ራሊ የዚህን ወቅት ዝግጅቶች እያጠና ነው
ገና ከልጆች ጋር በሆሳዕና
ሆሳዕና ከባሕር ጠለል በላይ 2,177 ሜትር ከፍታ ላይ የምትገኝ የሀዲያ ዞን ከተማ ናት። በ1929 ሁለት ሚሲዮናውያን እዚህ ሰፍረው ነበር፤ ከዚያ ወዲህ ከተማዋ የደቡብ ኢትዮጵያ የፕሮቴስታንት ክርስትና ማዕከል ሆናለች። ገና እዚህ ጃንዋሪ 7 ቀን ይከበራል።
የ2026 የገና ዝግጅቶች በኖቬምበር መጨረሻ ይደርሳሉ
በሆሳዕና የዚህን ዓመት የገና ዝግጅቶች ከእያንዳንዱ አዘጋጅ ጋር እያረጋገጥን ነው። ይመዝገቡ፣ ዝግጅቶቹ ይፋ በሚሆኑበት ቀን በኢሜይል እናሳውቅዎታለን።
ነጻ ነው። ዝግጅቶቹ ይፋ በሚሆኑበት ቀን ኢሜይል እንልክልዎታለን፣ ከዚያም በሆሳዕና የሚካሄዱ አዳዲስ ዝግጅቶችን በሳምንት አንድ ጊዜ እንልካለን። በማንኛውም ጊዜ ምዝገባዎን ማቋረጥ ይችላሉ።
የሆሳዕና ገና ታሪክ
በ1929 የጀመረው የሆሳዕና የፕሮቴስታንት ታሪክ
በ1929 ሁለት ሚሲዮናውያን በሆሳዕና ሰፍረው ከተማዋ የደቡብ ኢትዮጵያ የፕሮቴስታንት ክርስትና ማዕከል እንድትሆን ረድተዋል። በ1949 እዚህ በተካሄደ የመጽሐፍ ቅዱስ ጉባኤ 800 ሰዎች ተገኙ። በ1970 የመካነ ኢየሱስ ቤተ ክርስቲያን የከምባታ ሲኖዶስ አስተዳደር ማዕከሉን ከዱራሜ ወደ ሆሳዕና አዛወረ። በ2007 ቆጠራ ከነዋሪዎች 65.74 በመቶው ፕሮቴስታንት፣ 24.6 በመቶው ኦርቶዶክስ፣ 6.57 በመቶው ሙስሊም፣ 1.99 በመቶው ካቶሊክ ነበሩ። ገናን በኢትዮጵያ ከኦርቶዶክስ ጎን ለጎን የፕሮቴስታንትና የካቶሊክ አማኞች ጃንዋሪ 7 ቀን ያከብራሉ። በዚህ ምክንያት የከተማዋ ገና በጸሎት ቤቶችና በቤተሰብ ስብሰባዎች የበለጠ ይታወቃል።
የገና ማለዳ፣ ነጠላና ዶሮ ወጥ
በሆሳዕና ገና ጠዋት ብዙ ቤተሰቦች ማለዳ ተነስተው ወደ ቤተ ክርስቲያን ይሄዳሉ፤ እናትና ልጅ አብረው ሲሄዱ ማየት የተለመደ ነው። እናቶች በዋዜማው ምሽት ዶሮ ወጥ ሠርተው ዳቦ ይጋግራሉ። ብዙ ሰው ጫፉ ላይ ቀለም ያለው ቀጭን ነጭ የጥጥ ነጠላ ይለብሳል። ልጆች ከዘመዶቻቸው ትንሽ የልብስ ስጦታ ሊያገኙ ይችላሉ፤ ከጸሎቱ በኋላ ደግሞ ከጎረቤት ልጆች ጋር ድብብቆሽ ይጫወታሉ። ይህ ሁሉ በኢትዮጵያ ብዙ ቤተሰቦች ዘንድ የተለመደ የገና ጠዋት ገጽታ ነው።
ሊጠናቀቅ ያልቻለ የድንጋይ ቤተ ክርስቲያን?
በሆሳዕና አካባቢ የሚገኘው የዳዋበሎ ዋሻ በድንጋይ የተወቀረ ቦታ ነው፤ ምሰሶዎቹ ሳይጠናቀቅ የቀረ አንድ ወጥ የድንጋይ ቤተ ክርስቲያን እንደነበረ ያመለክታሉ። የሀዲያ ሆሳዕና እግር ኳስ ክለብ በ5,000 ሰው መያዝ በሚችለው አቢዮ ኧርሳሞ ስታዲየም ይጫወታል። በ1958 ሆሳዕና ከኢትዮጵያ 27 አንደኛ ደረጃ ከተሞች አንዷ ሆነች። በ1963 ደግሞ ወደ አዲስ አበባ የሚወስድ ዓመቱን ሙሉ የሚያገለግል መንገድ ተሠራ። ከገና ከ12 ቀን በኋላ የጥምቀት በዓል ጥር 11 (ጃንዋሪ 19) ይከበራል። ሆሳዕና በ1994 ቆጠራ 31,701 ነዋሪ ነበራት፤ የ2021 ግምት ደግሞ 179,761 ነው።
የዛሬ ወጎች
- የገና ጠዋት ጸሎት: ብዙ ቤተሰቦች በገና ማለዳ ተነስተው ወደ ቤተ ክርስቲያን ይሄዳሉ።
- በትከሻ ላይ የሚጣለው ነጠላ: ጫፉ ላይ ቀለም ያለው ቀጭን ነጭ የጥጥ ልብስ በትከሻ ላይ ይጣላል።
- የዋዜማ ዶሮ ወጥና ትኩስ ዳቦ: እናቶች በዋዜማው ምሽት ዶሮ ወጥ ሠርተው ዳቦ ይጋግራሉ፤ በገና ቀን ቤተሰብ አብሮ ይመገባል።
- የልብስ ስጦታ: ልጆች ከዘመዶቻቸው ትንሽ የልብስ ስጦታ ሊያገኙ ይችላሉ፤ ስጦታ የበዓሉ ዋና ክፍል አይደለም።
- «መልካም ገና» ሰላምታ: ሰዎች በአማርኛ «መልካም ገና» እየተባባሉ ሰላምታ ይለዋወጣሉ።
- የጥምቀት በዓል: ከገና ከ12 ቀን በኋላ ጥር 11 (ጃንዋሪ 19) ይከበራል፤ ሦስት ቀን ይቆያል።
ለልጆች አስገራሚ እውነታ
በሆሳዕና አቅራቢያ ሳይጠናቀቅ የቀረ የሚመስል በድንጋይ የተወቀረ ቤተ ክርስቲያን አለ፤ ምሰሶዎቹ ዛሬም ይታያሉ።
በሆሳዕና ስለ ገና የሚነሱ ጥያቄዎች
የሆሳዕና አማኞች ገናን መቼ ያከብራሉ?
የሆሳዕና ክርስቲያኖች ገናን በየዓመቱ ታኅሣሥ 29 ያከብራሉ፤ ይህ ቀን ጃንዋሪ 7 ላይ ይውላል። ኦርቶዶክሶች፣ ፕሮቴስታንቶችና ካቶሊኮች በዚሁ ቀን ያከብራሉ። የሀዲያ ዞን ማዕከል የ2026 ዝግጅቶች ኖቬምበር ሲያበቃ በመመሪያው ላይ ይገለጣሉ።
ሆሳዕና ለምን የፕሮቴስታንት ክርስትና ማዕከል ተባለች?
በ1929 ሁለት ሚሲዮናውያን ሆሳዕና ላይ ሰፈሩ፤ ይህም ከተማዋ የደቡብ ኢትዮጵያ የፕሮቴስታንት ክርስትና ማዕከል እንድትሆን ረድቷል። በ1949 እዚህ በተካሄደ የመጽሐፍ ቅዱስ ጉባኤ 800 ሰዎች ተገኝተዋል። ዛሬም ከነዋሪዎች ከሁለት ሦስተኛ የሚጠጋው ፕሮቴስታንት ነው።
የመካነ ኢየሱስ የከምባታ ሲኖዶስ ወደ ሆሳዕና መቼ ተዛወረ?
የመካነ ኢየሱስ የከምባታ ሲኖዶስ አስተዳደር ማዕከል በ1970 ከዱራሜ ተነሥቶ ወደ ሆሳዕና መጣ። ሲኖዶሱ በኋላ «የደቡብ ማዕከላዊ ሲኖዶስ» ተብሎ ተሰየመ። ይህ ሆሳዕና በፕሮቴስታንት ቤተ ክርስቲያን ታሪክ ውስጥ ያላትን ቦታ ያሳያል።
የሆሳዕና ፕሮቴስታንት አብያተ ክርስቲያናት የገና በዓልን ያከብራሉ?
አዎ፣ በኢትዮጵያ ገናን የሚያከብሩት ኦርቶዶክሶች ብቻ አይደሉም፤ የፕሮቴስታንትና የካቶሊክ አማኞችም ጃንዋሪ 7 ቀን ያከብራሉ። በ2007 ቆጠራ ከሆሳዕና ነዋሪዎች 65.74 በመቶው ፕሮቴስታንት ነበር፤ ስለዚህ የከተማዋ የገና ቀን በአብዛኛው በፕሮቴስታንት አብያተ ክርስቲያናት ጸሎት ይታወቃል።
በሆሳዕና የተለያዩ ሃይማኖቶች ድርሻ ምን ያህል ነው?
በ2007 ቆጠራ 65.74 በመቶው ፕሮቴስታንት፣ 24.6 በመቶው የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ፣ 6.57 በመቶው ሙስሊም፣ 1.99 በመቶው ካቶሊክ ነበሩ። ቆጠራው የቆየ ስለሆነ ዛሬ ቁጥሮቹ ተለውጠው ሊሆን ይችላል።
ሀዲያዎች ምን ቋንቋ ይናገራሉ?
ሀዲያዎች የሀዲይኛ ቋንቋ ይናገራሉ፤ ይህ ቋንቋ የከፍተኛ ምሥራቅ ኩሽቲክ ቋንቋ ተብሎ ይመደባል። ሆሳዕና የሀዲያ ዞን አስተዳደራዊ ማዕከል ናት። የሀዲያ ሕዝብ አብዛኛው ፕሮቴስታንት ሲሆን አናሳ የሆነ ክፍል ሙስሊም ነው።
የሀዲያ ባህላዊ ንድፍ በልብስ ላይ ይታያል?
አዎ፣ ባህላዊ የሀዲያ ንድፍ በወንዶችም በሴቶችም ልብስ ላይ ይታያል። ልጆች በልብሱ ላይ ያለውን ንድፍ እየተመለከቱ ስለ ባህላቸው ሊጠይቁ ይችላሉ፤ ይህም የገናን የቤተሰብ ስብሰባ ከባህል ትምህርት ጋር ለማገናኘት ጥሩ አጋጣሚ ነው።
ሆሳዕና ስንት ሜትር ከፍታ ላይ ትገኛለች?
የሆሳዕና ከፍታ 2,177 ሜትር (7,142 ጫማ) ነው። በደቡብ ኢትዮጵያ የሀዲያ ዞንና የማዕከላዊ ኢትዮጵያ ክልል አስተዳደር ማዕከል ናት።
የዳዋበሎ ዋሻ ምንድን ነው?
የዳዋበሎ ዋሻ በሆሳዕና አካባቢ ያለ በድንጋይ የተወቀረ ቦታ ነው። ምሰሶዎቹ ሳይጠናቀቅ የቀረ አንድ ወጥ የድንጋይ ቤተ ክርስቲያን እንደነበረ ያመለክታሉ። ልጆች ምሰሶዎቹን አይተው ቤተ ክርስቲያኑ ቢጠናቀቅ ምን ይመስል እንደነበር መገመት ይወዳሉ።
የሀዲያ ሆሳዕና እግር ኳስ ክለብ የት ይጫወታል?
የሀዲያ ሆሳዕና ክለብ የከተማዋ በጣም ተወዳጅ ክለብ ሲሆን በኢትዮጵያ ፕሪሚየር ሊግ ተጫውቷል። የሜዳ ጨዋታዎቹን 5,000 ሰው መያዝ በሚችለው አቢዮ ኧርሳሞ ስታዲየም ያደርጋል።
በሆሳዕና በገና ቀን ብዙዎች ለምን ነጭ ይለብሳሉ?
በገና ቀን ጫፉ ባለቀለም የሆነ ስስ ነጭ የጥጥ ነጠላ የብዙዎች ልብስ ነው። ነጩ ነጠላ የበዓሉ መለያ ልብስ ነው። ልጆች ከአያቶቻቸው ጋር አብረው ነጠላውን ሲለብሱ ማየት ይችላሉ።
በሆሳዕና ልጆች በገና ምን ዓይነት ስጦታ ይቀበላሉ?
በኢትዮጵያ ስጦታ የገና ዋና ነገር አይደለም። ልጆች ከዘመድ ትንሽ የልብስ ስጦታ ሊያገኙ ይችላሉ። ስለዚህ ወላጆች ልጆቻቸው በጸሎት፣ በምግብና ከጓደኞቻቸው ጋር በመጫወት እንዲደሰቱ ማበረታታት ይችላሉ።
የገና አባት በሆሳዕና ልጆች ዘንድ ይታወቃል?
የገና አባት በኢትዮጵያ በቅርብ ዓመታት የመጣ ገጸ ባሕርይ ሲሆን በአማርኛ «የገና አባት» ይባላል። ገና በኢትዮጵያ በዋናነት በጸሎት፣ በቤተሰብ ምግብና በባህላዊ ጨዋታ የሚታወቅ በዓል ነው፤ ልጆችዎ ስለ ሁለቱም እንዲያውቁ ማድረግ ይችላሉ።
«መልካም ገና» ማለት ምንድን ነው?
«መልካም ገና» በአማርኛ የገና በዓል መልካም እንዲሆን የምንመኝበት ሰላምታ ነው። በገና ቀን በሆሳዕና ጎረቤቶችና ዘመዶች ሲገናኙ ይባባሉታል። ልጆችም ይህንን ቀላል ሰላምታ ሊማሩ ይችላሉ።
በገና ጠዋት የሆሳዕና ቤተሰቦች ምን ያደርጋሉ?
ብዙ የሆሳዕና ቤተሰቦች በገና ጠዋት ማለዳ ተነስተው ወደ ጸሎት ይሄዳሉ። የገና ጸሎት ብዙ ጊዜ ሌሊቱን በሙሉ ይቆያል። በኋላ ቤተሰቡ ዶሮ ወጥና ዳቦ ይመገባል፣ ልጆችም ከጎረቤት ልጆች ጋር ይጫወታሉ።
ሆሳዕና የሀዲያ ዞን ማዕከል የሆነችው መቼ ነው?
በ1910 ሆሳዕና የሀዲያ ክፍለ ሀገር አስተዳደር ማዕከል ሆነች። በ1958 ደግሞ ከኢትዮጵያ 27 አንደኛ ደረጃ ከተሞች አንዷ ተብላ ተመደበች። ዛሬ የሀዲያ ዞንና የማዕከላዊ ኢትዮጵያ ክልል አስተዳደር ማዕከል ናት።
ሆሳዕና ከአዲስ አበባ ጋር መቼ ተገናኘች?
በ1963 የጉራጌ መንገድ ማኅበር ሆሳዕናን ከአዲስ አበባ ጋር በወልቂጤና በእንድብር በኩል የሚያገናኝ ዓመቱን ሙሉ የሚያገለግል መንገድ ሠራ። መንገዱ ከተማዋ ከዋና ከተማዋ ጋር እንድትገናኝ አመቻችቷል።
የሆሳዕና ሕዝብ ምን ያህል አድጓል?
ሆሳዕና በ1994 ቆጠራ 31,701 ነዋሪ ነበራት፤ በ2007 ቆጠራ 69,995 ደረሰ፤ የ2021 ግምት ደግሞ 179,761 ነው። ስለዚህ በጥቂት አሥርተ ዓመታት ውስጥ ብዙ እጥፍ አድጋለች። ብዙ ልጆች በዚህ እያደገች ባለች ከተማ ውስጥ ይኖራሉ።
በሆሳዕና ኦርቶዶክሶች ከገና በፊት የሚይዙት ጾም ምን ዓይነት ነው?
የነቢያት ጾም 43 ቀን ይቆያል፤ የሚጀምረውም ኖቬምበር 25 ላይ ነው። ኦርቶዶክሶች በዚህ ጊዜ የእንስሳት ምርቶችን አይመገቡም። በሆሳዕና በ2007 ቆጠራ ኦርቶዶክሶች 24.6 በመቶ ነበሩ፤ ጾሙ በገና ቀን ይፈታል።
የ2026 የገና ዝግጅቶች በሆሳዕና መቼ ይታወቃሉ?
Rally Takes the Train ለሆሳዕና ያዘጋጀው የገና መመሪያ የ2026 ዝግጅቶችን በኖቬምበር የመጨረሻ ሳምንታት ይቀበላል። አሁን ይህ ገጽ በታሪክና በወግ ላይ ያተኩራል፤ ዝግጅቶቹ ሲረጋገጡ መመሪያው ላይ ይወጣሉ።
ምንጮች
- Ethiopian Christmas, Wikipedia
- Christmas in Ethiopia, WhyChristmas.com
- Hosaena, Wikipedia
- Hadiya people, Wikipedia
- Children tell us how they celebrate Christmas in Ethiopia, Children Believe
- Genna: An Ethiopian Christmas Celebrated On January 7th, Talk Africana