Rally sprawdza tegoroczne atrakcje
Boże Narodzenie z dziećmi w Katowicach
W Katowicach grudzień zaczyna się 4 grudnia od Barbórki, a w Nikiszowcu o siódmej rano budzi mieszkańców orkiestra. Poznaj śląskie zwyczaje, czerwoną cegłę Nikiszowca i Dzieciątko, które na Śląsku przynosi prezenty.
Świąteczne wydarzenia na 2026 rok pojawią się pod koniec listopada
Sprawdzamy u każdego organizatora tegoroczne świąteczne wydarzenia w Katowicach. Zapisz się, a napiszemy do Ciebie w dniu, w którym pojawią się na stronie.
Za darmo. Napiszemy w dniu publikacji, a potem raz w tygodniu podeślemy nowe wydarzenia w Katowicach. Możesz zrezygnować w każdej chwili.
Historia Bożego Narodzenia w Katowicach
Gałązki wiśni na Barbórkę i dwa jarmarki
Barbórka, święto górników i św. Barbary, wypada 4 grudnia. Górnicy w mundurach z piórami idą wtedy do kościoła, a po mszy jedzą świąteczny obiad. Dawniej dziewczęta ścinały tego dnia gałązki wiśni lub bzu i stawiały je w wodzie. Jeśli rozkwitły do Wigilii, miały szybko wyjść za mąż. Dziś w Katowicach działają dwa jarmarki: główny, od końca listopada do początku stycznia, i jednoweekendowy w Nikiszowcu, zwykle na początku grudnia. Wstęp na oba jest wolny.
Orkiestra o siódmej rano w Nikiszowcu
Najweselszy katowicki zwyczaj grudnia słychać już o świcie. Czwartego grudnia o siódmej rano orkiestra dęta kopalni Wieczorek idzie przez centrum Nikiszowca, obok kościoła św. Anny, i budzi mieszkańców. Ludzie czekają na ulicy i witają ją głośnymi brawami. Tradycja trwa już 113 lat, a w orkiestrze gra do 45 muzyków. Kapelmistrz Andrzej Pisarzowski prowadzi ją od 36 lat i mówi, że w Barbórkę grają dla mieszkańców, aby zachować śląską kulturę.
Czerwona cegła z 1908 roku i Dzieciątko z prezentami
Nikiszowiec zbudowano w latach 1908 do 1919 dla rodzin górników. Zaprojektowali go bracia Emil i Georg Zillmannowie. Czerwone ceglane domy, zwane familokami, stoją wokół podwórek i rynku, a przy rynku stoi kościół św. Anny, ukończony w 1927 roku. Osiedle ma własną szkołę, szpital i gospodę. Na Śląsku prezenty nie zawsze przynosi Mikołaj: często robi to Dzieciątko. Choinkę stroi się na początku grudnia albo około tygodnia przed świętami.
Tradycje dziś
- Barbórka 4 grudnia: Górnicy w mundurach idą do kościoła na mszę, a rodziny zbierają się na świątecznym obiedzie. Święto trwa od wieków.
- Pobudka orkiestry w Nikiszowcu: O siódmej rano orkiestra dęta kopalni Wieczorek idzie obok kościoła św. Anny, a mieszkańcy witają ją brawami.
- Jarmark na Rynku: Główny jarmark trwa ponad sześć tygodni, od końca listopada do początku stycznia. Wstęp jest wolny.
- Jarmark w Nikiszowcu: Drugi jarmark trwa jeden weekend, zwykle na początku grudnia, wśród ceglanych familoków.
- Śląskie jedzenie: Na jarmarku sprzedaje się oscypki z żurawiną, kołacz śląski, pierniki i regionalne dania.
- Wigilia z pierwszą gwiazdką: Kolacja zaczyna się, gdy pojawia się pierwsza gwiazdka. Na stole stoi dwanaście dań, a opłatek łamie się przed kolacją.
Ciekawostka dla dzieci
W Nikiszowcu 4 grudnia o siódmej rano orkiestra budzi całe osiedle. Mieszkańcy czekają na nią na ulicy i biją brawo.
Pytania o święta w Katowicach
Co to jest Barbórka i kiedy się ją obchodzi w Katowicach?
Barbórka to święto górników, które wypada 4 grudnia, w dzień św. Barbary. Na Śląsku górnicy w galowych mundurach z piórami zbierają się w kopalni i idą do kościoła. Po mszy odbywa się świąteczny obiad. Dla katowickich dzieci to pierwszy wyraźny znak, że zaczyna się grudzień.
Dlaczego górnicy czczą św. Barbarę?
Św. Barbara jest patronką ludzi narażonych na nagłe niebezpieczeństwo, w tym górników. W jednej z wersji legendy schroniła się w górze, która się przed nią otworzyła. Dlatego górnicy czują z nią szczególną więź. Dziecku można powiedzieć krótko: św. Barbara opiekuje się ludźmi, którzy pracują głęboko pod ziemią.
Co robiły dziewczęta z gałązkami wiśni w dzień św. Barbary?
Dawniej młode kobiety ścinały 4 grudnia gałązki wiśni lub bzu i stawiały je w wodzie. Jeśli rozkwitły do Wigilii, dziewczyna mogła liczyć na zamążpójście w czasie karnawału. Zwyczaj miał więc przynieść szczęście jeszcze przed świętami. Dziecko może spróbować w domu: wstawić gałązkę do wody 4 grudnia i codziennie sprawdzać, czy pojawiają się pąki.
Jak wygląda barbórkowa pobudka w Nikiszowcu?
Czwartego grudnia o 7:00 rano orkiestra dęta kopalni Wieczorek maszeruje przez centrum Nikiszowca, obok kościoła św. Anny, aby obudzić mieszkańców. Ludzie gromadzą się na ulicy, często przed siódmą, i witają muzyków głośnymi brawami. Dla dzieci to prawdziwa niespodzianka: zamiast budzika słychać trąbki i bębny pod oknem.
Od ilu lat orkiestra budzi mieszkańców Nikiszowca?
W 2024 roku tradycja trwała 113 lat. W orkiestrze gra do 45 muzyków, a jej repertuar obejmuje dziś marsze, muzykę sakralną, standardy jazzowe i przeboje. Kapelmistrz Andrzej Pisarzowski prowadzi zespół od 36 lat i mówi, że gra się dla mieszkańców, aby zachować śląską kulturę.
Czym jest Nikiszowiec w Katowicach?
Nikiszowiec to osiedle górnicze zbudowane w latach 1908 do 1919 z czerwonej cegły. Domy, zwane familokami, tworzą prostokątne bloki wokół podwórek, a w środku jest rynek. Dla mieszkańców zaplanowano szkołę, szpital, gospodę i kościół. Osiedle jest wpisane na listę Pomników Historii, a od 2011 roku stara się o wpis na listę UNESCO.
Kto zaprojektował Nikiszowiec i dla kogo?
Osiedle zaprojektowali bracia Emil i Georg Zillmannowie z Charlottenburga. Powstało dla rodzin górników, bo wraz z rozwojem przemysłu brakowało dla nich mieszkań. Rodziny dostały familoki, czyli duże domy z mieszkaniami. Wszystko miało być blisko, żeby dzieci mogły chodzić do szkoły bez wychodzenia poza osiedle.
Czym wyróżnia się kościół św. Anny w Nikiszowcu?
Kościół św. Anny stoi przed rynkiem osiedla, a jego budowę ukończono w 1927 roku według projektu braci Zillmannów. Znany jest z barokowego żyrandola i organów. To właśnie obok niego przechodzi barbórkowa orkiestra. Dzieci łatwo go rozpoznają dzięki czerwonej cegle, która łączy go z resztą osiedla.
Ile jarmarków świątecznych jest w Katowicach?
Są dwa. Główny jarmark działa w centrum miasta ponad sześć tygodni, od końca listopada do początku stycznia. Drugi odbywa się w historycznej dzielnicy Nikiszowiec i trwa jeden weekend, zwykle na początku grudnia. Wstęp na oba jest wolny, a płaci się tylko za zakupy i niektóre atrakcje.
Jak długo trwa główny jarmark w Katowicach?
Główny jarmark trwa ponad sześć tygodni i rozpoczyna się pod koniec listopada, a kończy na początku stycznia. W dni powszednie stragany są czynne zwykle od 10:00 do 20:00, a w weekendy do 21:00. Dokładne godziny podaje organizator, zwykle w sierpniu lub wrześniu.
Co zjeść na katowickim jarmarku?
Na straganach sprzedaje się oscypki z żurawiną, kołacz śląski, pierniki, kiełbaski z grilla i regionalne dania śląskie. Ceny jedzenia i atrakcji wahają się od kilkunastu do kilkudziesięciu złotych, więc warto zabrać gotówkę. Kołacz śląski to dobry wybór dla dziecka, które lubi słodkie ciasto.
Jakie atrakcje dla dzieci ma jarmark w Katowicach?
Na głównym placu jarmarku działają lodowisko, diabelski młyn i karuzela wenecka, a na scenie, głównie w weekendy, odbywają się koncerty kolęd. Do najmłodszych odwiedzających przychodzi też Święty Mikołaj. Karuzela jest popularna wśród rodzin. Lodowisko i młyn mogą być płatne, więc sprawdź cennik organizatora.
Ile kosztuje wejście na katowickie jarmarki?
Nie, wstęp na oba katowickie jarmarki, główny i w Nikiszowcu, jest wolny. Płaci się za zakupy oraz za wybrane atrakcje, takie jak lodowisko czy diabelski młyn. Ceny jedzenia i atrakcji wahają się od kilkunastu do kilkudziesięciu złotych, więc rodzina sama decyduje, ile chce wydać.
Kto przynosi prezenty dzieciom na Śląsku?
Na Śląsku, także w Katowicach, prezenty często przynosi Dzieciątko, a nie Święty Mikołaj, który odwiedza dzieci w większości Polski. W innych regionach są Aniołek na Podkarpaciu, Gwiazdka na wschodzie i Gwiazdor w Wielkopolsce. Warto zapytać dziadków, kto przychodził do ich domu, bo w śląskich rodzinach odpowiedzi bywają różne.
Skąd w Polsce wzięła się choinka i kiedy ją stroić?
Zwyczaj ubierania choinki przyszedł do Polski z Niemiec. Rodziny stroją drzewko na początku grudnia albo mniej więcej tydzień przed świętami. Dziecko może pomagać w wieszaniu ozdób przy wspólnym przygotowaniu świąt, a ozdoby mogą być zwykłe, domowe, na przykład papierowe łańcuchy zrobione przez całą rodzinę.
Po co czeka się na pierwszą gwiazdkę przed wigilijną kolacją?
Pierwsza gwiazdka na niebie to znak, że w domu można zacząć wigilijną kolację, czyli najważniejszy posiłek roku. Przypomina gwiazdę betlejemską, która prowadziła Trzech Króli. Dzieci wypatrują jej, a gdy się pojawi, rodzina siada do stołu. To jeden z najłatwiejszych polskich zwyczajów do wytłumaczenia małemu dziecku.
Dlaczego przed kolacją wigilijną łamie się opłatkiem?
Opłatek łamie się z bliskimi, składając życzenia i prosząc o przebaczenie. Jego nazwa pochodzi od łacińskiego słowa oblatum. Przed kolacją warto powiedzieć dziecku jedno ciepłe zdanie do każdego z domowników, bo właśnie to jest sensem tego zwyczaju, a nie sama biała tafla.
Czy dzieci w Katowicach śpiewają kolędy?
Kolędy śpiewa się w całej Polsce, także na Śląsku, aby uczcić nowo narodzone Dzieciątko. W niektórych domach śpiew kolęd uprawnia dzieci do otrzymania prezentu. Na głównym placu jarmarku w Katowicach koncerty kolęd odbywają się głównie w weekendy, więc można posłuchać ich na żywo.
Co oprócz domów miał Nikiszowiec dla swoich mieszkańców?
Nikiszowiec zaplanowano tak, aby zaspokajał codzienne potrzeby rodzin górników. Oprócz familoków miał szpital, kościół, szkołę, gospodę i inne budynki publiczne. Wszystko stoi wokół centralnego rynku, a ceglane domy tworzą prostokątne bloki z podwórkami. Dzięki temu dzieci miały blisko do szkoły i do kościoła.
Kiedy poznamy atrakcje świąteczne w Katowicach w 2026 roku?
Szczegóły na 2026 rok pojawią się, gdy organizatorzy ogłoszą program. Dodamy je do przewodnika Rally Takes the Train po Bożym Narodzeniu w Katowicach pod koniec listopada. Do tego czasu możesz przeczytać historię Barbórki, Nikiszowca i śląskiego Dzieciątka i zostawić adres e-mail, aby dostać wiadomość.
Źródła
- Jarmark Bożonarodzeniowy w Katowicach: godziny otwarcia, do kiedy, EuroPodróże
- Barbórka 2024. Piękna tradycja, orkiestra dęta budzi mieszkańców Nikiszowca, Super Express
- Nikiszowiec. Atrakcje, zwiedzanie i historia niezwykłego osiedla w Katowicach, ESKA
- Wielkie święto wszystkich górników i Barbar, National Geographic
- Tradycje bożonarodzeniowe w Polsce, LOT Polish Airlines
- Pierwsza gwiazdka, 12 potraw, opłatek i sianko: Wigilia w tradycji chrześcijańskiej, RDN