Ο Rally ψάχνει τις φετινές γιορτές
Χριστούγεννα με παιδιά στη Ρόδο
Στη Ρόδο υπήρχε κάποτε ένα έθιμο όπου πέντε ή έξι κορίτσια περίμεναν τα μεσάνυχτα ένα ξερό κλαδί να γίνει πράσινο. Εδώ θα βρεις αυτή την ιστορία και τα υπόλοιπα έθιμα του νησιού, από το χριστόψωμο μέχρι τις δίπλες.
Οι χριστουγεννιάτικες εκδηλώσεις του 2026 έρχονται στα τέλη Νοεμβρίου
Επιβεβαιώνουμε με κάθε διοργανωτή τις φετινές χριστουγεννιάτικες εκδηλώσεις στη Ρόδο. Εγγραφείτε και θα σας στείλουμε email την ημέρα που θα ανακοινωθούν.
Δωρεάν. Θα σας στείλουμε email την ημέρα που θα ανακοινωθούν και μετά μία φορά την εβδομάδα με νέες εκδηλώσεις στη Ρόδο. Μπορείτε να διαγραφείτε όποτε θέλετε.
Η ιστορία των Χριστουγέννων στη Ρόδο
Το ξερό κλαδί που πρασίνιζε στην Κρεμαστή
Στην Κρεμαστή της Ρόδου υπήρχε ένα έθιμο που το συναντούσες μόνο εκεί. Την παραμονή των Χριστουγέννων πέντε ή έξι κορίτσια μαζεύονταν σε ένα σπίτι και έβαζαν πάνω στο τραπέζι ένα πιάτο με σιτάρι. Στη μέση στερέωναν ένα ξερό κλαδί γλυφονιού, κομμένο τον Μάιο, και το θυμιάτιζαν με σιωπή και νηστεία. Στο πρώτο λάλημα του πετεινού, έλεγαν, το ξερό κλαδί πρασίνιζε. Το πρωί ρωτούσαν «Έννοιξε το γλυφόνι σας;» και απαντούσαν «Εννοίξαμέν το».
Χριστόψωμο, μέλι και καρύδια στο τραπέζι της παραμονής
Στη Ρόδο οι οικογένειες νήστευαν 40 ημέρες πριν από τα Χριστούγεννα. Το τραπέζι στρωνόταν την παραμονή, με το χριστόψωμο στη μέση και δίπλα μέλι και πολλά καρύδια. Σε χωριά όπως ο Αρχάγγελος και ο Σάλακος το χριστόψωμο ήταν το πρόσφορο που πήγαιναν στον ιερέα. Την ημέρα των Χριστουγέννων πήγαιναν στην εκκλησία και μετά επισκέπτονταν τους γονείς και τους παππούδες για να ανταλλάξουν ευχές. Στο τραπέζι υπήρχαν χοιρινό, τα τελευταία χρόνια και γαλοπούλα, γιαπράκια και δίπλες.
Κόσκινα στην πόρτα και ένα καλάθι γλυκά στη Σύμη
Τα άλλα νησιά της Δωδεκανήσου έχουν δικά τους έθιμα. Στη Λέρο οι καλικάντζαροι, έλεγαν, βγαίνουν από τις 15 Νοεμβρίου ως τα Θεοφάνεια, και οι οικογένειες κρεμούσαν κόσκινα έξω από την πόρτα για να τους καθυστερούν. Στην Κω τις μέρες από τα Χριστούγεννα ως τα Θεοφάνεια τις έλεγαν δωδεκάμερα, και ψήνονταν ψωμιά όπως οι κουλούρες. Στη Σύμη, στις 12 Δεκεμβρίου, οι γυναίκες έφτιαχναν γλυκά και ετοίμαζαν ένα καλάθι με γλυκά για την πεθερά, το πεσκέσι.
Τα έθιμα σήμερα
- Το γλυφόνι της Κρεμαστής: Ένα παλιό έθιμο της παραμονής, όπου κορίτσια περίμεναν ένα ξερό κλαδί να πρασινίσει. Σήμερα ζει στις μνήμες των ηλικιωμένων.
- Το χριστόψωμο: Στο τραπέζι της παραμονής στέκεται στη μέση, με μέλι και καρύδια δίπλα του. Σε χωριά όπως ο Αρχάγγελος ήταν το πρόσφορο για τον ιερέα.
- Οι δίπλες: Το χαρακτηριστικό γλυκό των γιορτών στη Ρόδο, ένα γλυκό φύλλο που διπλώνεται και σερβίρεται με μέλι, που φτιάχνεται και σήμερα.
- Τα γιαπράκια: Μικρά γεμιστά αμπελόφυλλα, που ήταν σταθερό πιάτο στο γιορτινό τραπέζι.
- Επισκέψεις σε γονείς και παππούδες: Μετά την εκκλησία της ημέρας των Χριστουγέννων οι οικογένειες επισκέπτονται τους μεγαλύτερους για να ανταλλάξουν ευχές.
- Γύρος των ονομαστηρίων: Σε κάποια χωριά παρέες επισκέπτονταν όσους γιόρταζαν τα Χριστούγεννα και οι οικοδεσπότες τους κερνούσαν.
Ένα ενδιαφέρον στοιχείο για παιδιά
Στη Ρόδο υπάρχει μια φράση που βγήκε από ένα χριστουγεννιάτικο κλαδί. Όταν κάποιος αργεί να γυρίσει από μια δουλειά, του λένε «Γλυφόνι έγλεπες;».
Ερωτήσεις για τα Χριστούγεννα στη Ρόδο
Τι είναι το γλυφόνι της Ρόδου;
Το γλυφόνι είναι ένα ξερό κλαδί, γνωστό και ως φλισκούνι ή μέντα, που κόβεται τον Μάιο. Σε ένα παλιό έθιμο της Κρεμαστής, την παραμονή των Χριστουγέννων, κορίτσια το έβαζαν στο τραπέζι και περίμεναν να πρασινίσει τα μεσάνυχτα. Σήμερα το έθιμο ζει κυρίως στις μνήμες των ηλικιωμένων.
Σε ποιο μέρος της Ρόδου γινόταν το έθιμο του γλυφονιού;
Το έθιμο του γλυφονιού γινόταν στην Κρεμαστή της Ρόδου και δεν το συναντούσες πουθενά αλλού. Υπήρχε μέχρι τον περασμένο αιώνα. Τις τελευταίες δεκαετίες μπορεί να μην τηρείται, αλλά σώζεται στις μνήμες των ηλικιωμένων κατοίκων, που το διηγούνται ακόμα στα εγγόνια τους.
Πώς γινόταν η τελετή του γλυφονιού την παραμονή των Χριστουγέννων;
Πέντε ή έξι κορίτσια μαζεύονταν σε ένα σπίτι και έβαζαν σε τραπέζι ένα πιάτο με σιτάρι. Στη μέση στερέωναν το ξερό κλαδί γλυφονιού. Το θυμιάτιζαν, έλεγαν προσευχές και έκαναν μετάνοιες, ζητώντας από τον Χριστό που γεννιέται να τα βοηθήσει. Η τελετή γινόταν με σιωπή και νηστεία.
Τι πίστευαν ότι έβλεπαν τα κορίτσια το βράδυ της παραμονής;
Έλεγαν ότι στο πρώτο λάλημα του πετεινού τα καθαρά και θεοφοβούμενα κορίτσια έβλεπαν το ξερό γλυφόνι να χλωραίνει και να πρασινίζει. Η κορύφωση του εθίμου ήταν τα μεσάνυχτα. Είναι μια ιστορία που τα παιδιά θα ακούσουν σαν παραμύθι, γιατί ένα ξερό κλαδί γίνεται ξαφνικά πράσινο.
Τι ρωτούσαν το πρωί των Χριστουγέννων τα κορίτσια της Κρεμαστής;
Το πρωί των Χριστουγέννων τα κορίτσια ρωτούσαν το ένα το άλλο «Έννοιξε το γλυφόνι σας;», δηλαδή αν το κλαδί τους άνθισε ή πρασίνισε. Η απάντηση ήταν «Εννοίξαμέν το», που σημαίνει ότι το κλαδί το είχαν δει πράσινο. Έτσι ξεκινούσε η μέρα των Χριστουγέννων για τα κορίτσια της Κρεμαστής.
Τι σημαίνει η φράση «Γλυφόνι έγλεπες;»;
Η φράση «Γλυφόνι έγλεπες;» βγήκε από το έθιμο του γλυφονιού και τη λένε σε όσους αργούν να γυρίσουν από μια δουλειά που τους ανατέθηκε. Είναι σαν να ρωτάς αν περίμενες ένα ξερό κλαδί να πρασινίσει. Τα παιδιά μπορούν να τη χρησιμοποιήσουν ως αστείο στην οικογένεια.
Ποιος κατέγραψε το έθιμο του γλυφονιού;
Το κατέγραψε ο λαογράφος Αναστάσιος Βρόντης, μαζί με εκατοντάδες άλλα έθιμα, παραδόσεις και μύθους των χωριών της Ρόδου. Αργότερα το έφερε ξανά στην επιφάνεια ο δημοσιογράφος και συγγραφέας Κώστας Τσαλαχούρης, και έτσι το ξέρουμε σήμερα, ακόμα κι αν δεν τηρείται πια.
Τι είναι το χριστόψωμο στη Ρόδο;
Στο τραπέζι της παραμονής το χριστόψωμο στεκόταν στη μέση, με μέλι και πολλά καρύδια δίπλα του. Σε χωριά όπως ο Αρχάγγελος και ο Σάλακος, με το όνομα χριστόψωμο εννοούσαν το πρόσφορο που έπαιρναν στον ιερέα τα Χριστούγεννα. Στην Αστυπάλαια, πάλι, ψήνουν χριστόψωμο με ένα καρύδι μέσα για γούρι.
Πώς στρωνόταν το γιορτινό τραπέζι της παραμονής στη Ρόδο;
Το τραπέζι στρωνόταν την παραμονή των Χριστουγέννων. Στη μέση έμπαινε το χριστόψωμο και δίπλα του μέλι και πολλά καρύδια. Πριν από τη γιορτή, οι οικογένειες νήστευαν 40 ημέρες για να προετοιμαστούν για τη Γέννηση, και έτσι το τραπέζι ήταν ιδιαίτερα γιορτινό.
Τι τρώνε παραδοσιακά τα Χριστούγεννα στη Ρόδο;
Το παραδοσιακό κυρίως πιάτο των Χριστουγέννων στη Ρόδο ήταν το χοιρινό, ενώ τα τελευταία χρόνια έχει γίνει συνηθισμένη και η γαλοπούλα. Στο τραπέζι υπήρχαν επίσης γιαπράκια, δηλαδή μικρά γεμιστά αμπελόφυλλα, και για γλυκό οι δίπλες. Τα ίδια πιάτα εμφανίζονται και στα σημερινά οικογενειακά τραπέζια.
Τι είναι τα γιαπράκια;
Τα γιαπράκια είναι μικρά γεμιστά αμπελόφυλλα, τα ντολμαδάκια της Ρόδου, και ήταν σταθερό πιάτο στο γιορτινό τραπέζι του νησιού, μαζί με το χοιρινό, και αργότερα με τη γαλοπούλα. Τα παιδιά που ξέρουν τους ντολμάδες μπορούν να τα γνωρίσουν ως τη μικρή εκδοχή τους.
Τι είναι οι δίπλες και γιατί τις φτιάχνουν τα Χριστούγεννα;
Οι δίπλες είναι ένα γλυκό από φύλλο που διπλώνεται και σερβίρεται με μέλι. Στη Ρόδο και στα άλλα νησιά είναι το χαρακτηριστικό γλυκό των Χριστουγέννων και φτιάχνεται ακόμα και σήμερα. Η μυρωδιά τους είναι από αυτές που θυμίζουν στα παιδιά ότι έρχονται οι γιορτές.
Τι κάνουν οι οικογένειες της Ρόδου την ημέρα των Χριστουγέννων;
Οι οικογένειες πηγαίνουν στη λειτουργία της ημέρας των Χριστουγέννων και μετά επισκέπτονται τους ηλικιωμένους γονείς και τους παππούδες, για να ανταλλάξουν ευχές. Έτσι η μέρα περνά με επισκέψεις, με το οικογενειακό τραπέζι και με γλυκά, όπως οι δίπλες, που κερνιούνται στους καλεσμένους.
Τι ήταν ο γύρος των ονομαστηρίων τα Χριστούγεννα σε χωριά της Ρόδου;
Σε κάποια χωριά της Ρόδου, το βράδυ των Χριστουγέννων μια παρέα φίλων επισκεπτόταν τα σπίτια όσων γιόρταζαν. Οι οικοδεσπότες έπρεπε να κεράσουν όλους, και οι γύροι μπορούσαν να κρατήσουν μέχρι το ξημέρωμα. Μερικές παρέες ξεκινούσαν νέο γύρο την επόμενη μέρα, στη γιορτή της Παναγίας.
Πόσο νήστευαν οι οικογένειες πριν από τα Χριστούγεννα στη Ρόδο;
Οι κάτοικοι της Ρόδου νήστευαν 40 ημέρες πριν από τα Χριστούγεννα, για να προετοιμαστούν για τη Γέννηση του Χριστού. Η νηστεία έδινε ιδιαίτερη αξία στο τραπέζι της παραμονής, με το χριστόψωμο, το μέλι και τα καρύδια. Για τα παιδιά μπορείς να την εξηγήσεις ως χρόνο αναμονής και προετοιμασίας.
Ποιοι είναι οι καλικάντζαροι στη Λέρο και πώς τους κρατούσαν μακριά;
Στη Λέρο οι καλικάντζαροι είναι πλάσματα της λαϊκής παράδοσης που πιστεύουν ότι βγαίνουν από τις 15 Νοεμβρίου ως τα Θεοφάνεια. Οι οικογένειες κρεμούσαν κόσκινα ή δίχτυα από σχοινί έξω από την πόρτα για να τους καθυστερούν, γιατί έπρεπε να μετρήσουν τις τρύπες. Οι μαμάδες έβαζαν και έναν κόκκινο σταυρό στο μαξιλάρι των μωρών.
Τι είναι η δωδεκάμερα στην Κω;
Στην Κω λένε δωδεκάμερα το διάστημα από τα Χριστούγεννα ως τα Θεοφάνεια. Τότε ψήνονταν γιορτινά ψωμιά, όπως κουλούρες, ξυσίματα και αφρένα. Παρέες μεγάλων και μικρών γύριζαν σε κάθε σπίτι, τραγουδούσαν κάλαντα και έλεγαν ευχές, και οι νοικοκυραίοι τους κερνούσαν γλυκά.
Τι έκαναν στη Νίσυρο την παραμονή των Χριστουγέννων;
Στη Νίσυρο, την παραμονή των Χριστουγέννων, ο ιερέας τελούσε τρισάγιο και μοίραζε ευλογημένο ψωμί. Οι οικογένειες το έτρωγαν πρώτο στο γιορτινό τραπέζι. Το τραπέζι ήταν στρωμένο από το προηγούμενο βράδυ, με το χριστόψωμο στη μέση και δίπλα του μέλι και καρύδια.
Τι έφτιαχναν οι γυναίκες της Σύμης στις 12 Δεκεμβρίου;
Στη Σύμη οι προετοιμασίες για τα Χριστούγεννα άρχιζαν στις 15 Νοεμβρίου, και στις 12 Δεκεμβρίου, τη γιορτή του Αγίου Σπυρίδωνα, οι γυναίκες έφτιαχναν γλυκά. Ετοίμαζαν και ένα καλάθι με γλυκά, και συχνά κρέας, για την πεθερά, που το έλεγαν πεσκέσι. Είναι ένα από τα παλιά έθιμα της Δωδεκανήσου.
Πού θα βρω τις χριστουγεννιάτικες εκδηλώσεις του 2026 στη Ρόδο;
Οι εκδηλώσεις του 2026 θα προστεθούν στον οδηγό Χριστουγέννων της Ρόδου του Rally Takes the Train στα τέλη Νοεμβρίου, όταν επιβεβαιωθούν οι ημερομηνίες. Ως τότε προτιμάμε να μη γράψουμε ημερομηνίες που μπορεί να αλλάξουν. Αν αφήσεις το email σου στο πλαίσιο εγγραφής, θα σε ειδοποιήσουμε μόλις υπάρχουν στοιχεία.
Πηγές
- Χριστούγεννα, έθιμα και παραδόσεις: Τι είναι το περίφημο γλυφόνι της Ρόδου, SKAI.gr (ΑΠΕ-ΜΠΕ)
- Τα χριστουγεννιάτικα έθιμα στα νησιά της Δωδεκανήσου, CNN Greece
- Χριστούγεννα 2019: Τα ξεχωριστά έθιμα στα Δωδεκάνησα, iefimerida.gr