ራሊ የዚህን ወቅት ዝግጅቶች እያጠና ነው
ገና ከልጆች ጋር በውቅሮ
ውቅሮ ከመቀሌ 40 ኪሎ ሜትር ወደ ሰሜን የምትገኝ ከተማ ናት፤ ነዋሪዎቿ ከአሥር ዘጠኙ በላይ ኦርቶዶክስ ክርስቲያኖች ናቸው። የከተማዋ ምልክት ከአንድ ድንጋይ የተፈለፈለው ውቅሮ ቂርቆስ ነው፤ ገና ደግሞ እዚህ ታኅሣሥ 29 ይከበራል።
የ2026 የገና ዝግጅቶች በኖቬምበር መጨረሻ ይደርሳሉ
በውቅሮ የዚህን ዓመት የገና ዝግጅቶች ከእያንዳንዱ አዘጋጅ ጋር እያረጋገጥን ነው። ይመዝገቡ፣ ዝግጅቶቹ ይፋ በሚሆኑበት ቀን በኢሜይል እናሳውቅዎታለን።
ነጻ ነው። ዝግጅቶቹ ይፋ በሚሆኑበት ቀን ኢሜይል እንልክልዎታለን፣ ከዚያም በውቅሮ የሚካሄዱ አዳዲስ ዝግጅቶችን በሳምንት አንድ ጊዜ እንልካለን። በማንኛውም ጊዜ ምዝገባዎን ማቋረጥ ይችላሉ።
የውቅሮ ገና ታሪክ
ከላሊበላ አንድ ክፍለ ዘመን ቀድሞ የተፈለፈለው ቂርቆስ
በውቅሮ ነዋሪዎች 92.94 በመቶው ኦርቶዶክስ ነበሩ (2007 ቆጠራ)። ከገና በፊት የ43 ቀን የነቢያት ጾም ይጾማሉ፤ ገና ታኅሣሥ 29 ይውላል። የከተማዋ ዋና ምልክት ውቅሮ ቂርቆስ ሲሆን ከአንድ ድንጋይ የተፈለፈለ፣ ዛሬም አገልግሎት የሚሰጥ ቤተ ክርስቲያን ነው። ዕድሜው በ700 እና 1000 እ.ኤ.አ. መካከል እንደሆነ ይገመታል፤ አንድ ተመራማሪ ከላሊበላ ቤተ ክርስቲያናት አንድ ክፍለ ዘመን ያህል ቀድሞ እንደተሠራ ጽፈዋል። አንድ አፈ ታሪክ ወንድማማች ነገሥታቱ አብርሃ እና አጽብሐ ዘመን እንደተሠራ ይናገራል።
ነጭ ነጠላ፣ ልደት እና የእንጨት ኳስ
ከአሥር የውቅሮ ነዋሪዎች ዘጠኙ ኦርቶዶክስ ስለሆኑ፣ የገና ማለዳ በከተማዋ በነጭ ይደምቃል። ምዕመናን ጫፎቹ ባለቀለም የሆነ ነጭ የጥጥ ነጠላ ይለብሳሉ። ገና «ልደት» ተብሎም ይጠራል፤ የኢየሱስን መወለድ ያስታውሳል። በሌሊቱ አገልግሎት ብዙ ሰዎች ከአንድ ቤተ ክርስቲያን ወደ ሌላው ይሄዳሉ። በሰሜን ኢትዮጵያ ገጠሮች ደግሞ ወንዶች ልጆችና ወጣቶች ሆኪ የሚመስለውን የእንጨት ኳስ ጨዋታ የሚጫወቱት በገና ቀን ብቻ ነው።
የጨው መንገድ፣ ዶንጎሎ እና 1,972 ሜትር ከፍታ
ውቅሮ ከባሕር ጠለል በላይ 1,972 ሜትር ከፍታ ላይ በገንፈል ወንዝ ዳር ትገኛለች። ከተማዋ ቀይ ባሕርን ከኢትዮጵያ ውስጠኛ ክፍል ያገናኝ በነበረ የጥንት የጨው መንገድ ላይ ነበረች፤ ቀድሞ ዶንጎሎ ትባል ነበር። አካባቢዋን እንደጎበኘ የተመዘገበው የመጀመሪያው አውሮፓዊ ፍራንሲስኮ አልቫሬስ ሲሆን በ1521 (እ.ኤ.አ.) መጥቷል። ዛሬ በከተማዋ ሦስት እግር ባጃጆች ይርመሰመሳሉ፤ ብዙ ሴቶችም ትናንሽ ንግዶችን ያስተዳድራሉ። ዋና መንገዷ አንድ ብቻ ሲሆን ሦስት የከተማ ቀበሌዎች አሏት።
የዛሬ ወጎች
- ታኅሣሥ 29 የገና በዓል: የውቅሮ ቤተሰቦች ገናን ታኅሣሥ 29 (ጃንዋሪ 7) ያከብራሉ፤ ብዙዎቹ ማለዳውን በቂርቆስ ያሳልፋሉ።
- የነቢያት ጾም: የ43 ቀኑ ጾም ከኖቬምበር 25 ይጀምራል፤ ጾመኞች ሥጋ፣ ወተት እና እንቁላል አይመገቡም።
- ነጭ የጥጥ ነጠላ: ምዕመናን በገና ነጭ ነጠላ ይለብሳሉ፤ ጫፎቹ ላይ ባለ ቀለም መስመር አለው።
- የገና ጨዋታ: በሰሜን ኢትዮጵያ ገጠር ወንዶች ልጆች እና ወጣቶች ሆኪ የሚመስል የእንጨት ኳስ ጨዋታ በገና ቀን ብቻ ይጫወታሉ።
- ከቤተ ክርስቲያን ወደ ቤተ ክርስቲያን: ሰዎች ሌሊቱን ሙሉ አገልግሎት ይካፈላሉ፤ ከአንድ ቤተ ክርስቲያን ወደ ሌላው ይሄዳሉ።
ለልጆች አስገራሚ እውነታ
ውቅሮ ቂርቆስ ከአንድ ትልቅ ድንጋይ የተፈለፈለ ቤተ ክርስቲያን ነው፤ ከ1868 እ.ኤ.አ. ጀምሮ እስከ 20ኛው ክፍለ ዘመን መጀመሪያ ድረስ ለውጭ ዓለም የሚታወቅ ብቸኛው የድንጋይ ውስጥ ቤተ ክርስቲያን ነበር።
በውቅሮ ስለ ገና የሚነሱ ጥያቄዎች
ውቅሮ የት ትገኛለች?
ውቅሮ በትግራይ ክልል ከመቀሌ 40 ኪሎ ሜትር ወደ ሰሜን የምትገኝ ከተማ ናት። በገንፈል ወንዝ ዳር ከባሕር ጠለል በላይ 1,972 ሜትር ከፍታ ላይ ትገኛለች። ከመሄድዎ በፊት የመንገዱን ሁኔታ በአካባቢው ያረጋግጡ።
ዶንጎሎ ምንድን ነው?
ዶንጎሎ የውቅሮ የቀድሞ ስም ነው። ውቅሮ እንደ ዘመናዊ ከተማ ከመለየቷ በፊት በዚህ ስም ትታወቅ ነበር። ልጆች ከተሞች ስማቸውን ሊለውጡ እንደሚችሉ ሲማሩ ዶንጎሎ ጥሩ ምሳሌ ነው።
የጨው መንገድ ምን ማለት ነው?
በውቅሮ አካባቢ ለሺህ ዓመታት ሰዎች ኖረዋል። ከተማዋ ቀይ ባሕርን ከኢትዮጵያ ውስጠኛ ክፍል ያገናኝ በነበረ የጥንት የጨው መንገድ ላይ ነበረች። ጨው ከሩቅ ወደ ገበያዎች በዚህ መንገድ ይጓጓዝ ነበር። ልጆች ጨው ለምግብ ጣዕም ብቻ ሳይሆን ለንግድም ዋጋ እንደነበረው ሊማሩ ይችላሉ።
በውቅሮ ስንት ቀበሌ አለ?
ውቅሮ ሦስት የከተማ ቀበሌዎች አሏት፤ የራሷ ወረዳም ናት። በ2007 ቆጠራ የከተማዋ ነዋሪዎች 30,210 ነበሩ። አንድ ዋና መንገድ ብቻ ያላት ከተማ በመሆኗ ልጆች በገና ማለዳ ሰዎች በዚያው መንገድ ወደ ቂርቆስ ሲሄዱ ማየት ይችላሉ።
ውቅሮ ቂርቆስ ምንድን ነው?
ውቅሮ ቂርቆስ በከተማዋ ሰሜናዊ ዳርቻ ከዋናው መንገድ አጠገብ የሚገኝ ከአንድ ድንጋይ የተፈለፈለ ቤተ ክርስቲያን ነው። ዛሬም የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያን አገልግሎት ይሰጣል። ለሕፃኑ ቅዱስ ቂርቆስ የተሰጠ ነው።
ውቅሮ ቂርቆስ መቼ ተሠራ?
ትክክለኛው ዓመት አይታወቅም። ዕድሜው በ700 እና በ1000 (እ.ኤ.አ.) መካከል እንደሆነ ይገመታል፤ አንድ ተመራማሪ ከላሊበላ አብያተ ክርስቲያናት አንድ ክፍለ ዘመን ያህል ቀድሞ እንደተሠራ ጽፈዋል። ስለዚህ ከአንድ ሺህ ዓመት በላይ ዕድሜ ሊኖረው ይችላል።
አብርሃ እና አጽብሐ እነማን ናቸው?
አብርሃ እና አጽብሐ በኢትዮጵያ ትውፊት የሚታወቁ ወንድማማች ነገሥታት ናቸው። የአካባቢው ሰዎች ውቅሮ ቂርቆስ በእነሱ ዘመን እንደተሠራ ይናገራሉ። ይህ ትውፊት ነው፤ ለልጆች እንደ ጥንታዊ ተረት ሊነገር ይችላል።
ቂርቆስ ማን ነው?
ውቅሮ ቂርቆስ የተሰየመው በሕፃኑ ቅዱስ ቂርቆስ ስም ነው። በኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ቤተ ክርስቲያን ለእሱ የተሰጡ ብዙ አብያተ ክርስቲያናት አሉ። ልጆች ቤተ ክርስቲያኑ ሲሄዱ ስሙን እንዲያስታውሱ ማድረግ ይቻላል።
ውቅሮ ቂርቆስ ውስጥ ምን ይመስላል?
ቤተ ክርስቲያኑ መስቀል ቅርጽ አለው፤ በውስጡ የተቀረጹ አምዶች ይታያሉ። ከመግቢያው አጠገብ አንድ ዓምድ ስላለ ሰዎች ከሁለቱም ጎኖች ዞረው ይገባሉ። ዓምዶቹ ከድንጋይ ተፈልፍለው የተሠሩ ናቸው። ለመጎብኘት ከፈለጉ ቀድመው የአካባቢ መሪ ያግኙ።
በውቅሮ ቂርቆስ ዘመናዊ ተጨማሪዎች አሉ?
አዎ፣ በ1958 እ.ኤ.አ. ገደማ የሲሚንቶ ወለል ተሠራ፣ የመግቢያው ጣሪያም ከፍ አለ። የደወል ማማ እና የበር ቤትም ተጨምረዋል። ስለዚህ ጥንታዊው ቤተ ክርስቲያን ዛሬም በሚጠቀሙበት ሁኔታ ተጠብቆ ቆይቷል።
ውቅሮን የጎበኘው የመጀመሪያው አውሮፓዊ ማን ነው?
የተመዘገበው የመጀመሪያው አውሮፓዊ ጎብኚ ፍራንሲስኮ አልቫሬስ ነው፤ በ1521 እ.ኤ.አ. መጥቷል። አካባቢው ከዚያ ቀደም ብሎ ለሺህ ዓመታት ሲኖርበት ነበር። ልጆች ታሪክ ከጎብኚዎች መምጣት በፊት ረጅም እንደነበር እንዲያስተውሉ ይህ ጥሩ ምሳሌ ነው።
በውቅሮ የአየር ንብረት ምን ይመስላል?
ውቅሮ ከፊል ደረቅ የአየር ንብረት አላት። የውሃ አቅርቦት በዝናባማው ወቅት ይሻላል፤ ይህም ከሐምሌ እስከ መስከረም ነው። ገና ጃንዋሪ 7 ስለሚውል ከዚያ ወቅት ውጭ ነው። ከባሕር ጠለል በላይ 1,972 ሜትር ከፍታ ላይ ስለምትገኝ ጉብኝት ሲያቅዱ ይህን ያስቡ።
በውቅሮ የሚኖሩት ከየትኛው ሃይማኖት ናቸው?
በ2007 ቆጠራ የውቅሮ ነዋሪዎች 92.94 በመቶ የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ክርስቲያኖች ሲሆኑ 6.03 በመቶ ሙስሊሞች ነበሩ። ስለዚህ ብዙዎች የነቢያትን ጾም ይጾማሉ፣ ገናንም ታኅሣሥ 29 ያከብራሉ።
ገና በውቅሮ በየትኛው ቀን ይከበራል?
በውቅሮ ገና ታኅሣሥ 29 ማለትም ጃንዋሪ 7 ይውላል። በዋዜማው የኦርቶዶክስ አገልግሎት ይካሄዳል፤ ጠዋት ደግሞ ቤተሰቦች ይሰባሰባሉ። የውቅሮን አብያተ ክርስቲያናት የአገልግሎት ሰዓት ከየቤተ ክርስቲያኑ ያረጋግጡ።
ምዕመናን በገና የሚለብሱት ነጭ ልብስ ምንድን ነው?
ነጠላ ወይም ሸማ የሚባል ቀጭን ነጭ የጥጥ ልብስ ነው፤ በትከሻ ላይ ይጣፋል፤ ጫፎቹ ላይ ባለቀለም ጥለት አለው። ወንዶችም ሴቶችም ይለብሱታል። በገና ማለዳ ወደ ውቅሮ ቂርቆስ የሚሄዱ ብዙ ምዕመናን በዚሁ ነጭ ልብስ ይታያሉ።
«ልደት» ማለት ምን ማለት ነው?
«ልደት» ማለት መወለድ ማለት ነው፤ በኢትዮጵያ ገና በዚህ ስምም ይጠራል። በትግርኛ ተናጋሪዋ ውቅሮ በዓሉ በብዛት «ልደት» እየተባለ ይጠራል። ለልጅ «ገና የኢየሱስ የልደት ቀን ነው» ማለት ቀላሉ ማብራሪያ ነው።
የገና ጨዋታ እንዴት ይጫወታል?
ሁለት ቡድኖች በጥምዝ በትር የእንጨት ኳስ ይመታሉ። ሜዳው ወደ 90 ሜትር ይረዝማል፤ ወሰን የለውም። የቡድኖቹ ዓላማ ኳሱን ወደ መንደራቸው ወይም ወደ ግባቸው ማድረስ ነው። ጨዋታው በሰሜን ኢትዮጵያ ገጠር በገና ቀን ብቻ ይጫወታል።
በገና ዋዜማ ሰዎች ከቤተ ክርስቲያን ወደ ቤተ ክርስቲያን ይሄዳሉ?
አዎ፣ በኢትዮጵያ በሌሊቱ አገልግሎት ብዙ ሰዎች ከአንድ ቤተ ክርስቲያን ወደ ሌላው ይሄዳሉ። በላሊበላ ደግሞ ብዙ ተጓዦች በአቅራቢያ ባሉ ኮረብታዎች ላይ ያድራሉ። በውቅሮ ጥንታዊው ቂርቆስና የከተማዋ ሌሎች አብያተ ክርስቲያናት በዚህ ሌሊት በዝማሬ ይሞላሉ።
በውቅሮ ሴቶች ምን ሥራ ይሠራሉ?
በውቅሮ ብዙ ሴቶች ትናንሽ ንግዶችን ያስተዳድራሉ፤ ለምሳሌ ሱቆችንና የፀጉር ቤቶችን። የሆቴሎች ቁጥርም እያደገ ነው። ልጆች በገና ሰሞን ከእናቶቻቸው ጋር ወደ እነዚህ ሱቆች ሲሄዱ የከተማዋን የዕለት ተዕለት ሕይወት ያያሉ።
የ2026 የውቅሮ የገና ዝግጅቶች መቼ ይለጠፋሉ?
የ2026 የውቅሮ የገና ዝግጅቶች ገና አልተረጋገጡም፤ ስለዚህ ቀን አንጽፍም። Rally Takes the Train በውቅሮ የገና መመሪያው ላይ ዝግጅቶቹን በኖቬምበር መጨረሻ ይጨምራል። ማሳሰቢያ ለማግኘት ኢሜይልዎን በመመዝገቢያ ሳጥኑ ውስጥ ያስገቡ።
ምንጮች
- Wukro, Wikipedia
- Wukro Chirkos, Wikipedia
- Ethiopian Christmas, Wikipedia
- The Uniqueness of Genna Celebration in Ethiopia, AllAfrica
- Children tell us how they celebrate Christmas in Ethiopia, Children Believe