ራሊ የዚህን ወቅት ዝግጅቶች እያጠና ነው
ገና ከልጆች ጋር በጎዴ
ጎዴ በሶማሌ ክልል በሸበሌ ዞን በዌቢ ሸበሌ ሸለቆ የምትገኝ ከተማ ናት፤ ከባሕር ጠለል በላይ 295 ሜትር ላይ ባለ ሞቃታማ ቦታ ትገኛለች። ይህ ገጽ የጎዴን እውነታዎችና ገና በኢትዮጵያ የሚከበርበትን ወግ ለቤተሰብ ያካፍላል።
የ2026 የገና ዝግጅቶች በኖቬምበር መጨረሻ ይደርሳሉ
በጎዴ የዚህን ዓመት የገና ዝግጅቶች ከእያንዳንዱ አዘጋጅ ጋር እያረጋገጥን ነው። ይመዝገቡ፣ ዝግጅቶቹ ይፋ በሚሆኑበት ቀን በኢሜይል እናሳውቅዎታለን።
ነጻ ነው። ዝግጅቶቹ ይፋ በሚሆኑበት ቀን ኢሜይል እንልክልዎታለን፣ ከዚያም በጎዴ የሚካሄዱ አዳዲስ ዝግጅቶችን በሳምንት አንድ ጊዜ እንልካለን። በማንኛውም ጊዜ ምዝገባዎን ማቋረጥ ይችላሉ።
የጎዴ ገና ታሪክ
በዌቢ ሸበሌ ሸለቆ ያደገችው ጎዴ እና ጃንዋሪ 7
ጎዴ በሶማሌ ክልል በሸበሌ ዞን የምትገኝ ሲሆን የጎዴ ወረዳ ትልቋ ከተማ ናት። ከተማዋ ያደገችው በዌቢ ሸበሌ ሸለቆ ላይ በእርሻ ሥራ ለመሥራት ሰፍረው በነበሩ አርሶ አደሮች ነው። እስከ 1995 ድረስ የክልሉ ዋና ከተማ ነበረች፤ ከዚያ ጅጅጋ ተረከበች። ነዋሪዎቿ ወደ 99 በመቶ ሶማሌ ናቸው። ገና በኢትዮጵያ ጃንዋሪ 7 (ታኅሣሥ 29) የኦርቶዶክስ፣ የፕሮቴስታንትና የካቶሊክ ክርስቲያኖች ያከብሩታል።
ከ43 ቀን ጾም በኋላ የተካፈለ ማዕድና የቡና ሥነ ሥርዓት
በጎዴ ገና የሚውለው በሁለቱ የዝናብ ወቅቶች መካከል ባለው ፀሐያማ ደረቅ ጊዜ ነው። ልደት የተባለው የኢትዮጵያ ገና በ2025 ጃንዋሪ 7 ጀምሮ ሦስት ቀን ቆይቷል። የኦርቶዶክስ ምእመናን ከኖቬምበር 25 ጀምሮ የ43 ቀን ጾም ይይዛሉ፤ ቤተሰቦች ጾሙን ከፈቱ በኋላ ፍየል ወይም ከብት አርደው ከዘመድና ከጎረቤት ጋር ይካፈላሉ። የቡና ሥነ ሥርዓትም የበዓሉ የታወቀ አካል ነው፤ ባህላዊ ምግብም በጋራ ይበላል።
295 ሜትር ከፍታ፣ በቀን 9.6 ሰዓት ፀሐይና የ1964 ድልድይ
ጎዴ ከባሕር ጠለል በላይ 295 ሜትር ላይ ናት፤ ሞቃታማ በረሃማ የአየር ንብረት አላት። ዓመታዊ አማካይ ሙቀቷ 28.8 ዲግሪ ሴልሺየስ ሲሆን በቀን በአማካይ 9.6 ሰዓት ፀሐይ ታገኛለች። ዝናብ በሁለት አጭር ወቅቶች ይመጣል፤ ኤፕሪል እስከ ሜይ እና ኦክቶበር እስከ ኖቬምበር። በሸበሌ ወንዝ ላይ ድልድይ በ1964 ተሠርቷል። የጎዴ አየር ማረፊያ በየቀኑ የኢትዮጵያ አየር መንገድ በረራ አለው፤ አዲስ ተርሚናል በፌብሩዋሪ 2024 ተጠናቋል።
የዛሬ ወጎች
- የ43 ቀን ጾመ ነቢያት: ከኖቬምበር 25 ጀምሮ ምእመናን ሥጋ፣ ወተትና እንቁላል ሳይቀምሱ ጾሙን ይይዛሉ።
- ነጭ ባህላዊ የጥጥ ልብስ: ምእመናን ለገና ዋዜማ አገልግሎት ነጭ የጥጥ ነጠላ ይለብሳሉ።
- የገና ዋዜማ የሌሊት አገልግሎት: ከምሽቱ 12 ሰዓት አካባቢ የሚጀምረው አገልግሎት እስከ ሌሊቱ 9 ሰዓት ይዘልቃል፤ ምእመናንም በቤተ ክርስቲያኑ ዙሪያ ይዞራሉ።
- ሩር ኳስና በትር: ሁለት ቡድኖች ሩርን በበትር እየመቱ ይጫወታሉ፤ ጨዋታው ዛሬም በገጠር ይታያል።
- የተካፈለ የገና ማዕድ: ዘመድና ጎረቤት ተጠርተው በታረደው ፍየል ወይም ከብት ማዕድ ይካፈላሉ።
- ቡና እየተፈላ የሚደረግ ጭውውት: ቡና እየተፈላ ቤተሰብና እንግዶች አብረው የሚቀመጡበት የበዓሉ ወግ ነው።
ለልጆች አስገራሚ እውነታ
ጎዴ በቀን በአማካይ 9.6 ሰዓት ፀሐይ የምታገኝ ከተማ ናት፤ የሸበሌ ወንዝ ድልድይዋ ደግሞ በ1964 ተሠርቷል።
በጎዴ ስለ ገና የሚነሱ ጥያቄዎች
ጎዴ ባለችበት የሶማሌ ክልል ገና በየትኛው ቀን ይውላል?
በኢትዮጵያ የገና ዕለት ጃንዋሪ 7 ሲሆን በአገሪቱ የቀን አቆጣጠር ታኅሣሥ 29 ይባላል። ገናን የኦርቶዶክስ፣ የፕሮቴስታንትና የካቶሊክ ክርስቲያኖች ያከብራሉ። ለ2026 በጎዴ የሚደረጉ ዝግጅቶች በኖቬምበር መጨረሻ በዚህ መመሪያ ላይ ይታከላሉ።
ጎዴ በየትኛው ዞንና ሸለቆ ትገኛለች?
ጎዴ በደቡብ ምሥራቅ ኢትዮጵያ በሶማሌ ክልል በሸበሌ ዞን የምትገኝ ሲሆን የጎዴ ወረዳ ትልቋ ከተማ ናት። ከዌቢ ሸበሌ ወንዝ አጠገብ በሸለቆው ውስጥ ከባሕር ጠለል በላይ 295 ሜትር ላይ ትገኛለች። ልጆች ወንዙን በካርታ ላይ ሊያገኙት ይችላሉ።
ጎዴ እንዴት አደገች?
ጎዴ ያደገችው በዌቢ ሸበሌ ሸለቆ ላይ በእርሻ ሥራ ለመሥራት በሰፈሩ አርሶ አደሮች ምክንያት ነው። ወንዙ ለእርሻ ውሃ ይሰጣል። በ1964 በሸበሌ ወንዝ ላይ ድልድይ ተሠርቷል፤ ይህም አካባቢውን ከሌሎች ቦታዎች ጋር ለማገናኘት ረድቷል።
ጎዴ የክልል ዋና ከተማ ነበረች?
አዎ፣ ጎዴ እስከ 1995 ድረስ የሶማሌ ክልል ዋና ከተማ ነበረች፤ ከዚያ በኋላ ጅጅጋ ዋና ከተማ ሆነች። ዛሬ ጎዴ የሸበሌ ዞንና የጎዴ ወረዳ ከተማ ናት። ይህ ታሪክ ለልጆች ስለ ከተሞችና ስለ ክልሎች ለማስተማር ጥሩ ነው።
በጎዴ የሚኖረው ሕዝብ ማነው?
በጎዴ የሚኖሩ ሰዎች ወደ 99 በመቶ ሶማሌዎች ናቸው፤ ሌሎች ሕዝቦች ወደ 1 በመቶ ያህል ናቸው። ስለዚህ ጎዴ በዋናነት የሶማሌ ሕዝብ ከተማ ናት፤ ገና ደግሞ በኢትዮጵያ ክርስቲያን ማኅበረሰቦች የሚከበር በዓል ነው።
የጎዴ የአየር ንብረት ምን ዓይነት ነው?
ጎዴ ሞቃታማ በረሃማ የአየር ንብረት አላት። ዓመታዊ አማካይ ሙቀቷ 28.8 ዲግሪ ሴልሺየስ ሲሆን ከሰዓት በኋላ አብዛኛውን ጊዜ ከ32 ዲግሪ በላይ ይሆናል፤ ማለዳዎች እምብዛም ከ20 ዲግሪ በታች አይወርዱም። ስለዚህ የገና ሰሞን ቀላል ልብስና ውሃ ያስፈልጋል።
በጎዴ ዝናብ መቼ ይዘንባል?
በጎዴ ዝናብ በሁለት አጭር ወቅቶች ይመጣል፤ ኤፕሪል እስከ ሜይ እና ኦክቶበር እስከ ኖቬምበር። ዓመታዊው ዝናብ ወደ 266 እስከ 325 ሚሊሜትር ነው፤ በዓመቶች መካከል ይለያያል። ስለዚህ ጃንዋሪ ላይ የሚውለው ገና በአብዛኛው በደረቅ ወቅት ነው።
ጎዴ ምን ያህል ፀሐይ ታገኛለች?
በጎዴ ፀሐይ በቀን በአማካይ 9.6 ሰዓት ታበራለች። አንጻራዊ እርጥበቷ በአማካይ 54 በመቶ ነው። ከተማዋ ፀሐያማ ስለሆነች ልጆች ለጃንዋሪ 7 በዓል ባርኔጣና ውሃ መያዝ ይጠቅማቸዋል።
ወደ ጎዴ በአውሮፕላን መሄድ ይቻላል?
አዎ፣ የጎዴ አየር ማረፊያ በየቀኑ የኢትዮጵያ አየር መንገድ በረራ አለው፤ ወደ ጅጅጋም ቀጥታ በረራ ይደረጋል። አዲስ ተርሚናል፣ የአውሮፕላን ማቆሚያና መሄጃ መንገድ በፌብሩዋሪ 2024 ተጠናቅቀዋል። ልጆች አውሮፕላን ሲነሳ ማየት ይወዳሉ።
ከገና በፊት ስንት ቀን ይጾማል?
የኦርቶዶክስ ምእመናን ጾመ ነቢያትን ለ43 ቀን ይጾማሉ፤ የሚጀምረው ኖቬምበር 25 ነው። በዚህ ጊዜ ሥጋ፣ ወተት፣ እንቁላልና ሌሎች ከእንስሳት የሚገኙ ምግቦች አይበሉም። ጾሙ በገና ቀን ያበቃል።
ነጠላ ምንድነው፣ ለገናስ ለምን ይለበሳል?
ነጠላ ቀጭን ነጭ የጥጥ ባህላዊ ልብስ ሲሆን ምእመናን ለገና ዋዜማ አገልግሎት ይለብሱታል። ጫፎቹ ላይ ባለ ቀለም መስመሮች ይኖሩታል። ልጆችም ከወላጆቻቸው ጋር ነጭ ልብስ ለብሰው ሲሄዱ በዓሉ ልዩ ቀን እንደሆነ ያውቃሉ።
የገና ዋዜማ አገልግሎት ምን ያህል ይቆያል?
የዋዜማው ሥርዓት ዘጠኝ ሰዓት ገደማ የሚፈጅ ሲሆን ከምሽቱ 12 ሰዓት ይጀምራል። ምእመናን በቤተ ክርስቲያኑ ዙሪያ ረዥም ዙር ይሄዳሉ። በጉዞ ወቅት ለትንንሽ ልጆች መቀመጫና ውሃ መያዝ ይጠቅማል።
ሩር የተባለው ኳስ በየትኛው ጨዋታ ይመታል?
የገና ጨዋታ ሁለት ቡድኖች ሩር የተባለ የእንጨት ኳስ በበትር የሚመቱበት የሜዳ ጨዋታ ነው። እረኞች ኢየሱስ በተወለደበት ሌሊት መንጋቸውን እየጠበቁ ከተጫወቱት እንደመጣ ይታመናል። ዛሬም በብዙ የኢትዮጵያ ገጠሮች ይዘወተራል።
የገና ጨዋታ ሕግ ምንድነው?
ሁለቱ ቡድኖች መሪዎችን ይመርጣሉ፤ ከተመልካቹም ሁለት አረጋውያን ዳኛ ይሆናሉ። ጨዋታው ከቀትር በኋላ ጀምሮ ፀሐይ እስክትጠልቅ ሊዘልቅ ይችላል። በሜዳው ላይ የማዕረግ ልዩነት አይታይም፤ ሁሉም በእኩል ይጫወታል።
በገና ቀን ማዕድ ለምን ይካፈላል?
ረዥሙ ጾም ሲፈታ ቤተሰቦች ፍየል ወይም ከብት አርደው ለዘመድና ለጎረቤት ያካፍላሉ። ባህላዊ ምግብም በጋራ ይበላል። ለልጆች መካፈል ደስታን እንደሚጨምር ለማስተማር ጥሩ ምሳሌ ነው።
የኢትዮጵያ የቡና ሥነ ሥርዓት ምንድነው?
ቡና ተቆልቶና ተፈልቶ ቤተሰብና እንግዶች ዙሪያውን የሚቀመጡበት ይህ ወግ በገና ቀንም ይደረጋል። ልጆች ከትላልቆች ጎን ተቀምጠው በጨዋታና በጭውውት ይካፈላሉ።
በ2025 ገና በቦሌ መድኃኔዓለም ካቴድራል ምን ተደረገ?
ባለፈው 2025 ዓመት ገና የዋለው ጃንዋሪ 7 ሲሆን በዓሉ ሦስት ቀን ዘልቋል። በአዲስ አበባ ቦሌ መድኃኔዓለም ካቴድራል ቅዳሴ ተደርጓል፤ በላሊበላም ሺዎች የሚቆጠሩ ምእመናንና ጎብኚዎች ተሰብስበዋል። ከጎዴ በአውሮፕላን ወደ አዲስ አበባ የሚጓዙ ቤተሰቦች ካቴድራሉን ሊጎበኙ ይችላሉ።
ገና ለምን ጃንዋሪ 7 ላይ ይውላል?
የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ቤተ ክርስቲያን ገናን በራሷ የዘመን አቆጣጠር ታኅሣሥ 29 ታከብራለች። ይህ ቀን ከግሪጎሪያኑ ዲሴምበር 25 በ13 ቀን ይዘገያል፤ ስለዚህ በግሪጎሪያን ጃንዋሪ 7 ይውላል። ልጆች ሁለት የተለያዩ የቀን መቁጠሪያዎች እንዳሉ ሊረዱ ይችላሉ።
የጎዴን እውነታዎች እና ገናን ለትንሽ ልጅ እንዴት ማስረዳት ይቻላል?
ልጅዎን ገና የኢየሱስ ልደት መሆኑን በማስረዳት ያስጀምሩት። ቀጥሎ ጎዴ በዌቢ ሸበሌ ወንዝ ዳር እንደምትገኝ፣ ፀሐይ በቀን 9.6 ሰዓት እንደምታበራና በ1964 የተሠራ ድልድይ እንዳላት ይንገሩት። በዚህ መንገድ የሞቃታማዋ ከተማ ምስል በልጁ አእምሮ ይቀረጻል።
የጎዴ የገና መመሪያ የ2026 ዝርዝር መቼ ይታከላል?
በዌቢ ሸበሌ ሸለቆ ለሚገኙ ቤተሰቦች Rally Takes the Train የጎዴ የገና መመሪያ የ2026 ዝርዝሩን በኖቬምበር መጨረሻ ያቀርባል። እስከዚያው ስለ ሸበሌ ወንዝና ስለ ፀሐያማዋ ከተማ ከልጆችዎ ጋር ያንብቡ።
ምንጮች
- Gode, Wikipedia
- Ethiopian Christmas, Wikipedia
- Christmas arrives in Ethiopia, Africanews
- Unique Features of Ethiopian Christmas 'Genna', Ethiopian News Agency