Rally sprawdza tegoroczne atrakcje
Boże Narodzenie z dziećmi w Chełmie
Pod Chełmem ciągną się kredowe korytarze, w których przez cały rok jest 9 stopni, a ich strażnikiem jest według legendy niedźwiedź Bieluch. Miasto stoi na wzgórzu o wysokości 237 metrów. Oto historia świątecznych zwyczajów dla rodzin z Chełma.
Świąteczne wydarzenia na 2026 rok pojawią się pod koniec listopada
Sprawdzamy u każdego organizatora tegoroczne świąteczne wydarzenia w Chełmie. Zapisz się, a napiszemy do Ciebie w dniu, w którym pojawią się na stronie.
Za darmo. Napiszemy w dniu publikacji, a potem raz w tygodniu podeślemy nowe wydarzenia w Chełmie. Możesz zrezygnować w każdej chwili.
Historia Bożego Narodzenia w Chełmie
Bieluch i kreda pod domami
Według legendy niedźwiedź Bieluch mieszkał w jaskini pod trzema dębami na Górze Chełmskiej, a potem zniknął pod ziemią, gdzie strzeże skarbów. Niedźwiedź jest w herbie Chełma, a jego podobiznę można zobaczyć na placu Łuczkowskiego. Mieszkańcy kopali pod miastem od XIII wieku. Kredę wykorzystywano jako materiał budowlany i do farb, lekarstw oraz kosmetyków, a dokumenty mówią, że trafiała nawet do Krakowa. W XVIII wieku do podziemi miało dostęp 80 z 100 domów w centrum. Miasto prawa miejskie dostało w 1235 roku od Daniela Halickiego.
Dwanaście potraw na wigilijnym stole
Wigilijna kolacja ma tradycyjnie dwanaście potraw, które symbolizują dwunastu apostołów. Potrawy zależą od regionu, ale często pojawiają się karp, barszcz czerwony i pierogi. Rodziny dzielą się opłatkiem i śpiewają kolędy. Boże Narodzenie obchodzi się od IV wieku, a najstarsza wzmianka o 25 grudnia pochodzi z roku 354. W XIX wieku zaczęto drukować kartki świąteczne. Wigilia jest dniem wolnym od pracy. W 2026 roku wypada w czwartek, 24 grudnia. Dzieci mogą pomóc w kuchni, na przykład lepiąc pierogi, i przy okazji dowiedzieć się, skąd wzięła się liczba dwanaście.
Wzgórze 237 metrów i dziewięć stopni pod ziemią
Góra Chełmska ma 237 metrów nad poziomem morza, a od niej miasto wzięło nazwę. Stoi na niej bazylika Narodzenia Najświętszej Maryi Panny z białymi wieżami, zbudowana w połowie XVIII wieku. Brama Uściługska z 1616 roku jest najstarszą budowlą w mieście. Muzeum Ziemi Chełmskiej, założone w 1882 roku, pokazuje szczątki nosorożca włochatego, niedźwiedzia jaskiniowego i mamuta. Trasa turystyczna pod ziemią ma niecałe dwa kilometry, panuje na niej stałe 9 stopni, a można tam zobaczyć nietoperze. W 2024 roku podziemia dostały tytuł Cud Polski w Lubelskiem.
Tradycje dziś
- Legenda o niedźwiedziu Bieluchu: Bieluch mieszkał pod trzema dębami na Górze Chełmskiej i według legendy strzeże skarbów w podziemiach. Jest w herbie miasta.
- Wycieczka do kredowych podziemi: Trasa turystyczna ma niecałe dwa kilometry. Pod ziemią jest stałe 9 stopni, więc trzeba ciepło się ubrać.
- Dwanaście potraw wigilijnych: Dwanaście potraw symbolizuje dwunastu apostołów. Najczęściej na stole są karp, barszcz czerwony i pierogi.
- Opłatek i kolędy: Na Wigilii rodziny dzielą się opłatkiem i śpiewają kolędy. Wigilia jest dniem wolnym od pracy.
- Świąteczne kartki: Drukowane kartki z życzeniami pojawiły się w XIX wieku. Można je zrobić z dzieckiem ręcznie i wysłać dziadkom.
Ciekawostka dla dzieci
Według legendy pod Chełmem mieszka biały niedźwiedź Bieluch, który strzeże skarbów, a w kredowych korytarzach pod miastem przez cały rok jest 9 stopni.
Pytania o święta w Chełmie
Kim jest Bieluch z Chełma?
Bieluch to duch białego niedźwiedzia, który według legendy strzeże skarbów ukrytych pod Chełmem. Mieszkał w jaskini pod trzema dębami na Górze Chełmskiej, a potem zniknął pod ziemią. Jego wizerunek jest w herbie miasta. Dla dzieci to najlepsza opowieść do wycieczki po centrum.
Gdzie w Chełmie zobaczyć Bielucha?
Bieluch jest symbolem miasta, a jego wizerunek można zobaczyć w starym mieście na placu Łuczkowskiego. Jest też w herbie Chełma. Przy placu stoją zabytkowe kamienice i dawna studnia, więc spacer z dziećmi można połączyć z opowieścią o niedźwiedziu, który według legendy strzeże skarbów.
Do czego używano kredy z chełmskich podziemi?
Kredę wydobywano jako materiał budowlany oraz do produkcji farb, lekarstw i kosmetyków. Chełmska kreda trafiała nawet do Krakowa. Mieszkańcy kopali podziemne korytarze od XIII wieku, więc biały kamień spod miasta służył im przez setki lat. Dziecku można powiedzieć, że ta sama kreda mogła kiedyś pomalować ścianę i wyleczyć ból brzucha.
Jak długa jest trasa turystyczna w Chełmskich Podziemiach Kredowych?
Trasa turystyczna ma niecałe dwa kilometry. Cała sieć mogła mieć od 40 do 60 kilometrów, a pełna długość korytarzy nie jest znana. Pod ziemią jest około 9 stopni i wilgotność 70 do 85 procent, więc trzeba ubrać się ciepło, także latem.
Od kiedy kopano chełmskie podziemia?
Mieszkańcy zaczęli kopać korytarze w XIII wieku. Później kredę wydobywano jako materiał do budowy, farb, lekarstw i kosmetyków. Korytarze sięgały czterech lub pięciu poziomów i ponad 20 metrów w głąb. W 1995 roku podziemia wpisano na listę zabytków. Dzieciom można pokazać na trasie, jak głęboko schodzili dawni kopacze.
Ile domów w Chełmie miało dostęp do podziemi w XVIII wieku?
W XVIII wieku do podziemi miało dostęp 80 ze 100 domów w centrum miasta. Korytarze miały cztery lub pięć poziomów i sięgały ponad 20 metrów pod ziemię. W najlepszym okresie labirynt miał około 40 kilometrów, choć jego pełny zasięg nadal jest nieznany.
W co ubrać dziecko na wycieczkę do chełmskich podziemi?
Ciepło, bo pod ziemią jest około 9 stopni i wilgotność do 85 procent, również w lecie. Przydadzą się czapka i bluza. Można tam zobaczyć nietoperze. Godziny zwiedzania i ceny biletów sprawdź u organizatora tuż przed wizytą, bo mogą się zmieniać w ciągu roku.
Jaką nagrodę dostały Chełmskie Podziemia Kredowe w 2024 roku?
W 2024 roku podziemia wygrały w plebiscycie czytelników National Geographic Traveler tytuł Cud Polski w województwie lubelskim. To dobry powód, by opowiedzieć dzieciom, że pod ich miastem jest miejsce znane w całym kraju, a nie tylko w Chełmie. Można zapytać dzieci, co chciałyby tam zobaczyć najbardziej.
Kto nadał Chełmowi prawa miejskie i kiedy?
W 1235 roku prawa miejskie nadał Daniel Halicki. W 1237 roku zbudował nowy zamek na wzgórzu, a 4 stycznia 1392 roku miasto przeniesiono i nadano mu prawo magdeburskie. W 1866 roku dotarła tu kolej. Chełm był też stolicą województwa w latach 1975 do 1998.
Ile metrów ma Góra Chełmska i czemu miasto tak się nazywa?
Góra Chełmska ma 237 metrów nad poziomem morza, a jej nazwa dała miastu nazwę, bo wyraz oznacza wzgórze. Na szczycie stoją bazylika, dawny klasztor bazylianów, pałac biskupi i dzwonnica. Są tam też Ogród Różańcowy i kaplica polskich świętych i błogosławionych.
Kiedy zbudowano bazylikę Narodzenia Najświętszej Maryi Panny w Chełmie?
W połowie XVIII wieku, jako unicką katedrę, na miejscu wcześniejszej cerkwi. Jej białe wieże z hełmami widać z dróg dojazdowych do miasta. Obok stoją dawny klasztor bazylianów i pałac biskupów unickich, więc wzgórze to dobry cel spaceru z dziećmi, a z góry widać okolicę. Zimą warto ubrać się cieplej niż w mieście.
Co to jest Brama Uściługska w Chełmie?
To najstarsza budowla w mieście, zbudowana w 1616 roku. Stoi na Górze Chełmskiej, niedaleko bazyliki, dawnego klasztoru bazylianów i pałacu biskupów. Dla dzieci to dobry punkt do zabawy w liczenie lat: ile lat minęło od 1616 roku do dziś, i porównać wynik z wiekiem własnego domu czy szkoły.
Co zobaczą dzieci w Muzeum Ziemi Chełmskiej?
Muzeum założono w 1882 roku. Wystawa „Skarby przyrody” pokazuje skamieniałości nosorożca włochatego, niedźwiedzia jaskiniowego i mamuta. To dobry pomysł na zimowy dzień, gdy dzieci pytają o wielkie zwierzęta, które żyły tu dawno temu. Godziny otwarcia i ceny biletów sprawdź u organizatora przed wizytą, bo mogą się zmieniać w ciągu roku.
Co jest w Parku Wodnym w Chełmie dla najmłodszych?
W Chełm Water Park jest płytki basen dla dzieci, basen sportowy, zjeżdżalnia, sauna i strefa z tężnią solankową. Zimą to dobry sposób na rodzinną wycieczkę, gdy nie ma śniegu. Ceny biletów i godziny sprawdź na stronie obiektu, bo zmieniają się w ciągu roku.
Jakie trasy rowerowe Green Velo prowadzą w okolicy Chełma?
Trasa „Południowe Panoramy Chełma” ma ponad 30 kilometrów, a „Uroki Sobowickie” 18 kilometrów. Obie są częścią tras Green Velo wokół miasta. Zimą nie są to trasy dla maluchów, ale w ciepłe dni to dobry plan na rodzinny wypad za miasto.
Dlaczego na Wigilii jest dwanaście potraw?
Każda potrawa przypomina jednego z dwunastu apostołów, więc liczba ma znaczenie, a nie jest przypadkowa. Przy chełmskim stole można z dzieckiem policzyć dania i spróbować wymienić imiona apostołów. To prosta zabawa, która pomaga zrozumieć, skąd wziął się ten zwyczaj, zanim wszyscy podzielą się opłatkiem.
Jakie potrawy najczęściej pojawiają się na wigilijnym stole?
Najczęściej na stole są karp, barszcz czerwony i pierogi, choć menu zależy od regionu. Kolację zaczyna się opłatkiem, którym rodziny się dzielą, a po jedzeniu śpiewa się kolędy. Dzieci mogą pomóc w przygotowaniach, na przykład lepiąc pierogi albo ozdabiając stół. Dokładny jadłospis każda rodzina układa po swojemu.
Od kiedy obchodzi się Boże Narodzenie 25 grudnia?
Boże Narodzenie obchodzi się od IV wieku. Najstarsza wzmianka o dacie 25 grudnia pochodzi z roku 354. W Polsce Wigilia, czyli 24 grudnia, jest dniem wolnym od pracy. W 2026 roku wypada w czwartek, a pierwszy dzień świąt w piątek.
Od kiedy wysyła się kartki świąteczne?
Drukowane kartki z życzeniami świątecznymi pojawiły się w XIX wieku. Dziś można je zrobić z dzieckiem samodzielnie, z papieru i kredek, i wysłać dziadkom lub przyjaciołom, na przykład razem z życzeniami wigilijnymi. Własnoręcznie zrobiona kartka to też dobry prezent dla babci.
Gdzie sprawdzić świąteczne terminy w Chełmie na 2026 rok?
W przewodniku Rally Takes the Train po świętach w Chełmie. Uzupełnimy go pod koniec listopada, kiedy organizatorzy potwierdzą daty jarmarków i spotkań z Mikołajem na starym mieście. Zostaw adres e-mail w formularzu na stronie, a wyślemy krótką wiadomość, gdy chełmski program będzie gotowy.
Źródła
- Chełm, Wikipedia
- Chełm: miasto kredy i sekretów, eBilet
- Chełm słynie z kredowych wzgórz i tajemniczych podziemi, National Geographic Traveler Polska
- Boże Narodzenie we Wrocławiu, wroclaw.pl