którym leży Zabrze, prezenty w większości domów przynosi Dzieciątko, czyli Jezusek, a nie anioł ani święty Mikołaj. Zwyczaj przyszedł z Czech i jest związany z praską figurką Jezulátka. Tradycyjne życzenie brzmi „Bogatego Dzieciątka”. W śląskich domach nie stawiano miejsca dla wędrowca, bo domownicy zostawali przy stole aż do Pasterki. Karp dotarł na Górny Śląsk powoli, z Dolnej Austrii przez Czechy, i jest najczęstszą wigilijną rybą, choć nie każda rodzina go podaje.
Barbórka 4 grudnia i gałązki wiśni, które mają zakwitnąć na Wigilię
Zabrze to miasto z zabytkową kopalnią Guido, a na Śląsku 4 grudnia obchodzi się Barbórkę, święto świętej Barbary, patronki górników. Górnicy w mundurach galowych i czapkach z piórami idą wspólnie do kościoła, a potem jest uroczysty obiad w kopalni. Według dawnego zwyczaju w dniu świętej Barbary ścina się gałązki wiśni lub bzu i stawia w wodzie. Jeśli zakwitną do Wigilii, ma to zwiastować ślub w nadchodzącym karnawale. Pierwszy kościół pod wezwaniem świętej Barbary w Polsce zbudowano w 1262 roku w Bożygniewie koło Środy Śląskiej. Terminy zabrzańskich wydarzeń w 2026 roku dodamy do przewodnika Rally Takes the Train pod koniec listopada.
Moczka z piernikiem i makówki jedzone do Trzech Króli
Śląski stół wigilijny ma dania, których nie zna cała Polska. Moczka to gęsta, słodka zupa z bakalii i suszonych owoców z namoczonym, ugotowanym piernikiem. Makówki to pokrojona słodka bułka wymieszana z ugotowanym makiem. Dawniej robiono ich duże porcje i jedzono do Trzech Króli, dziś zwykle przez dwa, trzy dni. Siemieniotka, zupa z siemienia lnianego, nadal pojawia się na stołach, a według szacunków jada ją około 20 procent osób. Do kompotu używa się owoców suszonych jesienią.
Śledź, który na Górny Śląsk przyjechał koleją
Śledź został śląską tradycją znacznie później niż karp. Na Górny Śląsk przyjechał koleją jako tania ryba, mniej więcej 120 do 130 lat temu, i został na wigilijnych stołach.
Tradycje dziś
- Górnicza Barbórka przy kopalni: Święto świętej Barbary, patronki górników. Górnicy w mundurach galowych i czapkach z piórami idą do kościoła, a potem jest uroczysty obiad w kopalni.
- Gałązki wiśni na Wigilię: Według dawnego zwyczaju ścięte gałązki wiśni lub bzu stawia się w wodzie w dniu świętej Barbary. Jeśli zakwitną do Wigilii, to dobra wróżba.
- Prezenty od Dzieciątka: W większości śląskich domów prezenty przynosi Dzieciątko, czyli Jezusek. Tradycyjne życzenie brzmi „Bogatego Dzieciątka”.
- Moczka i makówki: Moczka to słodka zupa z suszonych owoców i piernika, a makówki to słodka bułka z makiem. Oba dania jada się w święta, makówki dawniej aż do Trzech Króli.
- Opłatek i życzenia: Przed kolacją wigilijną rodzina łamie się opłatkiem, dzieli kawałkami, składa życzenia i wybacza sobie drobne urazy. Kolację zaczyna się, gdy pojawi się pierwsza gwiazdka.
- Pasterka: Msza o północy w Wigilię upamiętnia wizytę pasterzy w Betlejem. W śląskich domach domownicy zostawali przy stole aż do Pasterki.
Ciekawostka dla dzieci
Według dawnego zwyczaju gałązka wiśni, postawiona w wodzie w dniu świętej Barbary, ma zakwitnąć do Wigilii!
Pytania o święta w Zabrzu
Na kogo w Wigilię czekają dzieci w Zabrzu?
W zabrzańskich domach, jak w większości Górnego Śląska, prezenty przynosi Dzieciątko, czyli Jezusek, a nie anioł ani święty Mikołaj. Anioł pojawia się głównie na Śląsku Cieszyńskim. Dzieci dostają więc prezenty w Wigilię, a tradycyjne życzenie wieczorem brzmi „Bogatego Dzieciątka”. Mikołajki 6 grudnia obchodzi się osobno, z małymi upominkami.
Dlaczego Dzieciątko przetrwało na Śląsku, a w Czechach prawie zniknęło?
Zwyczaj przyszedł z Czech i jest związany z praską figurką Jezulátka. Na Śląsku przetrwał, choć w Czechach w dużej mierze zniknął. Dzieciątko przynoszące prezenty kojarzy się tu głównie z regionami, w których przeważali katolicy. Dla dzieci to opowieść o Jezusku, który przychodzi w Wigilię z podarunkami.
Co znaczy śląskie życzenie „Bogatego Dzieciątka”?
To tradycyjne wigilijne życzenie, które składa się sobie na Śląsku. Mówi się je w regionach, gdzie przeważał katolicyzm i gdzie prezenty przynosi Dzieciątko. Kolację wigilijną zaczyna się łamaniem opłatkiem i życzeniami na nowy rok, więc to życzenie dobrze pasuje do wspólnego stołu.
Ile odmian ma śląska moczka?
Moczka to gęsta, słodka zupa z bakalii i suszonych owoców z orzechami i namoczonym, ugotowanym i duszonym piernikiem. W niektórych domach robiono kompot, w innych moczkę, a czasem z samych suszonych owoców powstawała bryja albo rzadsza konfitura, też nazywana moczką.
Dlaczego dawniej makówki jedzono aż do Trzech Króli?
Makówki to pokrojona słodka bułka wymieszana z ugotowanym makiem. Dawniej robiono ich duże porcje na wiele dni i jedzono aż do Trzech Króli. Dziś zwykle jada się je przez dwa, trzy dni, więc częściej robi się je na mleku. Niektóre rodziny nadal wałkują ciasto i pieką je późnym wieczorem.
Czy na Górnym Śląsku je się karpia na Wigilię?
Karp jest najczęstszą rybą na wigilijnym stole, ale nie każda rodzina go podaje. Dotarł na Górny Śląsk stopniowo, z Dolnej Austrii przez Czechy. Polska Wigilia jest postna, bez czerwonego mięsa, a karp stoi na stole obok moczki, makówek i kompotu.
Skąd na śląskich stołach śledź?
Śledź został śląską tradycją znacznie później niż karp. Przyjechał na Górny Śląsk koleją jako tania ryba, mniej więcej 120 do 130 lat temu. Karp dotarł na Górny Śląsk dużo wcześniej, z Dolnej Austrii przez Czechy, więc śledź jest na śląskich stołach nowszym gościem.
Co to jest siemieniotka?
Siemieniotka to odmiana śląskiej wigilijnej zupy z nasion, gotowana z siemienia lnianego. Starsza wersja z konopnych nasion jest zagęszczana mlekiem i mąką i podawana z kaszą. Według szacunków siemieniotkę nadal jada około 20 procent osób, więc to dziś raczej rzadkie, tradycyjne danie.
Na jakiej głębokości leży skansen w kopalni Guido?
Skansen górniczy w kopalni Guido otwarto w 1982 roku na poziomie 170 metrów pod ziemią. Od 2007 roku zwiedzający schodzą na podziemne trasy, które mają dziś prawie 5 km długości. Zjeżdża się tam oryginalną windą szybową, więc dla dzieci od 6 lat to prawdziwa górnicza przygoda w czasie Barbórki i świąt.
Dlaczego śląska rodzina nie wstawała od stołu aż do Pasterki?
Na Górnym Śląsku, także w Zabrzu, Wigilia była czasem tylko dla domowników. Rodzina zostawała przy stole aż do Pasterki, czyli mszy o północy, i dopiero wtedy wychodziła z domu. Dlatego w śląskich domach nie stawiano dodatkowego talerza dla wędrowca, choć w wielu innych regionach Polski puste miejsce czeka na Dzieciątko lub gościa.
Co to jest Barbórka i kiedy się ją obchodzi?
Barbórka to święto świętej Barbary, patronki górników, obchodzone 4 grudnia. Górnicy modlą się do niej przed zjazdem do kopalni i po pracy, dziękując za opiekę. W Zabrzu stoi zabytkowa kopalnia Guido, więc to dobre miejsce, by opowiedzieć dzieciom o zawodzie górnika.
Jak wygląda barbórkowy pochód na Śląsku?
Na Śląsku górnicy w mundurach galowych i czapkach z piórami zbierają się przy kopalni i wspólnie maszerują do kościoła. Potem jest uroczysty obiad w kopalni. Dla dzieci to dobry widok: mundury, piórka na czapkach i wspólny marsz. Terminy zabrzańskich wydarzeń na 2026 rok dodamy do przewodnika Rally Takes the Train.
Co to za zwyczaj z gałązkami wiśni na Barbórkę?
Według dawnego zwyczaju młode dziewczęta ścinały gałązki wiśni lub bzu i stawiały je w wodzie w dniu świętej Barbary. Jeśli zakwitły do Wigilii, miało to zwiastować ślub w nadchodzącym karnawale. Dziś to zabawa dla całej rodziny: wystarczy wazon z wodą i trochę cierpliwości, by zobaczyć, czy kwiaty zdążą rozkwitnąć.
Gdzie jest najstarszy kościół świętej Barbary w Polsce?
Pierwszy kościół pod wezwaniem świętej Barbary w Polsce zbudowano w 1262 roku w Bożygniewie koło Środy Śląskiej. Barbara jest patronką górników, którzy modlą się do niej przed zjazdem do kopalni. Jej święto, Barbórkę, obchodzi się 4 grudnia, a w Zabrzu stoi zabytkowa kopalnia Guido.
Czym jest kopalnia Guido w Zabrzu i od kiedy działa?
Kopalnia Guido działa od 1855 roku i nosi imię księcia Guida Henckla von Donnersmarcka. W 1982 roku na poziomie 170 metrów otwarto skansen górniczy, a od 2007 roku można zwiedzać podziemne trasy. W 2020 roku kopalnia została uznana za Pomnik Historii. Trasy mają prawie 5 km długości.
Czy dzieci mogą zwiedzać kopalnię Guido?
Tak, od 6 lat. Zwiedzający zjeżdżają oryginalną windą szybową i jadą elektryczną kolejką podwieszaną. Z przewodnikiem można spróbować prostych górniczych zadań. Zwiedzanie trwa do 2 godzin i wymaga rezerwacji. Przed wizytą w grudniu warto sprawdzić terminy i ewentualne świąteczne wydarzenia w kopalni.
Kiedy w Polsce są Mikołajki i co dostają dzieci?
W Polsce Mikołajki przypadają 6 grudnia i otwierają świąteczny czas nieoficjalnie. Dzieci dostają wtedy małe upominki i słodycze. Na Górnym Śląsku główne prezenty przychodzą jednak w Wigilię, od Dzieciątka, więc 6 grudnia to dzień na małe niespodzianki. Prezenty od Dzieciątka czekają w zabrzańskich domach na wigilijny wieczór.
Od czego zaczyna się śląska wieczerza wigilijna?
W Zabrzu, jak w całej Polsce, Wigilię zaczyna się, gdy na niebie pojawi się pierwsza gwiazdka, która przypomina gwiazdę betlejemską. Przed jedzeniem wszyscy łamią się opłatkiem, cienkim białym waflem, i składają sobie życzenia. Dziecku można powiedzieć, że to wspólne dzielenie się dobrem. Siano pod obrusem przypomina o żłóbku.
Czym jest Pasterka i kiedy się ją odprawia?
Pasterka to msza o północy w Wigilię, która upamiętnia wizytę pasterzy w Betlejem. W śląskich domach domownicy zostawali przy stole aż do Pasterki. Msza odbywa się w nocy z 24 na 25 grudnia, więc małym dzieciom warto zabrać ciepłe ubrania.
Gdzie znajdę wydarzenia świąteczne w Zabrzu na 2026 rok?
Daty zabrzańskich wydarzeń na 2026 rok dodamy do przewodnika Rally Takes the Train po świątecznych wydarzeniach dla dzieci w Zabrzu pod koniec listopada. Wystarczy zostawić adres e-mail w formularzu zapisu, a wyślemy wiadomość, gdy tylko pojawią się terminy jarmarków, koncertów i spotkań ze Świętym Mikołajem.
Źródła
- Wigilia na Śląsku. W menu wywar z konopi, makówki i kompot, TVN24 Katowice
- Wielkie święto wszystkich górników i Barbar. Za Barbórką stoi poruszająca legenda, National Geographic Polska
- Kopalnia Guido, Śląska Organizacja Turystyczna (slaskie.travel)
- Christmas in Poland, Wikipedia